Quẻ 26: Sơn Thiên Đại Súc

📖 Lược Nghĩa: Có nguy, thôi đi thì lợi. Chưa phải thời, không nên hành động, mọi thi thố đều bất lợi, nên đứng lại thì tốt hơn.

☯ Toán Hà Lạc Giải: Thoái (lui) tốt.

✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này cương kiện, muốn tiến lên nhưng bị hào 4 âm ở trên chặn lại (Trong quẻ, Súc có nghĩa là chứa trữ; nhưng trong lời hào thì Súc có nghĩa là ngăn, đây là một điều đáng chú ý ở quẻ này). Nếu cứ cố tiến lên thì nguy, ngưng lại thì tốt.

✍️ Phan Bội Châu Phụ Chú: Theo như quẻ khác thì hào 4 với hào 1 là chính ứng, đáng viện trợ cho nhau, nhưng ở quẻ Đại Súc thời trái thể. Hễ ứng với nhau thời ngăn cản nhau, mà lại hào trên ngăn cản được hào ở dưới. Duy chỉ có hào trên cùng với hào 3, đều là hào dương, nên mới lấy nghĩa là bạn bè, đồng chí, mà không lấy nghĩa là ngăn cản nhau. Nhưng ngăn cản ở đây có nghĩa là bị động mà ngăn cản, chứ không có nghĩa chủ động mà ngăn cản.

✅ Mệnh Hợp Cách: Biết thời cơ mà tiến lui, giữ mình, hưởng phúc. Là người biết tùy thời, giữ được phúc lộc.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Tùy theo thời mà xử thường, xử biến. Là người thủ cựu không làm được gì cũng không để mất gì. Kẻ không biết thời thế, làm càn dễ bị thất bại.

Xem Tuế Vận: Giới Quan: Nên từ. Giới Sĩ: Đợi thời. Người thường: Nên giữ mình theo lối cũ, kẻo có tai biến. Bệnh sinh, nhạn lẻ trời tà, Buồm không có gió, mặt hồ vắng tanh.

📖 Lược Nghĩa: Xe bỏ trục (để khỏi đi). Chỉ thời vận xấu, lắm thị phi, gièm pha, tai bay vạ gió, nên đình chỉ mọi việc.

☯ Toán Hà Lạc Giải: Tự đình chỉ.

✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này cũng bị hào 5, âm, ngăn lại như hào 1, nhưng vì đắc trung (ở giữa quẻ nội), nên biết tự ngăn mình (như tự tháo cái trục xe ra) để thôi không đi, như vậy không có lỗi.

✍️ Phan Bội Châu Phụ Chú: Thông lệ Kinh Dịch, dương thì cương, âm thì yếu nhược. Nhưng quẻ Đại Súc này, hào 1, sơ, hào 2 thuộc về thể Càn trở lại chịu lút với hào 4, hào 5, té ra dương cương mà bị âm nhu ngăn cản. Hào 1 thoái mà không tiến, hào 2 dừng mà không đi. Thế mới biết thịnh suy trái nhau vì Thời, cường nhược khác nhau vì Thế, chứ không phải dương nhất định là cường, âm nhất định là nhược. Trung trí như Địch Nhân Kiệt (sử Tàu), mà phải làm tôi với Vũ Hậu; tài năng như Viên Thế Khải, mà chót đời phải làm tôi với Nạp La Thái Hậu (Từ Hi Thái Hậu). Nhưng rốt cuộc, đánh đổ Vũ thị hoàn toàn là đồ đảng của Địch; đánh đổ Mãn Thanh hơn nửa là tay chân họ Viên. Thời chưa nên tiến mà tiến, dầu anh hùng đến thế nào, cũng khó chống Thời được. Đó chính là nghĩa Đại Súc, mà cũng là lẽ biến hóa ở trong Dịch học.

✅ Mệnh Hợp Cách: Biết thời cơ, minh mẫn, biết tiến thoái, hoặc xin từ chức (Người xưa là treo ấn từ quan). Thì là người biết thời thế bất lợi, chủ động từ quan về hưu.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Bé chẳng học hành, già vô vị. Đau cẳng đau lưng. Là kẻ lười nhác, lêu lổng từ nhỏ trở thành vô dụng. Người hay ốm đau, bệnh tật mãn tính, còi cọc, thọ yểu.

Xem Tuế Vận: (chung cho mọi người) Phòng thất lạc, tai bay vạ gió. Số xấu khó sống lâu. Xe lên mà trục bỗng long, Sao rời, người đẹp bên sông khóc dài

📖 Lược Nghĩa: Lương mã trục, lợi, gian trinh, nhật nhàn dư vệ, lợi hữu du vãng. Ngựa hay đuổi nhau (đua với hào 6). Cho những người làm công việc hậu cần kinh doanh xe, ngựa. Sĩ tử dù gian nan nhưng vẫn bền chí. Cho những người không biết lo xa, dễ lâm vào đường cùng. Nhưng chịu khó bền chính thì lợi ngày ngày chuẩn bị xe cộ và đồ phòng thân thì đi đâu cũng tiện lợi.

☯ Toán Hà Lạc Giải: Cùng đi lên. Cùng có cách thỏa đáng.

✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Chúng ta để ý: hai hào 1, 2 đều là dương cương mà đều bị hai hào âm nhu (4 và 5) ngăn cản, vì tuy cương mà ở trong quẻ Nội, không phải thời nào dương cũng thắng âm cả đâu. Tới hào 3 này, may được hào trên cùng, cũng là dương, ứng với mình như một đồng chí. Cho nên, cả hai hăng hái như hai con ngựa tốt đua nhau chạy, nhưng hăng hái mà không nhớ rằng trên đường còn nhiều gian nan, không luyện tập đề phòng hàng ngày thì không tiến được xa, nên lời hào khuyên như trên.

✍️ Phan Bội Châu Phụ Chú: Quẻ Đại Súc này là thuộc về thời đại âm ngăn cản dương, duy hào 3 với hào 6 trên là hào dương cả, nên không ngăn nhau mà lại đồng loại tương trợ. Đó là tuy trái với Thời đại chung quẻ Đại Súc, mà lại đúng với thời đại riêng ở trong quẻ Đại Súc. Nên Lời hào hai hào đều được lợi, hanh.

✅ Mệnh Hợp Cách: Có thừa học vấn, tài đức để làm việc lớn. Chữ Ngựa (chữ Mã), chữ Đồ hộ thân (chữ Vệ) gợi ý có thể làm chức chỉ huy bộ đội xe pháo, bộ đội kỵ binh, vệ binh... Dễ phát về đường binh nghiệp, có tài đức làm việc lớn.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Hành động càn bậy, dẫu cùng đi với người quân tử, vẫn cứ gian nan. Là những kẻ bóc ngắn cắn dài, không biết phòng xa, hậu vận xấu.

Xem Tuế Vận: Giới Quan: Coi về xe, ngựa. Giới Sĩ: Đợi lên cao. Người Thường: Được trên tin dùng, nhưng cũng bôn tẩu gian nan, sau mới thành. Đường mây, tiễn tặng nhau quả, Hổ long là vận vinh hoa số trời.

📖 Lược Nghĩa: Đồng ngưu chỉ cốc, nguyên cát. Cùm gông sừng con nghé, tốt nhất (để nghé khỏi chạy nhảy, hại sức).

☯ Toán Hà Lạc Giải: Ngăn điều ác ngay từ lúc đầu thì làm được điều tốt.

✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Trong quẻ Đại Súc, hào âm này (tuy là âm) vẫn ngăn chặn được hào 1, dương, vì tuy nó âm nhu, nhưng hào 1 ở đầu quẻ là dương còn non, như con nghé (NHL gọi là con bò mọng, Học Năng gọi là con nghé) mới nhú sừng nếu kịp thời ngăn cản ngay, chặn sự hung dữ của nó lại, thì không tốn công, mà kết quả rất tốt. Đại ý là phải đề phòng ngay từ khi họa mới có nguy cơ chớm (tiếng Nam bộ là mới có mòi) phát.

✍️ Phan Bội Châu Phụ Chú: Lời hào này tuy chuyên nói hào 4 với hào 1, nhưng lấy ý thánh nhân mà suy ra, thời hễ làm vua (ngày nay là nguyên thủ) dạy dân, làm thầy dạy trò, làm cha dạy con, làm chồng dạy vợ, cho đến làm bạn muốn bảo ban nhau, thảy nên học ý nghĩa hào này. Muốn ngăn cấm điều ác, muốn bế tắc điều tà, tất phải gấp lo từ lúc mới manh nha... Tà ác chưa kịp bùng mà việc giáo hóa còn dễ lần lần nhuần thấm từ bước đầu trở đi, thì người ác cũng có thể hóa làm người thiện. Nếu chờ khi tà ác đã phát hiện, măng đã thành tre, mà lúc đó mới lo cấm chỉ, thời tuy có thánh nhân dạy nó, cũng khó khiến cho nó cải tâm mà biến chất được. Câu chằng gông cho nghé lúc mới nhú sừng, chính là nghĩa ấy. Tục ngữ có câu: Dạy con từ thuở còn thơ/ Dạy vợ dạy thuở mới đưa vợ về, ý nghĩa tuy chưa hoàn toàn, cũng là ý chằng gông vào sừng trâu non vậy. Chằng gông vào sừng trâu non chỉ nói bằng cách thí dụ, trâu còn non thời sừng chưa mọc ra, gông để vào đâu? Nghe ra thời vô lý, nhưng ý thánh nhân cốt bảo cho ta ngăn điều ác từ khi nó chưa phát lộ, tượng như trâu chưa có sừng mà dự bị gông sẵn đó. Người học Dịch chớ nên câu nệ ở mặt chữ.

✅ Mệnh Hợp Cách: Hoặc có chuyên khoa nhi đồng, hoặc thi đỗ khôi khoa. Phú quý song toàn. Thường là nhà giáo, nghề y, người đỗ đạt cao, được trọng vọng.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Chỉ gần quý nhân thôi, tài nhỏ, việc nhỏ. Thì thường là người tầm thường, phải nhờ vả người khác mới có công ăn việc làm.

Xem Tuế Vận: Giới Quan và Giới Sĩ: Thăng chuyển. Người Thường: Có mừng. Thêm trâu bò, của cải. Chim khách báo hiệu đầu cành, Chiều tà đã xuống, lộ trình còn xa.

📖 Lược Nghĩa: Ngăn được răng (dữ tợn) của con heo thiến (mất thế dữ tợn) tốt. Cho mọi việc, như người đã biết ngăn ngừa điều ác tận gốc chẳng khác gì con lợn đã bị thiến dù có răng cũng không còn hung dữ.

☯ Toán Hà Lạc Giải: Chế ngự được điều ác ngay từ gốc.

✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào 2 là dương đã già giặn, không non nớt như hào 1, cho nên dữ hơn 1, ví như nanh con heo (rừng). Hào 5 muốn chặn nó mà chỉ bẻ nanh con heo thôi, thì nó vẫn hung. Tốt hơn hết là thiến nó để nó hết dữ, lúc đó dẫu có nanh cũng không hay cắn nữa. Hào 5 chặn được hào 2 là nhờ cách đó. Trừ tận gốc, không tốn công mà kết quả rất tốt.

✍️ Phan Bội Châu giảng: Hễ người ác trong thiên hạ, nó vẫn có sức cương cường, tượng như heo có nanh sắc. Tiểu nhân vì có sức cương cường mới nảy ra thủ đoạn làm ác. Nếu ta chỉ theo thủ đoạn nó mà trừng trị, nhưng sức cương cường nó vẫn y nhiên, thời nó hết thủ đoạn này, nó lại nảy ra thủ đoạn khác, biết bao giờ trừ cho nó xong. Tượng như heo hay cắn người là nhờ có nanh sắc. Nếu ta phòng bị nó, mà bẻ nanh nó được rồi, nhưng tính cương táo của nó vẫn y nhiên, còn khiến cho nó trầm phục (thầm lặng phục hồi). Thánh nhân vì thế nên dùng cách cấm chỉ người ác trong thiên hạ không cần trừ ở nơi thủ đoạn của nó, mà cốt trừ ở nơi nguyên động lực của nó, lựa cho được cơ hội, nắm cho được mấu chốt, khiến cho nó mất sức cương cường, thời dầu nó có thủ đoạn nữa, mà cũng không làm gì được. Tượng như trị heo không cần trị ở nơi nanh, mà cốt trị ở nơi thế của nó. Nó sở sỹ cương táo vì nó có cái thế, đã cắt cái thế của nó rồi, thời đầu còn nanh cũng không hay cắn nữa. (Thế, chữ Hán còn là cái dái của giống vật). Trừ người ác mà dùng bằng một cách lén cơ hội, ngự heo mạnh mà dùng bằng một cách thiến, sự thực tuy khác nhau xa, mà kế hay diệu vẫn in như nhau, chỉ là có thời cơ, tìm cho được cái gốc, cắt cho hết rễ, thì công phu vừa phải, mà hiệu quả lớn. Nên Lời hào này theo mặt chữ thì thật cạn, mà theo ý nghĩa thì thật sâu. Từ trước đến nay những việc trừ ác, thường chỉ dùng uy hình, lấy cách chết dọa dân, mà dân không sợ chết. Lão Tử có câu: Dân không sợ chết, mà hay gì cứ đem cái chết dọa dân. Trừ ác mà như thế thì càng trừ càng vô công. Duy như Hào 5: Biết rình cơ hội mà trừ cho đến căn bản, thì người trên không mệt, người dưới không đau, mà tự nhiên thay đổi được phong tục, chính là hạnh phúc cho thiên hạ vậy.

✅ Mệnh Hợp Cách: Tài đức lớn, lập công lớn, hưởng phú quý. Là những người có tài đức lớn, chế áp được điều ác, lập công to.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Chí nhỏ, lợi nhỏ, có việc mừng nhỏ. Là những người có uy lực tại một địa phương.

Vận Năm: Giới Quan và Giới Sĩ: Thăng tiến. Người thường: Nhiều việc vui mừng. Nếu thất đức thì bị giảm nhiều. Đức to, phụ tá công huân Binh quyền cũng được dự phần chính trung

📖 Lược Nghĩa: Sao mà đường trời hanh thông thế. Nhiều cơ may thăng tiến trong công tác, trong thi cử, trong kinh doanh. Dễ tìm kiếm việc làm, nhiều tin vui.

☯ Toán Hà Lạc Giải: Tích chứa càng nhiều thì lúc thi thố ra càng rộng lớn.

✍️ Phan Bội Châu Giảng: Hào này có nghĩa của toàn quẻ, ngăn cản từ hào 1 lên đến đây là cùng rồi, cản đã cùng rồi, tức nhiên phải rộng mở, mở thật rộng, thì rất hanh thông, nên Lời hào nói rằng đường trời sao thông suốt. Giữa chốn hư không bát ngát, mây bay chim lượn, cực kỳ tự do, phía trước không ai ngăn đón, phía sau không ai xô đẩy, tư bề thông suốt, khiến cảm thán, mừng mà kêu lên: sao mà hanh thông đến vậy.

✍️ Phan Bội Châu Phụ Chú: Toàn 6 hào quẻ Đại Súc chiếu ứng với nhau: Ba hào Cấn trên là có thế lực, ngăn cản được người, ba hào Càn dưới là thế lực non mà bị ngăn cản. Hai cặp hào 1 và 4, 2 và 5 ở vào thời còn ngăn cản. Đến cặp hào 3 và 6 thì hợp chí cùng tiến, gặp thời, gặp dịp, nên Ngựa đuổi nhau ở hào 3, Đường trời hanh thông ở hào 6... cặp đôi ngựa đua mà dong ruổi đường trời, ý nghĩa thú vị chiếu ứng nhau như thế.

✅ Mệnh Hợp Cách: Công lớn, danh cao, mở hội hòa bình, đương thời trọng vọng. Là người có công trạng lớn, phúc lộc dồi dào.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Chí lớn, mưu cao thì vạ lại to... Cũng có chí lớn công to, nhưng cũng nhiều tai vạ.

Xem Tuế Vận: Giới Quan và Giới Sĩ: Thăng tiến. Người Thường: Hanh thông, được lợi. Vui mừng, cảnh vật phong quang Trước sau ngày tháng miên trường êm trôi