Trải nghiệm trọn vẹn nghi thức trong Hệ Từ truyện: hư nhất bất dụng, phân nhị, quải nhất, thiệt tứ, quy kỳ. Đủ 18 lần phân cọng thành một quẻ, xem quẻ chính, quẻ hỗ, quẻ biến cùng luận giải 64 quẻ.
Người xưa rửa tay, thắp hương, trải khăn rồi mới phân cọng. Hãy nghĩ rõ một việc cụ thể, một quẻ chỉ hỏi một việc, rồi thành tâm khấn nguyện trước khi bắt đầu.
Trước khi có đồng xu, người xưa bói Dịch bằng cỏ thi, loài cỏ thiêng mọc trên mộ thánh nhân theo truyền thuyết. Hệ Từ thượng truyện chép: Đại diễn chi số ngũ thập, kỳ dụng tứ thập hữu cửu, nghĩa là số Đại Diễn năm mươi, chỗ dùng chỉ bốn mươi chín. Một cọng được đặt riêng không dùng, gọi là hư nhất bất dụng, tượng trưng Thái Cực bất động mà sinh hóa vạn vật. Bốn mươi chín cọng còn lại trải qua mười tám lần phân tách, mỗi ba lần thành một hào, sáu hào thành quẻ. Đây là phép bói chậm rãi và trang nghiêm nhất của Chu Dịch: suốt mười tám biến, người bói giữ tâm chuyên nhất vào câu hỏi, chính sự chậm rãi ấy là một phần của nghi thức.
Mỗi biến gồm bốn động tác mang trọn vũ trụ quan của Dịch. Phân nhị: chia ngẫu nhiên bó cọng thành hai nắm, tượng lưỡng nghi trời đất. Quải nhất: rút một cọng từ nắm phải kẹp vào khe ngón tay, tượng con người đứng giữa trời đất hợp thành tam tài. Thiệt tứ: đếm từng nắm theo bốn cọng một, tượng bốn mùa luân chuyển. Quy kỳ: gom cọng kẹp cùng số dư của hai nắm bỏ ra ngoài, tượng tháng nhuận bù cho năm tròn. Biến thứ nhất bỏ ra năm hoặc chín cọng, biến thứ hai và thứ ba bỏ bốn hoặc tám cọng. Sau ba biến, số cọng còn lại đem chia bốn sẽ được sáu, bảy, tám hoặc chín.
| Số sau 3 biến | Tên gọi | Hào | Động tĩnh | Xác suất cỏ thi | Xác suất 3 đồng xu |
|---|---|---|---|---|---|
| 9 | Lão Dương | Dương | Động, biến thành âm | 3/16 | 2/16 |
| 8 | Thiếu Âm | Âm | Tĩnh | 7/16 | 6/16 |
| 7 | Thiếu Dương | Dương | Tĩnh | 5/16 | 6/16 |
| 6 | Lão Âm | Âm | Động, biến thành dương | 1/16 | 2/16 |
Bảng trên cho thấy nét tinh tế của cỏ thi mà đồng xu không có: Lão Âm hiếm gặp hơn Lão Dương ba lần, hào dương động dễ xuất hiện hơn hào âm động. Cổ nhân cho rằng điều này hợp lẽ trọng dương của Dịch: dương chủ động nên dễ biến, âm chủ tĩnh nên khó dời. Trang này dùng đúng thuật toán phân cọng ngẫu nhiên nên giữ nguyên phân bố xác suất cổ truyền ấy.
Sáu hào lập từ dưới lên trên thành quẻ chính, phản ánh hiện trạng sự việc. Quẻ hỗ lấy hào hai, ba, bốn làm hạ quái và hào ba, bốn, năm làm thượng quái, cho thấy diễn biến trung gian. Các hào Lão Âm, Lão Dương đổi âm dương tạo thành quẻ biến, ứng với kết cục sau cùng. Phép luận theo số hào động của Chu Hy cũng được áp dụng: một hào động luận hào từ hào ấy, nhiều hào động luận theo thoán từ quẻ chính và quẻ biến, sáu hào đều động thì dùng lời Dụng Cửu, Dụng Lục.
Theo cổ lễ, người bói rửa tay sạch sẽ, ăn mặc chỉnh tề, thắp hương trải khăn, đặt năm mươi cọng cỏ thi trước mặt rồi khấn nguyện trình rõ họ tên và việc muốn hỏi. Suốt quá trình phân cọng phải giữ tâm thanh tịnh, không vội vàng, không nói chuyện. Một việc chỉ bói một quẻ, không bói lại để cầu quẻ đẹp. Quẻ dịch là tấm gương soi thời vận giúp biết đường tiến thoái, kết quả mang tính chiêm nghiệm tham khảo, việc hệ trọng nên tham vấn người có chuyên môn luận giải sâu.