🌟 Tổng Quan Mệnh Quẻ
🏷️ Tên Quẻ: Phong Lôi Ích (Quẻ Tốt)
Ý nghĩa: Ích là Tổn (Tốn trên mà ích dưới mới thật là Ích). Thuộc tháng 7.
🌟 Lời Tượng & Lược Nghĩa
Gió sấm là quẻ Ích. Phong lôi: Ích, quân tử dĩ kiến thiện tắc thiên, hữu quá tắc cải.
Dịch nghĩa: Người quân tử lấy đấy mà hễ thấy điều lành thời dời đến gần, có điều quá thời sửa đổi ngay.
☯ Toán Hà Lạc Giải
Lục Thập Hoa Giáp Hợp Quẻ:
| Can | Giáp | Bính | Đinh | Mậu | Canh | Tân | Nhâm | Quý |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Chi | Tý | Mão | ||||||
| Chi | Dần | Tị | ||||||
| Chi | Được quẻ này rất tốt. | Thìn | Mùi |
Lại sinh tháng 7 là cách công danh, phú quý. Sinh từ tháng 2 đến tháng 6 thì phúc dày. Các tháng khác phúc nhỏ.
❖ Thơ Quẻ
Ích tồn tại hào ba,
Thấy lành phải đổi ra,
Lộc rừng xuân mới đến
Cảm khái nếp vinh hoa
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng
Quẻ này trái với quẻ Tổn. Quẻ ngoại vốn là Càn, bớt một hào dương thành quẻ Tốn. Quẻ nội là quẻ Khôn, được một hào dương quẻ Càn thêm vào, thành quẻ Chấn. Vậy là bớt ở trên thêm (Ích) cho dưới; còn quẻ Tổn là bớt ở dưới thêm cho trên. Xét về tượng quẻ thì sấm (Chấn) với gió (Tốn) giúp ích cho nhau vì gió mạnh thì tiếng sấm đi xa, mà sấm lớn thì gió mới dữ. Vì vậy mới gọi là quẻ Ích.
Mình ở địa vị cao mà giúp cho người ở thấp, càng làm càng có lợi, khó khăn gì rồi kết quả cũng tốt. Thoán truyện giải thích thêm: Xét hào 2 và hào 5, đều đắc trung đắc chính cả, lấy đạo trung chính mà giúp ích cho dân, dân sẽ vui vẻ vô cùng mà đạo càng sáng sủa. Nhưng quẻ này cũng như quẻ Tổn tốt hay xấu còn tuỳ cách thức làm và tuỳ thời nữa. Dân đói, không có gạo ăn mà cưỡng bách giáo dục, dân rét, không có áo bận mà cấp cho xà bông thì việc giúp ích đó chỉ có hại. Đại tượng truyện đứng về phương diện tu thân khuyên: Thấy điều thiện thì nên tập làm điều thiện, thấy mình có lỗi thì sửa lỗi.
✍️ Phan Bội Châu Phụ Chú & Điển Tích
Tổn dưới ích trên thì trên vẫn được ích, cớ sao tên quẻ gọi là Tổn? Tổn trên ích dưới, thì kẻ trên có phần tổn cớ sao tên quẻ gọi là ích? Chẳng phải là viễn vông lắm hay sao? Ôi lý thuyết thể, thật là đúng lắm đúng lắm. Xưa Lão Tử nói rằng: muốn sang tất lấy người hèn làm gốc, muốn cao tất lấy đám thấp làm nền. Vậy nên xem thấy phía trên bị lung lay, thế là tổn dưới kết quả làm cho kẻ trên cũng phải tổn. Trên chỉ lo làm ích cho mình, té ra dưới bị tổn mà mình cũng chịu tổn, nên đặt tên là quẻ Tổn. Trái lại, trên chỉ biết lo làm ích cho dưới, dưới đã thu ích, mà cuối cùng mình cũng thụ ích, nên đặt tên quẻ là Ích, chỉ xem hai chữ tên quẻ mà thấy xưa nay đều thế cả (vạn cổ bất dịch).
Thoán truyện bàn về quẻ Ích có câu: Lợi về qua sông lớn. Hiệu quả của ích dưới, nếu ở lúc bình thường, vô sự, thì ích còn nhỏ, duy đến lúc hiểm trở gian nan, mới thấy được ích rất lớn.
Điển tích Mạnh Thường Quân và Phùng Hoan mua Nghĩa:
Xưa Mạnh Thường Quân làm thủ tướng nước Tề, cho dân huyện Tiết vay, kể có hàng mấy vạn (bạc), đến khi sai người đi thu nợ, khách là Phùng Hoan xin lệnh khoán đi thu. Lúc ra đi, có hỏi Mạnh Thường Quân rằng: Thu được nợ thì mua gì đem về? Mạnh Thường Quân bảo: Cứ xem trong nhà ta có cái gì không sẵn, tùy ý anh liệu mua. Phùng Hoan ra đi mang giấy khế nợ đầy một xe, vừa tới huyện Tiết, thấy dân huyện gặp năm mất mùa đói kém, cảnh sống tiêu điều. Phùng Hoan tức thì họp dân huyện mà nói rằng: Quan thủ tướng bảo ta ra đây cốt để xem dân tình, chớ không phải cốt đòi nợ đâu. Bây giờ dân tình khốn khổ thế này, ta thể lòng thủ tướng, tha ráo nợ cho dân. Lập tức đốt bao nhiêu khế ước ở trước mặt dân. Phùng Hoan mang hai tay trắng về phục mệnh trước Mạnh Thường Quân. Thủ tướng mới hỏi rằng: Sao anh về hai tay không chứ? Phùng Hoan nói: Tôi thấy dân huyện đói khổ quá, nên khế ước tôi đốt ráo. Xem trong nhà ngài, bao nhiêu đồ sang vật lạ, sẵn thấy thừa cả rồi, duy có một thứ còn thiếu, là giống Nghĩa. Tôi đem giống Nghĩa ấy về hiến ngài. Mạnh Thường Quân có ý không bằng lòng, nhưng cũng tự nhiên cho qua, mời Phùng Hoan ra nhà khách.
Chẳng bao lâu Tề vương mất, vua con nối ngôi. Các quý thích, đại thần, thảy ghét thế lực Mạnh Thường Quân, dèm với vua đủ điều xấu về Mạnh Thường Quân. Vua bèn cách chức thủ tướng, hạ lệnh đuổi Mạnh Thường Quân không cho ở kinh đô nữa. Mạnh Thường Quân kinh hoàng e tính mệnh khó toàn. Phùng Hoan vào bàn với Mạnh Thường Quân mau gấp rút trở về huyện Tiết. Mạnh Thường Quân nghe lời, nửa đêm thình lình ruổi xe ngựa chạy mau về huyện Tiết, tới địa giới chính vừa nửa ngày. Dân huyện nghe Mạnh Thường Quân về, già trẻ gái trai đổ ra hết, đón xe Mạnh Thường Quân, xúm nhau trước ngựa và hô lớn rằng: Cha huyện ta đã về. Hai bên xe dân bọc có mấy vạn. Mạnh Thường Quân quay lại nói với Phùng Hoan rằng: Ngày nay tôi mới biết cái lợi mà tiên sinh mua nghĩa, hữu hiệu lớn như thế. Vua Tề nghe chuyện ấy, sợ Mạnh Thường Quân quá đắc nhân tâm, e có ngày làm phản chăng, lập tức mời Mạnh Thường Quân trở về nước, cho làm lại chức thủ tướng như xưa, lại nghiêm trách những kẻ khi xưa dèm Mạnh.
Chúng ta thử xem việc ấy mới biết tổn trên ích dưới, mà lợi ở sang sông lớn, chẳng phải là lời nói suông thôi đâu.
Bàn về nghĩa chữ Thời:
Tuy đạo làm ích cho dưới lớn vậy nhưng cũng phải hợp với Thời. Phan Bội Châu giảng: Làm đúng với Thời, tức là ích, làm trái với Thời tức là vô ích. Tỷ như đương mùa cấy cày mà bảo dân đi làm đường, đương mùa bão lụt mà bảo dân đi đào sông... há phải không làm ích đâu, nhưng vì trái với Thời, thì chẳng những đã vô ích mà lại làm tổn nữa. Chữ Thời ở hai quẻ Tổn và Ích rất có thú vị. Lý vẫn nhất định mà Thời không nhất định. Thời thường có biến (chuyển) mà đạo lý cũng nhân đó mà có kinh, có quyền (ý nói có linh hoạt, có biến hóa). Tổn dưới vẫn không phải là hay, nhưng gặp khi quyền biến cũng phải tùy thời mà tổn dưới. Tỷ như: trong nước gặp lúc binh lửa, mộ của dân mà giúp cho chính phủ, chẳng phải là tổn dưới hay sao, nhưng chẳng qua là tạm thời mà thôi. Vì thời đáng tổn mà tổn, là thuộc về nghĩa quyền biến. Còn như đáng ích mà ích, thì tổn trên ích dưới, chính là đạo lý thường xuyên, thời nào cũng phải như thế. Thánh nhân sợ ta không hiểu nghĩa ấy, nên ở trong hai quẻ, chung có một chữ Thời.
🔮 Hà Lạc Dự Báo & Ứng Việc
Quẻ Ích chỉ thời vận rất tốt, mọi việc hanh thông, cơ hội làm ăn phát đạt, sự nghiệp nhiều cơ may thành đạt tốt.
Dễ toại nguyện.
Dễ đỗ đạt cao.
Dồi dào là cơ hội kinh doanh phát đạt, tài lộc nhiều.
Thuận lợi.
Dễ thắng.
Chóng lành.
❤️ Tình Yêu Và Hôn Nhân: Thuận lợi, tìm được người vừa dễ thành lương duyên.
📊 Chi Tiết Các Hào Quẻ Ích
📖 Lược Nghĩa: Lợi dụng vì đại tác, nguyên cát vô cữu. Lợi dụng làm việc lớn, tốt nhất không lỗi gì.
☯ Toán Hà Lạc Giải: Có nhiều việc lớn để làm và việc làm có nhiều điều thiện.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này dương cương, làm chủ quẻ nội Chấn, là muốn hành động, được hào 4 ở trên ứng viện, cho nên sự giúp đỡ để làm việc lớn, nhưng tốt nhất, thì mới không có lỗi. Sở dĩ khuyên như vậy là vì hào này ở địa vị thấp, không nên lãnh việc nặng nề quá.
✅ Mệnh Hợp Cách: Là người biết tận dụng thời cơ, dựa vào sức dân, làm nên nghiệp lớn, lập công to, sự nghiệp lâu dài, chu tất vẹn toàn.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Cũng làm lành, lớn thì việc to, nhỏ thì canh tác, cửa nhà hưng vượng. Có cuộc sống yên vui.
📅 Xem Tuế Vận:
Quan Chức: Lên cao, thời cơ thuận lợi, nhiều cơ hội để tạo dựng sự nghiệp.
🎓 Giới Sĩ: Trúng tuyển lớn. Chữ đại là ám chỉ: đại học, đại sư, đại đức v.v...
👤 Người Thường: Cũng có đại công tác, đại lợi. Kinh doanh đắc lợi. Kẻ không biết tận dụng vận tốt, dễ bỏ lỡ thời cơ.
Thơ Hào:
Thừa thời làm lớn dễ dàng
Công danh đắc chí thênh thang đường đời
📖 Lược Nghĩa: Hoặc ích chỉ thập bằng chi quy, phất khắc vi, vĩnh cát trinh, vương dung hưởng vu đế cát. Hoặc có người (hào 5) đem đến điều ích lợi lớn như 10 bằng con rùa (Số đếm ngày xưa) chẳng từ chối được, nên giữ điều chính bền mãi thì tốt, nếu là vương thì dùng lễ tế dâng lên Đế, sẽ tốt (hào 2 dâng lên hào 5).
☯ Toán Hà Lạc Giải: Trên dưới đều hưởng ích lợi, dễ hoàn thành sự nghiệp.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này âm, nhu thuận, trung chính nên được người trên giúp ích cho nhiều (như cho mình một con rùa quý - coi hào 5 quẻ Tổn ở trên), không từ chối được, cứ giữ vững đức trung chính thì tốt. Ví dụ: là nhà vua mà có được đức trung chính để cầu Trời, thì Trời cũng giúp cho.
✅ Mệnh Hợp Cách: Vô tư, được bạn tốt đến với mình, trên yêu, dưới kính. Giúp đỡ, tạo dựng được sự nghiệp.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Giữ mình, kính trên. Thu dùng đầy đủ. Là người được tín nhiệm ở địa phương.
📅 Xem Tuế Vận:
🏛️ Giới Quan: Thăng chuyển.
🎓 Giới Sĩ: Thành danh.
👤 Người Thường: Buôn bán hoạch lợi. Hưởng lộc tế tự. Được phúc.
Thơ Hào:
Tốn đi ích lại ngay
Chân châu được thấy đầy
Ngàn dặm buồm xa tít
Bên trong ba nhạn bay (3 hào âm).
📖 Lược Nghĩa: Ích chi dụng hung sự, vô cữu hữu phu trung hành, cáo công dụng khuê. Dùng (chấp nhận) việc xấu mà làm lợi ích cho nó (hào 3 bất trung bất chính). Không lỗi gì, nếu nó giữ lòng tin cứ đạo trung mà làm thì được dùng ngọc khuê để báo cáo lên ông trên (hào 6).
☯ Toán Hà Lạc Giải: Hết đạo trung với nước.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này âm nhu, bất trung, bất chính, đáng lẽ không được giúp ích, nhưng ở vào thời ích thì cũng được giúp có điều là giúp cho bằng cách bắt chịu hoạn nạn, để mở mắt ra thành người tốt; cũng như trừng trị để sửa lỗi cho vậy. Nhưng 3 phải thật chân thành sửa mình theo đúng đạo trung thì rồi sự cải quá của nó sẽ được bề trên biết. Sự chân thành cải quá ấy như chiếc ngọc khuê (ngọc trắng mà trong) nó dâng lên bậc "công" (vương công), sẽ được nhận.
✍️ Phan Bội Châu Phụ Chú: Câu giúp ích cho bằng cách bắt chịu hoạn nạn, mới đọc qua thật là khó hiểu, hoạn nạn là việc xấu, cớ sao lại bảo là giúp ích cho, chúng ta nghĩ cho thật kỹ, mới biết là rất hay. Vốn là tính người ai cũng có thể làm được việc lành, làm việc lành thì có phúc. Nhưng khí chất người ta có trí, ngu, minh, ám khác nhau, thì cách làm ích cho người có khác nhau. Nếu gặp người ngu, ám như hào 3 âm, mà lại làm ích cho những việc bình thường, thuận lợi, chắc nó lại kiêu dâm mắc lấy họa, chẳng phải là yêu nhau mà lại bằng mười phụ nhau hay sao? Vậy nên, muốn làm ích cho nó, tất phải dùng việc khốn khó gay go. Tục ngữ ta có câu: Thương cho roi cho vọt, hoặc thuốc đắng dã tật, là ý hào này.
✅ Mệnh Hợp Cách: Làm việc nước, tận tụy cứu dân, làm ích cho văn hóa, có phúc lộc cao dày. Người có công dẹp loạn yên dân, chịu nhiều gian nan, vất vả.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Vào sinh ra tử, đôi nguy thành an, được tôn quý, tin dùng, sống lâu, hưởng phúc.
📅 Xem Tuế Vận:
🏛️ Giới Quan: Ra quân, lập công to, tạo dựng sự nghiệp, thành danh.
🎓 Giới Sĩ: Thành danh, được tuyển dụng.
👤 Người Thường: Được lợi. Số xấu thì càng xấu, sự tranh tụng của quan, tai họa.
Thơ Hào:
Giúp người cơn hoạn nạn
Lòng tin giữ đạo trung
Cử động đều do mệnh
Tai họa sạch như không
📖 Lược Nghĩa: Trung hành cáo công tòng, lợi dụng vi y thiên quốc. Làm theo đạo trung rồi báo cáo lên ông trên (hào 5) cũng tin theo (vì địa vị của hào 4 quan trọng nhất trong thời ích). Lợi dụng (đạo trung) làm điểm tựa mà dời quốc đô đi (hào 4 là trái tim của quẻ Ích đã phát động sự trao đổi với hào 1).
☯ Toán Hà Lạc Giải: Làm ích cho dưới nên trên thì người lãnh đạo, dưới thì dân chúng đều tin theo.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này lên tới quẻ ngoại rồi, có địa vị cao, trách nhiệm quan trọng, thân cận với vua, nhưng kém đức trung nên Lời Hào khuyên ráng theo đạo trung mà cáo với bề trên (bậc vương công) thì bề trên sẽ nghe mà có thể làm được việc lớn như dời quốc đô.
✍️ Phan Bội Châu Giảng: Vua Lê Thái Tổ nghe lời Lê Chích mà dời đô vào Nghệ An. Trần Đế gặp nạn Mông Cổ mà thiên đô vào Thanh Hóa. Lời Kinh nói dù việc lớn như dời đô, ý nói việc dẫu to lớn như thế, cũng làm nổi, thì việc nhỏ không cần phải nói. Ý Kinh không hạn định một việc dời đô mà thôi đâu.
✅ Mệnh Hợp Cách: Công minh, chính đại, lập công huân lớn (hạng nhất) trên dưới đều mến phục. Có phúc lộc cao đầy.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Việc công được như ý. Dựng nghiệp, sáng tạo, đổi mới. Được mọi người kính phục.
📅 Xem Tuế Vận:
🏛️ Giới Quan: Trách nhiệm trọng đại. Trên mến. Được tín nhiệm, dễ thăng tiến.
🎓 Giới Sĩ: Được tiến cử. Thành danh, được tin dùng.
👤 Người Thường: Có việc tu tạo. Đổi đời, vui vẻ. Khi có kiện tụng, có thể trình bày phải trái được.
Thơ Hào:
Đạo trung ai chẳng nghe theo,
Lợi dân ích nước, người reo đón mừng
📖 Lược Nghĩa: Hữu phu huệ tâm, vật vấn nguyên cát, hữu phu, huệ ngã đức. Có tin tưởng ở lòng mình thích làm ơn huệ (hào 5) chớ hỏi gì, tốt nhất rồi. Có tin tưởng ở đức ấy làm ơn huệ cho người (hào 2). Hào đã làm ơn cho người thì đừng hỏi người sẽ lấy lòng thành đền ơn đức của ta).
☯ Toán Hà Lạc Giải: Làm ích cho dưới, chứng minh được lòng thành của mình, có cơ được đáp ứng.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này là ông vua có tài đức, vừa trung vừa chính, có lòng chí thành ban ơn đức cho dân, cho nên rất tốt. Dân do đó rất tin vào đức của vua (chữ ta ở đây trỏ hào 5).
✅ Mệnh Hợp Cách: Tài đức phụ tá, được việc nước, cảm phục được lòng dân, công danh thành đạt, phúc lộc đều cao.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Cũng nhân hậu, hay giúp đỡ người khác, có lòng làm ơn huệ cho người, nên được hưởng phúc được mọi người kính phục.
📅 Xem Tuế Vận:
🏛️ Giới Quan: Gặp lãnh đạo sáng suốt.
🎓 Giới Sĩ: Tiến thủ thành danh.
👤 Người Thường: Việc làm ăn được như ý. Gặp vận may, được người giúp đỡ. Tăng ni: ở vị trí thấp được biết đến, được trân trọng đánh giá.
Thơ Hào:
Thành tín nhân huệ ở đời,
Không cần hỏi nữa, đạo trời cũng theo
📖 Lược Nghĩa: Mạc ích chi, hoặc kích chi, lập tâm vật hằng, hung.
☯ Toán Hà Lạc Giải: Cầu ích đến cùng, hoặc đến nỗi phải đánh đuổi (đả kích) thì lòng người sẽ oán.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này dương cương, ở cuối quẻ ích, là có lòng cầu ích đến cùng cực, tất bị nhiều người oán, như vậy chỉ vì không giữ được hằng tâm. Theo Hệ từ truyện, chương V. Khổng tử áp dụng hào này vào phép xử thế, khuyên người quân tử làm cho thân mình được yên ổn rồi sau mới hành động, lòng mình được bình dị rồi sau mới thuyết phục người khác, làm cho giao tình được bền rồi sau mới yêu cầu, mà khỏi bị dân từ chối. Khổng tử hiểu "hằng tâm" là như vậy chăng? Quẻ Tổn vốn xấu mà hào cuối lại tốt, được chữ "tốt", "đi thì có lợi". Quẻ Ích này vốn tốt mà hào cuối này lại rất xấu, bị chê là "xấu". Cũng chỉ là luật tràn thì cuối cùng sẽ đổ (cuối quẻ Ích), vơi thì cuối cùng được thêm vào (cuối quẻ Tổn). Đó là luật thiên nhiên mà Nho, Lão, Dịch học phải đều coi là quy tắc xử thế.
✅ Mệnh Hợp Cách: Tham lam tài, vật, cầu danh, lợi. Lập tâm giữ cho lòng tốt được bền (đạo hằng) thì may còn đỡ tai họa. Kẻ chỉ biết mưu cầu danh lợi, không có mục đích chính đáng, bị mọi người khinh rẻ.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Hiểm trá, lợi mình hại người, tai họa cùng đến, thân nhà khó giữ. Bất chấp đạo gặp gian nan, khốn quẫn.
📅 Xem Tuế Vận:
🏛️ Giới Quan: Coi chừng tham nhũng, bị phạt, đổi.
🎓 Giới Sĩ: Cạnh tranh bị nhục. Háo danh, vụ lợi.
👤 Người Thường: Chuyện vụ lợi, bị oán trách, hình khắc, tổn thương thê thảm. Ham tiền bạc nghĩa.
Thơ Hào:
Cầu ích không ngừng, người oán ghét
Lập tâm chẳng vững, biến ngoài sinh