Quẻ 33: Thiên Sơn Độn

📖 Lược Nghĩa: Độn vĩ, lệ. Vật dụng hữu du vãng. Ở đuôi thời Độn (ẩn tránh), nguy đó. Chớ có tiến, dừng về việc gì.

☯ Toán Hà Lạc Giải: Ẩn tránh khéo thì thoát nạn.

✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào ở dưới cùng nên ví với cái đuôi ở lại sau cùng. Nó là âm, nhu nhược, hôn ám, không trốn theo kịp người, còn rù rờ ở sau, nên bảo là nguy.

🌫️ Phan Bội Châu trích Lời Tượng: Độn ở sau người, vẫn có lẽ nguy, nhưng nếu biết nguy mà nấp nép, không tiến đi ở nơi đâu, thời cũng không tai họa gì.

✅ Mệnh Hợp Cách: Trước làm nhỏ sau làm lớn, trước khó sau dễ. Gian nan lúc đầu, sau trót lọt. Người có hậu vận, làm nên nghiệp lớn về sau.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Lo phiền, gian lận, dù có được đề huề, cũng chẳng làm nên chuyện. Người không biết lo xa, không tính trước mọi việc nước đến chân mới nhảy, lâm vào cảnh gian nan nguy hiểm.

📅 Xem Tuế Vận:

🏛️ Giới Quan: Được dịp thì buông cương, khó thăng tiến.

🎓 Giới Sĩ: Luyện tài đợi thời, hành động dễ thất bại.

👤 Người Thường: Thủ phận thì hơn, kinh doanh không gặp dịp, kém kết quả.

Đất hiểm lại đường cùng
Tung bay ngụp xuống sông,
Lui về mà thủ phận,

進 lắm chỉ toi công.

📖 Lược Nghĩa: Chấp chi dụng hoàng ngưu chi cách, cố mô vật khắc thoát. Màu vàng là màu Hoàng cực, chỉ cái đạo lý trung tâm, lấy đạo lý đó mà ràng buộc mới vững chắc.

☯ Toán Hà Lạc Giải: Cố thủ giữ lấy chí hướng.

✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào 2, âm, đắc trung, đắc chính, ứng với hào 5 dương, cũng đắc trung, đắc chính, cho nên tương đắc, khăng khít với nhau, không thể rời nhau ra được, 2 không thể bỏ 5 mà trốn được. Màu vàng (da bò vàng) là màu ở giữa, ám chỉ hai hào đó đều là đắc trung.

🌫️ Phan Bội Châu Trích Lời Tượng: Giữ dùng (da) bò vàng, kiên cố. Có nghĩa hào 2 với hào 5 bền chặt, vì đạo nghĩa mà không dám độn. Xưa ông Cơ Tử trong hồi nguy vong, giả điên, làm đầy tớ, mà nói rằng chẳng bỏ đi trốn là đúng hào này (xem quẻ Minh Di).

✅ Mệnh Hợp Cách: Cố thủ giữ được chí xưa, tránh bọn gian tà, đem đức trung thuận ứng sử dụng vào việc đời. Người giữ được chí hướng, chấn hưng được sự nghiệp, có công lớn, phúc lộc bền.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Chăn nuôi trâu bò có lợi.

📅 Xem Tuế Vận: Hào chỉ người biết duy trì đức hạnh thì làm nên, gặp được quý nhân có thể tạo dựng được sự nghiệp lớn. An thường thủ phận thì không lỗi. Số xấu thì xảy việc kiện tụng do người nhà cố chấp hoặc đề phòng kẻ dưới xâm nhờn, lỡ vận, không nắm được thời cơ, khó thành đạt, kinh doanh kém phúc lợi, anh em bất hòa.

Nếu hay giữ được chí mình
Tới kỳ cát khánh tung hoành thua ai

📖 Lược Nghĩa: Hệ độn, hữu tật lệ, súc thần thiếp cát. Ấn tránh mà vẫn bị ràng buộc (đang lúc trốn mà bịn rịn tư tình bởi hào 2 âm ở dưới) nên có bệnh và nguy. Chỉ nuôi người giúp việc trai gái thì tốt (mình tốt với họ, thì họ vui lòng mà dễ sai khiến).

☯ Toán Hà Lạc Giải: Đang ẩn tránh mà còn hệ lụy không tránh được.

✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào dương này ở gần hào 2 âm, có vẻ bịn rịn tư tình với hào đó, không thể trốn mau được, như bị bệnh mà nguy, có tư tình đó thì không làm được việc lớn được, chỉ nuôi người giúp việc trai gái, mình tốt với họ thì họ vui lòng mà dễ sai khiến, được việc cho mình.

🌫️ Phan Bội Châu trích Lời Tượng: Ở vào thời độn vẫn nên xa chạy cao bay, bây giờ vì bịn rịn tư tình mà mắc nạn, tất nguy. Không trốn mau, cũng không làm việc lớn được, duy có việc nhỏ là nuôi người giúp việc, có thể còn tốt lành, còn ngoài ra quyết không thể làm được việc gì lớn trong cảnh bịn rịn tư tình.

✍️ Phan Bội Châu Phụ Chú: Lời hào này cũng mang nghĩa quyền biến trong Kinh Dịch. Trung Hoa có chuyện ông Thái Tùng Pha, người tài giỏi, làm đô đốc Vân Nam, bị tướng Viên Thế Khải muốn xưng làm Hoàng đế triệu lên Bắc Kinh, nếu không lên sẽ bị trừng phạt. Thái do thế yếu đành nín nhịn mà lên. Viên cho làm tướng, nhưng không cho coi việc binh. Thường ngày phái người trinh thám. Ông phải nín chờ hai năm. Nuôi một đào hát tên là Phụng Tiên. Lính trinh sát thấy ông có vẻ mê cô đào không hành động gì. Lại bày trò bà vợ đánh ghen tự cào cho rách mặt, bỏ về quê. Viên cho ông là người bậy bạ, không có mưu mô gì. Hai năm sau nữa xưng đế. Buổi sáng Viên xưng đế, Thái Tùng Pha mặc áo đeo gươm vào chầu, trong khi chờ đợi, thừa dịp lơi lỏng, bỏ trốn về nhà Phụng Tiên, ăn mặc đàng điếm, cùng Phụng Tiên đáp xe lửa về Thiên Tân, đáp tàu thuỷ về Hương Cảng, hội nhập với Lương Khải Siêu và những người bạn cách mạng. Chỉ một tháng sau, Vân Nam nổi dậy. Thái phu nhân cũng từ Tứ Xuyên tìm về giúp việc. Ba tháng sau Viên đổ và chết. Người đời lúc đó mới biết cách độn của tay anh hùng, mà việc nuôi thần thiếp chẳng phải là vô dụng. Khi ông Tùng Pha chết, toàn quốc làm truy điệu.

✅ Mệnh Hợp Cách: Minh triết giữ được thân, dũng thoái thoát được nạn. Hoặc có vợ hiền, chồng giỏi giúp sức, hoặc có người giúp việc hết lòng. Người có vợ hiền, hầu gái hết lòng giúp đỡ, vượt qua được hoạn nạn, tạo dựng được sự nghiệp. Số tốt thì công thành danh đạt, có vợ hiền giúp đỡ.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Chỉ chè chén, tham tài tham sắc, thương tổn liên miên hoặc bị nô tỳ liên lụy. Kẻ tham danh lợi, ham mê tửu sắc, sa vào tai họa hoặc ốm đau dai dẳng.

📅 Xem Tuế Vận:

🏛️ Giới Quan: Có cái lo về chức phận.

🎓 Giới Sĩ: Không thành đại sự.

👤 Người Thường: Nhiều tật ách. Số tốt thì được vợ đắc lực, nhà thêm người. Phòng tật bệnh, gác việc thường.

Mưu to chớ ngả, rẻ đường đưa tin.

📖 Lược Nghĩa: Hảo độn, quân tử cát, tiểu nhân phủ. Ẩn tránh cái ưa thích của mình (hào 1 ứng nhưng cũng phải tránh, vì đang thời độn) người quân tử thì tốt (vì tránh được) kẻ tiểu nhân không làm được. Nguyễn Hiến Lê dịch: Có hệ lụy với người, nhưng trốn được, quân tử thì tốt, tiểu nhân thì không.

☯ Toán Hà Lạc Giải: Tin ở người quân tử có thể quyết chí ẩn tránh.

✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào 4 dương cương, ứng với hào 1 âm nhu, có tình thân thiết với nhau, nhưng 4 là quân tử, 1 là tiểu nhân, 4 cắt được tư tình mà trốn đi, theo chính nghĩa. Chỉ hạng quân tử mới làm vậy được, tiểu nhân thì không.

✅ Mệnh Hợp Cách: Có ý kiến với tinh thần trách nhiệm, có xác định, nên lợi lộc không quyến rũ được, tránh được hại, hướng phúc lâu dài vĩnh viễn. Người ngay thẳng công bằng, không bị lợi lộc tầm thường quyến trí, tạo dựng được sự nghiệp lớn, được mọi người kính trọng.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Tham lam không chán, xu phụ quyền thế, hoặc có chí, có tài kỹ nghệ lập thân, hoặc chán đời. Người biết rút lui đúng thời, có cuộc sống an lạc, sống lâu.

📅 Xem Tuế Vận:

🏛️ Giới Quan: Khó thăng tiến, gặp lúc khó khăn nên về nghỉ thì hơn.

🎓 Giới Sĩ: Giao tiếp không đúng thời, khó tiến thủ.

👤 Người Thường: Được tiểu nhân che chở, nhưng sau phòng họa ngầm, dễ bị tai vạ bất ngờ, kiện cáo, nghi kỵ. Một được một mất, muốn trước muốn sau.

Con đường mở rộng đi đâu,

Tự nhiên an ổn chẳng cầu cạnh ai.

📖 Lược Nghĩa: Gia độn, trinh cát. Ẩn tránh hay, chính, nên và tốt.

☯ Toán Hà Lạc Giải: Khen biết ẩn tránh tốt, đẹp đẽ.

✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào dương có đức trung, chính, ứng với hào 2 âm, cũng trung, chính. Vào thời Độn, cả hai cùng tương trợ nhau trốn bọn tiểu nhân, giữ được điều chính, cho nên tốt.

✅ Mệnh Hợp Cách: Đại nhân, dẹp loạn, đem về đường chính.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Điềm đạm dưỡng tính tình, bình ổn tâm trí, yên vui.

📅 Xem Tuế Vận: Giới Quan thăng chuyển. Giới Sĩ và Người Thường đều gặp quý nhân và có vui mừng.

Thời đây, cứ việc tiến hành,

Kế hay đã sẵn, tiến trình thản nhiên.

📖 Lược Nghĩa: Phi độn, vô bất lợi. Ẩn trốn mà ung dung, đàng hoàng, không có gì là không lợi. Ẩn tránh mà thân khoan thai là hay.

☯ Toán Hà Lạc Giải: Thời vận an nhàn.

✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Vào cuối thời Độn, càng trốn được xa càng được tự do. Hào này dương cương, quân tử, không bịn rịn với hào nào cả, vì hào 3 cũng dương, có thể ung dung đàng hoàng trốn được, không nghi ngại gì cả.

✍️ Phan Bội Châu Phụ Chú (cuối quẻ): Người ta ở đời, có xuất tất có xử (xuất xử: ra mặt và ứng phó), có tiến tất có thoái, chẳng những tiến với xuất là có việc, mà thoái với xử cũng là có việc. Vì có Thời nên phải có Việc, mà làm việc tất phải đúng với Thời. Dịch học vì người quân tử mà đặt ra quẻ Độn, tức là đặt ra Thời. Độn chóng hay chầy, độn xa hay gần, độn khéo hay vụng, độn hay không độn, tức là Việc. Hào 1 độn chậm, nên nói đuôi thời độn, mà nguy. Hào 3, độn mà còn bìu ríu, nên nói có nguy. Hào 4 có vướng tư tình mà quyết độn xa, nên nói tốt. Hào 5 độn bằng trung chính nên được tốt. Hào 6 độn một cách ung dung, tốt nhất trong thời độn, nên được câu không gì không lợi. Duy hào 2 có nghĩa đặc biệt trong thời Độn: thân mình là đại thần, nghĩa là có vai trò mất còn với nước, mà lại lấy bất độn làm việc. Tóm lại, chung một thời Độn mà việc có khác nhau như thế. Chúng ta xem Thời ở toàn quẻ, lại phải xem việc ở 6 hào. Tỷ như: một ngày là thời chung, hai mươi bốn giờ là thời riêng. Vì thời riêng có khác nhau mà việc cũng so le với nhau. Chỉ xem ở quẻ Độn cũng đã biết được Dịch Lý.

✅ Mệnh Hợp Cách: Lòng rộng rãi quảng đại, không quan tâm đến yêu ghét, phúc họa, mà hưởng phúc lâu dài. Người có danh tiếng, có vị trí cao sang, quang minh chính đại, phúc lộc cao đầy.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Cũng được cơm áo đầy đủ. Chẳng nhục, chẳng vinh. Cũng là người có cuộc sống sung túc, an nhàn.

📅 Xem Tuế Vận:

🏛️ Giới Quan: Thoái mà nhàn, dễ thăng tiến.

🎓 Giới Sĩ: Đợi thời.

👤 Người Thường: Kinh doanh đắc lợi, gia nghiệp tăng trưởng.

Phiêu phiêu ngoại vật là tiên,

Việc gì là chẳng tự nhiên tốt lành.