Nghi thức viết những nét chữ đầu tiên của năm mới, gửi gắm ước nguyện học hành tấn tới, sự nghiệp hanh thông. Khai bút thể hiện tinh thần hiếu học và trọng chữ nghĩa của người Việt.
Khai bút đầu năm là một nét đẹp lâu đời của người Việt, thường tiến hành vào thời khắc giao thừa hoặc sáng mùng Một Tết. Người xưa tin rằng nét chữ đầu năm mở ra vận khí một năm, nên trước khi hạ bút, gia chủ thắp nén hương thành kính cáo với Trời Phật, gia tiên và đặc biệt là hai vị Văn Xương, Văn Khúc chủ về học hành, khoa cử. Thầy nhắc con cháu: khai bút không cốt ở chữ đẹp, mà cốt ở cái tâm sáng, ở lời nguyện lành gửi vào từng con chữ.
SẮM LỄ & CHUẨN BỊ- Hương, đèn nến, một chén nước sạch, một đĩa trầu cau.
- Hoa tươi và mâm ngũ quả bày trên ban thờ hoặc bàn học.
- Giấy hồng điều hoặc giấy trắng, bút mực đã chuẩn bị sẵn.
- Nên chọn bút mới, mực mới để tỏ lòng trân trọng.
- Chọn giờ tốt: giao thừa hoặc giờ Thìn, giờ Tỵ sáng mùng Một.
- Tâm thế thanh tịnh, y phục chỉnh tề, rửa tay sạch trước khi viết.
- Bày lễ ngay ngắn, thắp hương, đứng nghiêm trước ban thờ hoặc bàn học.
- Đọc bài khấn với lòng thành, nguyện xin một năm học hành, công việc hanh thông.
- Khấn xong, tĩnh tâm một lát rồi mới đặt bút viết những chữ đầu tiên.
- Nên viết một câu đối, một chữ mang ý nghĩa tốt lành như Phúc, Lộc, Thọ, Tâm, Đức, hoặc một câu răn mình cho cả năm.
- Giữ tờ khai bút ở nơi trang trọng cho tới hết năm.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần.
Con kính lạy hai vị Văn Xương, Văn Khúc tinh quân, chư vị Thánh hiền.
Con kính lạy Cao Tằng Tổ khảo, Cao Tằng Tổ tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại.
Tín chủ con là: ...
Ngụ tại: ...
Hôm nay là ngày ... tháng ... năm ...
Nhân buổi đầu xuân năm mới, tín chủ con nhất tâm khai bút, dâng nén tâm hương kính cáo chư vị. Cúi xin chư vị chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho con cháu trong nhà một năm học hành tấn tới, trí tuệ khai thông, thi cử đỗ đạt, công việc hanh thông, chữ nghĩa nở hoa, tâm sáng trí bền.
Cúi xin gia hộ cho từng nét bút hôm nay mở ra một năm an lành, tấn tài tấn lộc, vạn sự cát tường.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
LƯU Ý & KIÊNG KỴ- Trước khi khai bút phải rửa tay sạch, giữ tâm bình an, tránh nóng giận, cãi vã.
- Không viết những lời oán thán, tiêu cực, không viết chữ mang ý xấu.
- Chọn giờ lành, tránh khai bút vội vàng, qua loa cho có.
- Không để mực rơi vãi bừa bãi lên bàn thờ hay giấy khai bút.
- Nên tự tay viết, không nhờ người khác viết hộ nét chữ đầu năm của mình.