🌟 Tổng Quan Mệnh Quẻ
Quẻ Số 23: Sơn Địa Bác (Quẻ Xấu)
🏷️ Tên Quẻ: Bác là Lạc (rơi rụng, tan mất). Thuộc tháng 9.
🌫️ Lời Tượng: Sơn phu ư địa: Bác. Thượng dĩ hậu hạ an trạch.
📖 Lược Nghĩa: Núi tựa vào đất là quẻ Bác (tan mất). Người trên lấy đấy mà làm cho dưới được dày thì mới yên chỗ ở.
☯ Toán Hà Lạc Giải:
Được quẻ này phần nhiều là người làm lớn hay là quý nhân nhưng không tránh khỏi cô lập hình khắc.
Những tuổi Nạp Giáp - Lục Thập Hoa Giáp Hợp Quẻ
| Can | Giáp | Ất | Bính | Đinh | Mậu | Kỷ | Canh | Tân | Nhâm | Quý |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Chi | Mão Tị Mùi | Tý Dần Tuất | Mão Tị Mùi |
Được quẻ này rất tốt. Lại sanh tháng 9 là cách công danh phú quý. Sanh những tháng khác thì không khỏi anh em bất hòa, bôn ba vất vả.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng
Bền dưới nhà ở mới yên
Đề phòng bất trắc lo phiền xảy ra
Lời Thoán bảo rằng, quẻ này nghĩa là Tiêu mòn: Hễ tiến tới (hành động) thì không lợi. Theo tượng quẻ, 5 hào âm chiếm chỗ của dương, âm tới lúc cực thịnh, dương chỉ còn một hào, sắp đến lúc tiêu hết. Do đó là quẻ âm thịnh dương suy, gọi là quẻ Bác (Bóc), thuộc về thời tiểu nhân đắc chí hoành hành, quân tử coi đấy mà chỉ nên chờ thời, không nên hành động. Chờ thời vì theo luật tự nhiên, âm thịnh cực rồi sẽ suy, dương suy cực rồi sẽ thịnh.
✍️ Có một cách giảng khác: Quẻ Nội là Khôn, có nghĩa là Thuận, quẻ Ngoại là Cấn, có nghĩa là Ngưng, chỉ (nói về các hào dương), hết đầy (doanh) thì sẽ trống không (hư), nói về các hào âm trong quẻ này. Còn xét nghĩa là hãy thuận theo đạo trời, mà biết dùng đợi, bởi vì đạo trời là hết hao mòn (tiêu) thì sẽ phát sinh (tức). Theo tượng quẻ thì quẻ ngoại là Núi, quẻ nội là Đất; vậy núi ở trên đất, đất là nền móng của núi, đất có dày thì núi mới vững. Từ đây suy ra: Người trên phải lo cho dân an cư lạc nghiệp thì địa vị người trên mới vững.
✍️ Phan Bội Châu phụ chú:
Đương hồi âm thịnh dương suy, tiểu nhân vượng, quân tử bệnh. Lời Thoán bảo rằng: Quân tử tiến tới thì không lợi. Thế thì quân tử ở thời ấy không việc làm hay sao? Không phải. Theo ý Kinh Dịch, cơ suy thường nấp ở lúc thịnh, cơ thịnh thường nấp ở lúc suy. Bác có nghĩa là rụng, trái cây rụng xuống, tuy là bác lạc (bóc, lột), nhưng mà hạt cây chẳng bao lâu ngấm ngầm mọc lên. Quân tử ở thời đại ấy, không phải không việc làm, nhưng làm bằng cách tinh thần (tâm trí), nên âm thầm, chớ nên loè loẹt; nên kín đáo, chớ nên nhố nhăng. Lão Tử nói rằng có óc khôn mà làm như người ngu, có mưu khéo mà làm như người vụng, có đức thẳng mà làm như người cong.
Lão Tử lại có câu: Biết cho thấu cách trống, mà giữ lấy cách mái, biết cho thấu cách trắng, mà giữ lấy cảnh đen. Những câu ấy chính là thủ đoạn, tác dụng của người quân tử ở thời Bác vậy. Bàn về chữ Quyết ở quẻ Quải và chữ Biến ở quẻ Bác (hai chữ trong Thoán truyện).
✍️ Phan Bội Châu phụ chú:
Quẻ Quải là quẻ 5 hào dương tượng cho 5 quân tử quyết trừ một tiểu nhân. Quẻ Bác là quẻ 5 hào âm tượng cho 5 tiểu nhân làm biến một quân tử. Chữ Quyết với chữ Biến, hai chữ khác nhau. Một phương diện thời miêu tả tiểu nhân hại quân tử, mà nói chữ biến.
Một phương diện thời miêu tả thủ đoạn quân tử trừ tiểu nhân mà nói chữ quyết. Bởi vì quân tử thường hay mắc bệnh nhân từ, do dự. Nếu không cương quyết thì không trừ nổi tiểu nhân, nên nói chữ quyết. Chỉ còn có một âm (quẻ Quải có 1 hào âm là hào 6), mà phải dùng chữ quyết, do biết tiểu nhân là một giống khó trừ nên lấy chữ quyết dạy cho quân tử. Chứ như tiểu nhân thời thường dùng âm mưu quỷ kế khiến cho quân tử ngày mòn tháng rụng mà thường đến nỗi quân tử phải biến cách theo nó, tương tự lửa làm hao mòn dầu mà dầu không biết, tằm ăn hết lá mà lá không hay. Đến khi quân tử hết sạch rồi, mà toàn xã hội chỉ thấy tiểu nhân, chính là thủ đoạn tiểu nhân hại quân tử. Thánh nhân ghê gớm cho thủ đoạn ấy, nên nói chữ biến. Chỉ hai chữ khác nhau mà ý nghĩa rất vi diệu, chúng ta há nên đọc qua mà không nghĩ ru?
📊 Phân Tích Các Hào
📖 Lược Nghĩa: Hỏng giường đến chân, tiêu diệt đạo chính (quân tử) thời xấu. Hào của bọn tiểu nhân làm hại. Người bị nô bộc làm hại. Người buôn bán gặp vận xấu, thất thoát. Người có anh em bất hòa, gia đình lục đục. Bác sàng dĩ túc, miệt trinh, hung.
☯ Toán Hà Lạc Giải: Kẻ tiểu nhân làm hại đạo chính.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Âm (tiểu nhân) bắt đầu diệt dương (quân tử), cũng như bắt đầu phá (ở đây là cắt, xẻo) cái giường (tượng cho sự nằm yên) từ dưới chân.
✅ Mệnh Hợp Cách: Vẫn là quân tử, nhưng ý nông hẹp rồi.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Chân chẳng đứng yên, việc không nhất định, hoặc tiểu nhân làm hại, hoặc chính mình sinh chuyện tiểu tiết vụn vặt.
📅 Xem Tuế Vận:
Quan chức: Thấy cơ hội thì tiến được.
Ngoài ra, bệnh chân tay, nô bộc làm tổn hại, anh em bất hòa, chỉ lợi việc tu đạo.
Xấu nữa thì thân tan nát nhà tan, doanh mưu thất bại.
Chân giường hỏng, cầu gãy tung
Tiếng vang chó sủa, thôi đừng đi qua.
📖 Lược Nghĩa: Hỏng giường đến then phên, tiêu diệt đạo chính thời xấu. Bác sàng dĩ biện, miệt trinh hung. Nhưng người ruồng bỏ được kẻ tiểu nhân hay điều phi nghĩa. Có nhiều cơ hội tốt. Giới chức được tin tưởng, tu phải đi xa mới lập nên nghiệp. Người thường không được yên vui về đường vợ con gia cảnh.
☯ Toán Hà Lạc Giải: Họa tiểu nhân càng gần.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Nghĩa hào này cũng như hào 1, bọn tiểu nhân đã phá tới thang giường rồi, chưa tới mặt giường.
✅ Mệnh Hợp Cách: Người giàu sang, trung trực, bị dèm pha.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Nhà không yên, thân quyến hết nhờ. Hờn nhau cũng khó thành.
📅 Xem Tuế Vận:
Quan chức: Phòng truất giáng
🎓 Giới sĩ: Khó tiến thủ
👤 Người thường: Không toại nguyện, dưới ghét, trên ngờ. Thừa thế hại người, chính mình hại. Giữ lòng ngay thẳng, đỡ tai ương.
📖 Lược Nghĩa: Bỏ hết đi (bè tiểu nhân) thì không lỗi. Bác chi vô cữu.
☯ Toán Hà Lạc Giải: Tiểu nhân biết phục thiện.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này cũng là âm nhu, tiểu nhân, nhưng vì ứng với hào dương, quân tử, ở trên cùng, cho nên theo hào đó mà bỏ các hào âm ở dưới nó và trên nó (tức các hào 1,2,4), chịu mất lòng với các hào âm này, mà theo đạo chính, thì không lỗi.
✅ Mệnh Hợp Cách: Qúy nhân biệt lập, khác người thường.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Phúc mỏng.
📅 Xem Tuế Vận:
Quan chức: Được cấp trên quý mến
👤 Người thường: Khó gặp tri kỷ, tìm lối khác mà lập công danh, hoặc có điều chi lo phiền về cha mẹ, vợ con.
Đứng lâu đi vội đã siêu,
Đông Nam gặp bạn mái chèo bồng châu.
📖 Lược Nghĩa: Hỏng giường đến tận da (người nằm), xấu. Bác Sàng dĩ phu, hung. Chỉ tai nạn sát đến bên mình. Thời vận xấu dễ bị gièm pha, kiện tụng. Sĩ tử khó tiến thân. Nhà buôn thất thoát, thất bại.
☯ Toán Hà Lạc Giải: Âm họa sát người rồi.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào âm này đã lên đến quẻ Ngoại, thế là tiểu nhân đã hoành hành, quân tử bị hại quá đau, tai họa bức thiết quá rồi, xấu.
✅ Mệnh Hợp Cách: Dù là quý nhân mà sau mất cả tư cách, thể diện.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Mưu xấu, tai họa. Tự mình hại mình.
📅 Xem Tuế Vận:
Quan chức: Phòng bị dèm pha.
🎓 Giới sĩ: Khó gặp cơ hội.
👤 Người thường: Gian nan hình khắc kiện tụng.
Cái cơn ác mộng còn dài.
Xuân sang trồng trúc cho tươi cảnh vườn.
📖 Lược Nghĩa: Xâu cả đàn cá (5 hào âm) để làm cung nhân được yêu thương không có gì là chẳng lợi. Quán Ngư, dĩ cung nhân sủng, vô bất lợi. Tốt cho mọi người, mọi việc. Có nhiều cơ may, dễ thăng tiến, dễ thành công, thành danh. Người thường nhiều phúc lợi. (Như ý hào: đã có địa vị cao lại biết ăn ở với người đứng đầu thì không có gì là không tốt).
☯ Toán Hà Lạc Giải: Đem đám đông ra quy thiện, được lợi lớn.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này làm thủ lãnh bầy âm. Theo nghĩa mấy hào trên, ta tưởng hào này càng phá mạnh người quân tử hơn nữa, nhưng ngược lại, do vị trí hào 5 ở sát với hào 6 dương trên cùng, thân cận với 6, chịu ảnh hưởng của 6, nên dắt cả một bầy âm (tượng là xâu cá, vì cá thuộc loài âm) theo hào 6 quân tử, như bà hậu dắt các cung phi lên theo vua. Vậy là theo đạo chính, không gì là không lợi.
Theo Phan Bội Châu "dắt cung nhân lên" chỉ là cách nói ví dụ, ý chính là dắt bầy tiểu nhân thuận theo quân tử, nghĩa là theo đạo chính.
✍️ Phan Bội Châu Phụ Chú:
Chúng ta đọc Lời hào này, nên biết khổ tâm của thánh nhân vì thế đạo: Quẻ Bác này dương tiêu gần hết, âm trưởng gần cực, theo thiên đạo thì lúc ấy quyền tại âm, theo nhân sự thì lúc ấy quyền tại tiểu nhân. Tuy nhiên, ở thiên đạo vẫn không một ngày nào là không dương, mà thế đạo cũng không một ngày nào là không quân tử. Còn dương thì mới thành được quốc gia xã hội. Vậy nên, đến hào 5 âm, thánh nhân bỏ nghĩa âm bác dương, mà đặt ra nghĩa âm thừa (thuận) dương. Trên Lời quẻ thì nói rằng: "Tiến tới thì không lợi" là hết sức lo cho quân tử. Lời hào 5 âm lại nói rằng "Không gì là không lợi", là hết sức khuyến miễn cho tiểu nhân. Trên mặt chữ tuy là khuyến miễn cho tiểu nhân, mà trong thâm ý chỉ cốt phù trì cho quân tử, một tấm lòng lo tính cho người quân tử cao sâu đến như thế.
✅ Mệnh Hợp Cách: Là đại quý nhân, kiêm văn võ.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Đứng đầu đám đông, dựa vào phú hào, được cơm no áo ấm.
📅 Xem Tuế Vận:
Quan chức: Gia quan tiến chức, giữ việc trọng yếu.
🎓 Giới Sĩ: Đứng đầu sổ, nên danh.
👤 Người thường: Kinh doanh vượt người, hòa hợp. Nữ mạng tiền tài nhà cửa thăng tiến có phước.
Đem người quy thiện là hay,
Tương lai rực rỡ, khác ngày xa xưa.
📖 Lược Nghĩa: Quả lớn không ăn, người quân tử được xe (dân chở) kẻ tiểu nhân sụp nhà. Thạc quả Bất thực, Quân Tử Đắc Dư, Tiểu Nhân Bác Lư. Hào vừa tốt vừa xấu (ở trên cao mà được lòng dân thì thuận (như người quân tử được xe); còn ngôi cao ngạo mạn mà nhiều tham vọng thì thất bại thất thoát cơ nghiệp. Người bình thường phải biết an phận. Kinh doanh rơi vào tay kẻ tiểu nhân thì như nhà đổ). Quan chức, sĩ tử có tài đức có nhiều cơ may thành đạt. Kẻ sĩ phải biết lựa sức mình.
☯ Toán Hà Lạc Giải: Đi cùng đường, mà người quân tử vẫn thế (vẫn nguyên vẹn, vững vàng).
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Cả quẻ chỉ mỗi hào này là dương nên ví với trái cây lớn còn lại trên cây, không hái xuống ăn thì có ngày nó sẽ rụng xuống mà mọc mầm như vậy là đạo quân tử không bao giờ hết. Hào 3 và hào 5 kéo các hào âm khác theo hào dương này nên bảo rằng quân tử được dân chúng theo. Hào dương này ở trên cùng, cũng như cái nóc nhà. Bọn tiểu nhân phá nhà đổ sập (nghĩa bóng là hại quân tử thì quốc gia suy vong, chủng tộc tiêu diệt) thì chúng cũng không sống được, không chốn dung thân. Quẻ này nói về thời âm thịnh dương suy, tiểu nhân tàn hại quân tử.
Tiểu nhân tuy rất đông, nhưng vẫn có một số (hào 3 và 5) hiểu đạo mà cải tạo mình, đứng về phe quân tử và khi xã hội lâm nguy thì ủng hộ quân tử. Người quân tử lúc đầu chỉ nên im hơi lặng tiếng mà chờ thời, chuẩn bị cho lúc thịnh trở lại. Đó là luật âm dương trong vũ trụ.
✍️ Phan Bội Châu Phụ Chú:
Đọc hết quẻ này mới phát minh ra một nghi nghĩa: Nguyên đầu tiên Thuần dương là quẻ Càn, biến một hào dưới cùng thành quẻ Cấu, lại lần lượt biến hết 4 dương thành các quẻ Độn, Bĩ, Quán, biến đến 5 dương thành quẻ Bác, chốc nữa biến hết 6 dương thành quẻ Thuần Khôn. Thế thì trải đoạn Bác qua Khôn, mà nhất là trong lúc quẻ Khôn, chẳng phải là không dương hay sao?
Đạo lý đó, các bậc tiên nho Trình Di, Chu Hy đã giải thích phân minh như sau: Nguyên lai có cả âm dương mới thành được vũ trụ, thiên đạo có bao giờ không dương hay không âm đâu? Chỉ tranh nhau ở chốn nhất tiêu, nhất tức (một diệt một sinh), nhưng tiêu, tức hiện ra ở chốn hữu hình thì chúng ta thấy được, tiêu, tức còn nấp nép ở chốn vô hình, thì chúng ta không thấy được...
Tỷ như: Quẻ Khôn là quẻ tháng 10, theo trên mặt quẻ, tuy là thuần âm. Nhưng ở trong một tháng 30 ngày, mỗi một ngày thì Dương đã sinh ngầm một phân, chưa đủ ba mươi ngày thì bào thai một dương chưa hoàn mãn. Đến cuối tháng, vừa đủ ba mươi ngày, thì khí dương cũng sinh đầy ba mươi phân, vừa bắt đầu vào tháng Mười Một, thì thấy hào dương xuất hiện mà thành quẻ Phục.
Nhưng một hào dương đó, vẫn phôi thai ở lúc còn trong tháng Mười, có bao giờ không dương đâu. Chúng ta hiểu được đạo lý đó, thì biết được đương giữa lúc thiên hạ cực loạn, chính là con nhà trị (dẹp yên) đã sinh ngầm rồi. Vì mắt chúng ta chỉ thấy được ở chốn hữu hình, mà không ai để mắt đến chốn vô hình. Than ôi! Thiên đạo quá bất trắc, nhân sự quá vô thường.
Vậy nên chúng ta càng nên nghiên cứu Dịch lý.
✅ Mệnh Hợp Cách: Ngôi vị lớn, dẹp loạn, trị nước.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Bạc đức, dù có kỷ luật nghiêm, cũng vô dụng.
📅 Xem Tuế Vận:
Quan chức: Có quyền bính
🎓 Giới sĩ: Được tiến cử
👤 Người thường: Cẩn thận, giữ luật pháp, được an toàn hoặc tu tạo cung thất.
Quân tử giữ đạo đến cùng,
Tiểu nhân ám muội đau lòng bác lư.