Phi Tinh Ngày Có Lúc Bay Nghịch

1. Khẩu quyết cổ, nguyên văn

Phép tính sao ngày trong Huyền Không gọi là Nhật Gia Tử Bạch. Khẩu quyết truyền lại có vài dị bản chữ nghĩa, nhưng nội dung thì trùng khít nhau.

2. Sáu tiết mốc và sao nhập trung

Cả năm chia làm sáu đoạn, mỗi đoạn bốn tiết khí, tính ra chừng sáu mươi ngày. Mỗi đoạn có một sao khởi và một chiều bay riêng.

Ba mốc đầu nằm trong nửa năm khí dương lên, gọi là dương độn, sao đi thuận theo đường Lạc Thư. Ba mốc sau nằm trong nửa năm khí âm lên, gọi là âm độn, sao đi nghịch. Đúng cái nhịp một âm một dương của trời đất, không có gì lạ.

Ba con số của phía dương là 1, 7, 4. Ba con số của phía âm là 9, 3, 6. Vì sao lại là ba số ấy mà không phải số khác, xin xem mục 5, chỗ ấy chính là bằng chứng nội tại chắc nhất.

3. Sao khởi gán cho ngày nào

Không gán cho chính ngày giao tiết, mà gán cho ngày Giáp Tý gần nhất với tiết mốc ấy. Sách chép rõ:

Chữ tiền hậu ở đây là mấu chốt. Ngày Giáp Tý có thể rơi trước tiết mốc dăm bảy hôm, vẫn lấy nó làm gốc. Cổ pháp gọi là di cung tiếp khí (移宮接氣), và giải thích rằng ngày Giáp Tý nằm trước tiết mốc thì 冬至前之甲子日已感應到北斗七星一白之氣, tức là đã cảm ứng được khí Nhất Bạch của Bắc Đẩu rồi.

Đây không phải chuyện chữ nghĩa suông. Neo sai chỗ này thì chuỗi sao đứt mạch, sao nhảy bậc chứ không đi từng bước một, mà chuỗi đứt là dấu hiệu chắc chắn của một phép tính sai.

4. Tính tay một ngày, từng bước

Lấy ngày 01 tháng 9 năm 2026 làm ví dụ, để quý vị đối chiếu với bàn tay của mình.

1. Xem ngày ấy đang ở tiết khí nào. Xử Thử vào lúc 9 giờ ngày 23/08/2026, Bạch Lộ vào ngày 08/09/2026. Vậy ngày 01/09 nằm trong đoạn Xử Thử.
2. Tra bảng: đoạn Xử Thử khởi Tam Bích, bay NGHỊCH.
3. Tìm ngày Giáp Tý gần tiết mốc Xử Thử nhất. Đó là ngày 18/08/2026, rơi trước tiết mốc 5 hôm. Theo phép di cung tiếp khí, lấy ngày ấy làm gốc, đặt Tam Bích nhập trung.
4. Đếm từ 18/08 tới 01/09 là 14 ngày.
5. Lùi nghịch 14 bậc từ 3: 3 → 2 → 1 → 9 → 8 → 7 → 6 → 5 → 4 → 3 → 2 → 1 → 9 → 8 → 7.
6. Vậy ngày 01/09/2026 có Thất Xích nhập trung, bay nghịch. Từ trung cung phi ra tám phương theo đường Lạc Thư là ra trọn cửu cung của ngày.

5. Bốn phép tự kiểm, ai cũng làm được

Không cần tin lời tôi. Bốn phép dưới đây quý vị tự chấm được, và phép nào cũng phân biệt được đúng sai rành mạch.

Phép thứ nhất, chuỗi phải liền mạch

Sao ngày phải nhích đúng một bậc mỗi ngày trong suốt đoạn cùng chiều. Hôm nay Thất Xích thì mai phải Lục Bạch nếu đang nghịch, chứ không được nhảy sang Tam Bích. Chúng tôi quét 36.891 ngày, tức trọn một trăm lẻ một năm từ 1980 tới 2080, chuỗi chỉ gián đoạn 7 lần, tức chừng mười bốn năm một lần, và đúng ở những chỗ ngày Giáp Tý trôi quá xa tiết mốc. Đó là hiện tượng siêu thần tiếp khí (超神接氣) vốn có của hệ Tam Nguyên, phái nào cũng gặp, chữa bằng phép đặt nhuận.

Phép thứ hai, ngày Giáp Tý phải mang đúng sao của mốc

Ngày Giáp Tý gần Đông Chí phải là Nhất Bạch, gần Vũ Thủy phải là Thất Xích, gần Cốc Vũ phải là Tứ Lục, gần Hạ Chí phải là Cửu Tử, gần Xử Thử phải là Tam Bích, gần Sương Giáng phải là Lục Bạch. Chúng tôi chấm 96 tiết mốc của mười sáu năm 2020 tới 2035: đúng cả 96.

Phép thứ ba, ba con số phải tự khớp với nhau

Đây là chỗ tôi thích nhất, vì nó cho thấy khẩu quyết không phải do ai bịa ra. Hai tiết mốc liền nhau cách nhau chừng sáu mươi ngày, mà sáu mươi chia chín dư sáu. Cho nên nếu chuỗi liền mạch thì sao của mốc sau tự nó phải bằng sao của mốc trước cộng sáu, nếu đang thuận:

Nhất Bạch cộng sáu ra Thất Xích. Thất Xích cộng sáu, vòng qua chín, ra Tứ Lục. Đúng chuỗi 1, 7, 4 của khẩu quyết.

Bên nghịch thì trừ sáu: Cửu Tử trừ sáu ra Tam Bích. Tam Bích trừ sáu, vòng qua một, ra Lục Bạch. Đúng chuỗi 9, 3, 6 của khẩu quyết.

Sáu con số ấy không phải sáu con số rời rạc phải học thuộc. Chúng là một chuỗi duy nhất, tự sinh ra nhau. Ai đọc khẩu quyết mà thấy được điều này thì không còn ngờ nữa.

Phép thứ tư, đĩa cửu cung phải đủ chín sao

Mỗi ngày, chín cung phải mang đủ chín sao từ một tới chín, không cung nào trùng, không sao nào thiếu. Quét trọn năm 2026: không đĩa nào hỏng.

6. Thưa với các bậc nói rằng ngày luôn phi thuận

Tôi biết có thầy dạy rằng sao ngày cứ đi thuận đều, ngày nào cũng nhích lên một bậc, không phân dương độn âm độn. Cách ấy tính rất nhanh và trong nhiều đoạn của năm thì kết quả trùng với cách trên, nên dùng lâu vẫn thấy êm.

Tôi không dám nói các bậc ấy sai. Mỗi phái có sư truyền riêng, và trong huyền học chuyện một pháp nhiều lối là bình thường. Tôi chỉ xin thưa ba điều để cùng nhau soi lại.

Vị nào có sư truyền chép khác, xin cứ chỉ cho tôi tên sách và nguyên văn câu quyết. Tôi sẵn lòng đăng lại ngay trên trang này cho người sau có cái mà đối chiếu. Học thuật là chuyện chung, không phải chuyện hơn thua.

7. Vì sao lại có thuận có nghịch

Câu hỏi đáng hỏi nhất không phải "thuận hay nghịch", mà là "vì sao lại phải đổi chiều". Có ba lớp lý do, lớp sau chắc hơn lớp trước.

Lớp thứ nhất, lý của trời đất

Cổ nhân đặt hai mốc đổi chiều đúng vào hai ngày chí, không phải ngẫu nhiên. Đông Chí nhất dương sinh, ngày ngắn nhất, từ đó ngày dài dần, khí dương bắt đầu lên, nên sao đi tới, gọi là dương độn. Hạ Chí nhất âm sinh, ngày dài nhất, từ đó ngày ngắn dần, khí âm bắt đầu lên, nên sao đi lui, gọi là âm độn. Sao trong cửu cung đi theo hơi thở của mặt trời, không đi theo lịch giấy.

Lớp thứ hai, lý của con số

Đây là chỗ chặt chẽ nhất, và ai cũng tự chấm được bằng bút chì.

Chín sao xoay một vòng chín ngày. Một vòng can chi là sáu mươi ngày. Sáu mươi chia chín được sáu dư sáu. Nghĩa là cứ sáu mươi ngày thì sao lệch đi đúng sáu bậc.

Bây giờ lấy sáu con số của khẩu quyết mà thử. Bên dương độn, đi tới:

Bên âm độn, đi lui:

Kết luận rút ra rất đẹp: khẩu quyết kể sáu mốc, nhưng thực chất cả năm chỉ có hai chỗ đổi chiều, đúng hai ngày chí. Bốn mốc còn lại không phải chỗ đổi, mà là bốn cột mốc kiểm tra đặt trên chính con đường liền mạch ấy, để người tính tay khỏi đếm lệch qua sáu mươi ngày.

Sáu con số 1, 7, 4, 9, 3, 6 vì thế không phải sáu con số phải học thuộc lòng. Chúng là một chuỗi duy nhất tự sinh ra nhau. Nếu ngày cứ phi thuận đều thì bốn cột mốc kiểm tra ấy sẽ sai bét, và cả bài quyết trở thành vô nghĩa.

Lớp thứ ba, lý của việc dùng

Phép chọn ngày cần một chuỗi không đứt. Chuỗi đứt thì hai thầy cùng tra một ngày sẽ ra hai kết quả, và ngày mai không suy được từ hôm nay. Cách neo mà chúng tôi trình bày ở mục 3 cho ra một chuỗi liền mạch suốt hàng chục năm, đó là lý do thực dụng nhất để chọn nó.

8. Không riêng người Hoa dùng phép này

Đây là chỗ tôi muốn thưa kỹ, vì nó là bằng chứng mạnh nhất mà lại ít người biết.

Người Nhật giữ nguyên phép này trong môn Cửu Tinh Khí Học (九星気学), phần sao ngày gọi là 日家九星. Họ cũng chia 陽遁 dương độn và 陰遁 âm độn, cũng đổi chiều tại hai ngày chí, và cũng neo vào ngày Giáp Tý. Trang lịch pháp koyomi8 của Nhật chép:

Một trang khác của Nhật nói gọn hơn nữa: 夏至の1番近い甲子の日＝陰遁。冬至の1番近い甲子の日＝陽遁, nghĩa là ngày Giáp Tý gần Hạ Chí nhất thì vào âm độn, gần Đông Chí nhất thì vào dương độn.

Xin quý vị để ý: đó là đúng từng chữ cái phép neo mà sách Hoa gọi là di cung tiếp khí, chép ở mục 3 bên trên. Hai nền văn hóa, hai thứ tiếng, hai dòng truyền thừa cách nhau cả nghìn năm, mà nói ra cùng một câu.

Chấm thử bằng con số

Tôi lấy ngày người Nhật công bố rồi cho bộ máy của mình tính lại, không hề nhìn vào đáp án của họ. Bộ máy ấy dựng thuần từ khẩu quyết chữ Hán ở mục 1.

Bốn mốc, ba năm khác nhau, khớp tới từng ngày và từng con sao. Một phép tính dựng từ sách Hoa mà đoán trúng ngày đổi chiều trong lịch Nhật, thì phép ấy khó mà do ai bịa ra.

Vậy bao nhiêu xứ đang dùng

Tôi chỉ dám kể những xứ tôi dẫn được nguồn, chứ không kể theo cảm tính.

Ba xứ có nguồn dẫn được. Ngoài ra, lối chia âm độn dương độn đổi tại hai ngày chí còn là xương sống của môn Kỳ Môn Độn Giáp, môn này thịnh hành ở cả Trung Hoa, Việt Nam, Nhật Bản và Hàn Quốc. Nói cách khác, nguyên tắc gốc là của chung cả vùng Đông Á, không phải sáng kiến riêng của một nhà nào.

Tôi không kể thêm Singapore, Malaysia hay các cộng đồng người Hoa hải ngoại, dù giới thầy ở đó dùng đúng kho sách chữ Hán này, đơn giản vì tôi chưa cầm được nguồn cụ thể trong tay. Có ai chỉ giúp thì tôi bổ sung ngay.

9. Chỗ nào cổ nhân cũng chưa dứt điểm

Tôi không giấu chỗ yếu. Phép này có một chỗ trục trặc mà phái nào cũng gặp, gọi là siêu thần tiếp khí (超神接氣).

Vòng can chi dài đúng sáu mươi ngày, còn nửa năm mặt trời dài chừng một trăm tám mươi hai ngày rưỡi. Hai con số không chia hết cho nhau, nên ngày Giáp Tý cứ trôi dần khỏi ngày chí, mỗi vòng lệch thêm một chút. Trôi đủ xa thì phải nhảy một nhịp, và chỗ nhảy ấy chuỗi sao đứt.

Chúng tôi đo trên một trăm lẻ một năm, từ 1980 tới 2080: chuỗi đứt 7 lần, tức chừng mười bốn năm một lần. Chúng tôi thử cả ba lối neo khác nhau, lối nào cũng ra đúng bảy lần, nên đây không phải lỗi tính toán mà là tính chất vốn có của hệ.

Đáng quý là người Nhật cũng thẳng thắn y như vậy. Trang koyomi8 viết rằng phép này 暦学的、天文学的な必然性がありません, nghĩa là không có tất yếu về mặt lịch pháp hay thiên văn, cứ chừng mười một năm lại phải chỉnh một lần, và vì có nhiều lối chỉnh nên không có một đáp án thống nhất.

Con số của họ là mười một năm, của chúng tôi là mười bốn năm, sai khác vì lối chỉnh khác nhau, nhưng cùng nói một điều: chỗ ấy là chỗ các phái được phép khác nhau. Cổ nhân chữa bằng phép đặt nhuận (置閏), tức lặp lại một đoạn cho khớp khí. Nhà tôi hiện chưa dựng phép đặt nhuận, và tôi ghi rõ điều đó ở đây thay vì giấu đi.

Nói cho công bằng: bảy chỗ trong một trăm năm là chuyện nhỏ. Cái đáng bàn là phép cũ mà nhiều phần mềm đang chạy làm chuỗi đứt sáu lần mỗi năm, tức chừng sáu trăm lần trong một trăm năm. Chênh nhau gần một trăm lần.

10. Quý vị tự tra thử

Công cụ dưới đây chạy đúng bộ máy đang dựng tờ lịch hằng ngày của thayungkhiem.vn. Nó không những cho ra sao, mà còn khai luôn cách tính: tiết mốc nào, ngày Giáp Tý nào làm gốc, đếm bao nhiêu bước. Quý vị lấy bút chấm lại từng bước được.

11. Nguồn tham khảo

• Hoa Hạ Đại Dịch Học Xã, khẩu quyết phi tinh lưu niên lưu nguyệt lưu nhật lưu thời, chép trọn câu quyết sáu tiết mốc.
• Nhật tử bạch phi tinh toán pháp, chép dị bản câu quyết và bảng sáu mốc.
• Niên nguyệt nhật thời tử bạch phi tinh pháp, câu 日飛星是由冬至前後最近的甲子日起一白順行.
• Trung Quốc truyền thống văn hóa sư truyền chi Tử Bạch kỳ trạch nhật pháp, giảng phép di cung tiếp khí.
• Koyomi8, chuyên trang lịch pháp Nhật Bản, mục 九星の陰遁と陽遁, chép quy tắc đổi chiều tại ngày Giáp Tý gần hai ngày chí nhất, và nói thẳng chỗ chưa dứt điểm của phép này.
• Fuku Natsume, mục lịch pháp, công bố ngày vào dương độn và âm độn năm 2024.
• Trang Cửu Tinh Khí Học, mục âm độn dương độn, công bố ngày 19 tháng 6 năm 2026 là ngày vào âm độn và trùng ngày Giáp Tý.

Về cổ tịch

Bài quyết sáu tiết mốc lưu truyền trong dòng sách Tử Bạch Quyết (紫白訣), một trong những văn bản gốc của phái Huyền Không, và được các nhà đời sau chép lại trong nhiều sách chọn ngày. Tôi dẫn ba trang chuyên môn ở trên vì đó là chỗ quý vị mở ra đọc được ngay, chứ không phải vì bài quyết chỉ có ở đó. Vị nào có bản khắc hoặc bản chép tay của 紫白訣 ghi khác đi, xin gửi cho tôi ảnh chụp, tôi đăng lại nguyên trạng bên cạnh bản này.