Kinh Dịch được xem là cuốn sách đứng đầu trong các kinh điển phương Đông, là gốc rễ của mọi môn thuật số. Trái tim của Kinh Dịch là hệ thống 64 quẻ, được dựng nên từ tám quẻ đơn theo một logic toán học chặt chẽ. Bài viết này giúp người mới nắm được cách 64 quẻ hình thành, vì sao chia làm Thượng Kinh và Hạ Kinh, và cách đọc một quẻ qua Quái từ và Hào từ.
Kinh Dịch không phải là sách bói toán đơn thuần, mà là một hệ thống triết học về sự biến hóa của vũ trụ và nhân sinh. Toàn bộ tư tưởng ấy được mã hóa trong 64 quẻ, mỗi quẻ gồm sáu vạch gọi là hào. Hiểu được cách 64 quẻ được dựng nên chính là bước đầu tiên để bước vào thế giới của Dịch học.
Kinh Dịch khởi nguyên từ một ý niệm tối giản. Thái Cực phân thành Lưỡng Nghi là Âm và Dương, biểu thị bằng vạch liền cho Dương và vạch đứt cho Âm. Lưỡng Nghi sinh Tứ Tượng, gồm Thái Dương, Thiếu Âm, Thiếu Dương, Thái Âm. Tứ Tượng lại sinh Bát Quái, tám quẻ đơn ba vạch.
| Quẻ đơn | Biểu tượng tự nhiên | Ngũ hành |
|---|---|---|
| Càn | Trời | Kim |
| Đoài | Đầm, hồ | Kim |
| Ly | Lửa | Hỏa |
| Chấn | Sấm | Mộc |
| Tốn | Gió | Mộc |
| Khảm | Nước | Thủy |
| Cấn | Núi | Thổ |
| Khôn | Đất | Thổ |
Tám quẻ đơn chồng lên nhau từng cặp, một quẻ làm thượng quái và một quẻ làm hạ quái, tạo thành quẻ kép sáu vạch gọi là trùng quái. Vì tám quẻ chồng với tám quẻ nên có tám nhân tám, tổng cộng 64 quẻ. Mỗi trùng quái có sáu hào, đọc từ dưới lên trên, mang một tên gọi và một ý nghĩa riêng, ví dụ Càn chồng Càn thành quẻ Thuần Càn, Khôn chồng Khôn thành quẻ Thuần Khôn.
"Sáu mươi tư quẻ là sáu mươi tư cảnh huống của trời đất và lòng người. Học Dịch không phải để biết trước số phận, mà để biết cách ứng xử cho hợp thời." Thầy Ưng Khiêm
64 quẻ được sắp theo thứ tự của Văn Vương và chia làm hai phần. Thượng Kinh gồm 30 quẻ, mở đầu bằng Càn và Khôn, thiên về đạo của trời đất và quy luật tự nhiên. Hạ Kinh gồm 34 quẻ, mở đầu bằng Hàm và Hằng, thiên về đạo của con người, của quan hệ vợ chồng và xã hội. Sự phân chia này thể hiện trật tự từ trời đất tới muôn loài, rồi tới nhân luân.
Mỗi quẻ trong Kinh Dịch được giải nghĩa qua nhiều tầng lời. Người đọc cần nắm các thành phần sau:
Khi luận một việc, người xem chú trọng hào động, tức hào biến đổi, vì lời hào từ tại đó thường là chỉ dẫn trực tiếp nhất cho tình huống đang hỏi. Nền tảng 64 quẻ này cũng chính là cơ sở của nhiều môn ứng dụng như Mai Hoa Dịch Số và Hà Lạc Lý Số.
Công cụ Kinh Dịch của UK Master Corp giúp bạn tra cứu trọn 64 quẻ với Quái từ, Hào từ và lời luận giải, hỗ trợ gieo quẻ và xác định hào động.
Mở công cụ Kinh DịchTám quẻ đơn của Bát Quái chồng lên nhau từng cặp làm thượng quái và hạ quái, tạo thành tám nhân tám bằng 64 trùng quái, mỗi quẻ có sáu hào đọc từ dưới lên.
Thượng Kinh gồm 30 quẻ mở đầu bằng Càn Khôn, thiên về đạo trời đất, còn Hạ Kinh gồm 34 quẻ mở đầu bằng Hàm Hằng, thiên về đạo con người và nhân luân.
Quái từ là lời đoán tổng quát cho cả quẻ, còn Hào từ là lời đoán riêng cho từng hào trong sáu hào, ứng với từng giai đoạn hoặc vị trí của sự việc.
Hào động là hào biến đổi trong quẻ, lời hào từ tại hào động thường là chỉ dẫn trực tiếp và quan trọng nhất cho tình huống mà người xem đang hỏi.
