🌟 Tổng Quan Mệnh Quẻ
🏷️ Tên Quẻ: Thiên Phong Cấu (Quẻ Xấu)
Ý nghĩa: Cấu là Ngộ (ngẫu nhiên gặp gỡ). Thuộc tháng 5.
🌟 Lời Tượng & Lược Nghĩa
Thiên Hạ Hữu Phong: Cấu. Hậu dĩ thí mệnh cáo tứ phương.
Dịch nghĩa: Dưới trời có gió là quẻ Cấu (chỗ nào cũng gặp). Nhà vua (nguyên thủ) lấy đấy mà thi hành mệnh lệnh cho thông cáo đi bốn phương.
☯ Toán Hà Lạc Giải
Lục Thập Hoa Giáp Hợp Quẻ:
| Can | Giáp | Ất | Bính | Đinh | Mậu | Canh | Tân | Nhâm | Quý |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Chi | Ngọ Thân Tuất | Được quẻ này rất tốt. | Sửu Dậu Hợi | Ngọ Thân Tuất |
Lại sanh tháng 5 là cách công danh phú quý.
❖ Thơ Quẻ
Gái bé đương đông chẳng đủ lo,
Chiếc thuyền lui tới sóng dềnh to,
Từ đầu ngựa chạy không mang lỗi,
Sợ lệnh truyền sau chưa khắp cho
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng
Trời (Càn) ở trên, gió (Tốn) ở dưới, gió đi dưới trời, tất đụng chạm vạn vật, cho nên gọi là Cấu (gặp gỡ). Quẻ này một hào âm mới sinh ở dưới (thuộc về tháng 5), đụng với 5 hào dương ở trên, cũng như một người con gái rất cường tráng, đụng với (Cấu) năm người con trai, chống được với 5 người con trai; hào đó lại bất đắc chính (âm ở vị dương), giống như kẻ tiểu nhân đang lúc mạnh, đừng thân với nó. Thoán truyện đưa thêm một ý nghĩa khác, trái hẳn, tương truyền là của Khổng tử: một hào âm xuất hiện ở... Cho nên ý nghĩa chữ "Cấu" này thật lớn lao. ...đều rực rỡ, tốt. Lại thêm hào 5 dương cương, trung chính, thế là đạo quân tử được thi hành khắp thiên hạ.
✍️ Phan Bội Châu Bàn Thêm & Phụ Chú
Phải thêm chữ Nghĩa thì mới thấy hết ý nghĩa lớn lao của quẻ Cấu. Cấu có nghĩa là gặp gỡ, do đó quan hệ với nhân sự rất nhiều. Nhỏ từ vợ chồng gặp nhau, bạn bè gặp nhau, thầy trò gặp nhau, lớn đến thánh hiền hào kiệt gặp nhau, mới làm nên sự nghiệp quốc gia, xã hội, chăm lo được hạnh phúc cho dân tộc, dân sinh. Như thế là nghĩa chữ Cấu to lớn lắm, nên nói rằng Thời Nghĩa (Thời của việc Nghĩa). Đại tượng truyện chỉ coi tượng quẻ, không để ý tới nghĩa gặp gỡ của quẻ, mà đưa ra lời khuyên, người quân tử nên thi hành mệnh lệnh, báo cáo, hiếu du khắp bốn phương, như gió thổi vào khắp vạn vật ở dưới trời.
Thầy Thiệu (Khang Tiết) nói rằng: Quẻ Phục tiếp theo quẻ Bác, thì biết rằng Trị sinh ở Loạn đó mà. Quẻ Cấu tiếp sau quẻ Quải, thì biết rằng Loạn sinh ở Trị đó mà. Vì vậy nên thánh nhân phòng bị từ khi việc chưa thấy. Quẻ Bác là quẻ năm âm bác một dương, dương bác chưa hết, là đạo quân tử chưa tiêu hết, chốc đã Phục là một dương lại sinh, thì tiểu nhân đã này ra rồi. Cấu, thì một âm đã ló ra rồi, cũng là tiểu nhân đã nảy ra rồi. Thế mới biết cơ trời vận nước, quan hệ ở tiểu nhân, quân tử đắp đổi thịnh suy, nhưng quân tử thì khó vun trồng, mà tiểu nhân thì dễ nảy nở.
📊 Chi Tiết Các Hào Quẻ Cấu
📖 Lược Nghĩa: Hệ vu kim nị, trinh cát; hữu du vãng, kiến hung, luy thỉ phu trịch trục. Buộc nó vào cái dây hãm (dây phanh) bằng kim khí thì đạo chính (của quân tử) mới được tốt lành, nếu để cho nó tiến lên, thấy xấu ngay, con heo gầy yếu mà tin chắc rằng nó sẽ nhảy nhót (tiểu nhân mà thả lỏng thì sẽ làm cản). Chớ thấy cái xấu mới còn yếu (như con lợn gầy) mà coi thường. Muốn chặn nó phải kiên quyết (phải dùng kim nê là cái hãm xe bằng sắt).
☯ Toán Hà Lạc Giải: Tiểu nhân nên tự giữ mình.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này âm (tiểu nhân) mới xuất hiện, phải chặn ngay nó mới được, đừng cho nó tiến lên thì đạo chính của người quân tử mới tốt, nếu để nó tiến lên thì xấu. Vì bây giờ nó tuy còn non, yếu, nhưng một ngày kia nó sẽ mạnh, nhảy nhót lung tung, đừng nên coi thường nó. Đó là cách trừ kẻ tiểu nhân mà cũng là cách trừ những tật mới sinh.
✍️ Phan Bội Châu Phụ Chú: Thâm ý của thánh nhân chẳng những kiêng sợ quân tử, tiểu nhân ở hình thức mà thôi, mà kiêng sợ thứ nhất lại là quân tử, tiểu nhân ở tinh thần. Quân tử ở tinh thần là gì? Tức là thiên lý (lẽ trời). Tiểu nhân ở tinh thần là gì? Tức là nhân dục. Há phải quốc gia, xã hội có tiểu nhân, quân tử mà thôi, mà chính giữa thân ta, thì quân tử, tiểu nhân càng ghê gớm lắm. Hễ có một tư tưởng gì đúng với thiên lý (lẽ trời), tức là quân tử; hễ có một tư tưởng gì thiên về nhân dục (nên hiểu là dục vọng thấp hèn của con người, trái với thiên lý), tức là tiểu nhân. Chúng ta muốn ngăn ngừa tiểu nhân ở trong thân ta, tất phải hết sức ngăn ngừa nhân dục. Cái hại về nhân dục, e còn nặng nề hơn con heo gầy mà nhảy nhót lung tung; chỉ duy có loại dây hãm bằng kim khí mới ngăn ngừa nổi. Phàm ai đọc Kinh văn phải nghĩ đến lời ít mà ý sâu như thế.
✅ Mệnh Hợp Cách: Học cổ, hành đạo, tuy không lập được sự nghiệp, nhưng cũng khôn khéo tu thân, bảo vệ nghiệp nhà.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Tài nhỏ, sức ngắn, làm liều, gánh họa.
📅 Xem Tuế Vận:
🎓 Quan chức và giới sĩ: Bị biếm phạt, khó tiến. Hào xấu: quan chức dễ bị tiểu nhân cản trở; sĩ tử bị gièm pha.
👤 Người thường: Gặp quý nhân, tín hữu hoặc được vàng lụa. Người thường có thể có cơ may được lợi.
Đàn bà: Có sanh nở, không thanh khiết. Nữ mệnh, ăn chơi, giao tiếp bừa bãi, bị nhiều tai tiếng.
🚫 Số Xấu: Phòng tật, tụng lo phiền.
Thơ Hào:
Tiểu nhân gặp dịp sắp to,
Phải phòng từ nhỏ chớ lo làm sàng
📖 Lược Nghĩa: Bao hữu ngư, vô cữu, bất lợi tân. Cái bọc có cá (hào 2 là bọc, hào 1 là cá) không lỗi gì (vì hào 1 là tiểu nhân không nhảy ra được), không lợi đem cho gặp khách (hào 4 ứng với hào 1 sẽ giúp tiểu nhân làm bậy). Nhưng không nên giao thiệp rộng. Nhiều may thăng tiến, khen thưởng. Người thường có nhiều phúc lộc.
☯ Toán Hà Lạc Giải: Quân tử gặp tiểu nhân, giữ cho nó làm điều chính.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này tuy ở sát hào 1, nhưng có đức dương cương lại đắc trung, cho nên chế ngự được 1, như nhốt lồng nó trong cái bao (ví hào 1 với con cá vì cá thuộc âm), như vậy không có tội lỗi. Nhưng 1 chính ứng với hào 4: 4 muốn làm thân với 1 lắm, nó bất trung bất chính, không có đức như 2, sẽ bị 1 mê hoặc mất, cho nên Hào từ khuyên hào 2 phải ngăn không cho 1 gặp 4 (chữ khách, trỏ hào 4).
✍️ Phan Bội Châu Giảng: Ở vào thời Cấu là chú trọng về cách gặp nhau, nên có lời giảng như trên.
✅ Mệnh Hợp Cách: Có tài lớn, rộng lượng, bao dung mọi vật, sống đời thường với dân.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Thô bỉ, dối trá, không thích hàng xóm thân cận, ích mình hại người, cố chấp.
📅 Xem Tuế Vận:
Quan Chức: Được thăng trật, được hưởng cá vàng cá bạc.
🎓 Giới Sĩ: Chẳng có mống gia nhân nào.
👤 Người Thường: Được nhiều vàng lụa, thủy lợi hoặc nô tỳ, phụ nhân có nghén.
Thơ Hào:
Nên chăng ta cứ y ta,
Nhiều người dựa ý, hóa ra lỗi lầm
📖 Lược Nghĩa: Đồn vô phu, kỳ hành thứ thư lệ, vô đại cữu. Mông đít không da, nên đi chập choạng, nguy, nhưng không lỗi to. Hào dương nhưng không đắc chính, lại không có hào đối ứng, nên như người quân tử mà không giữ được khó tiến thủ, quan chức bị kỷ luật. Người thường cần đề phòng tai nạn ốm (bệnh xương khớp).
☯ Toán Hà Lạc Giải: Cương mà không gặp được ai, cũng nguy.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này quá cương (dương ở vị dương), bất trung, muốn có bạn là 1, nhưng hào 2 đã là bạn của 1 rồi, ngó lên trên có hào trên cùng ứng với 3, nhưng cũng là dương như 3, thành thử có vẻ ngồi không an, mà đi thì chập chững, có thể nguy đấy, nhưng nó đắc chính (dương ở vị dương) nên biết giữ đạo, không mắc lỗi lớn.
✍️ Phan Bội Châu Giảng: Theo lẽ thường, âm với dương vẫn ưa nhau, mà cả quẻ chỉ có hào Sơ là âm, nên anh nào cũng duyệt Sơ, nhưng vì Hai đã gặp Sơ rồi. Ba dương, tính cương, không chịu ngồi yên, bèn ứng với 6 trên nhưng 6 cũng dương, nên loạng choạng là như thế.
✅ Mệnh Hợp Cách: Muốn có công danh thì không đủ tài, nhưng sống hoa lá thì thừa sức. Hoặc nhờ tổ nghiệp mà giữ được điền sản.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Cô lập, gian truân. Hoặc đau lưng, đau cẳng. Phúc nhỏ.
📅 Xem Tuế Vận:
Quan Chức: Nên lùi bước, bị biếm phạt.
🎓 Giới Sĩ: Tiến thủ được, đỗ bét cao học.
👤 Người Thường: Bị tai ách, hoặc bị đòn.
Thơ Hào:
Đi tập tễnh, ở không an,
Gặp nguy, lỗi nhẹ, làm càn, tai ương.
📖 Lược Nghĩa: Bao vô ngư, khởi hung. Bao không cá (hào 1 đã ở trong bao của hào 2 rồi) bắt đầu xấu (hào 4 cô lập). Cơ nghiệp bắt đầu sa sút bị truất giáng, thải hồi, về hưu, kiện làm hao tổn sản nghiệp.
☯ Toán Hà Lạc Giải: Mất dân nên xấu.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này ứng với 1, nhưng bị 2 ngăn không cho gặp (coi lại hào 2), 1 đã như ở trong cái bọc của 2 rồi, cho nên cái bọc của 4 không có gì cả. Sở dĩ vậy cũng do lỗi của 4, bất trung bất chính, làm mất lòng 1.
✍️ Phan Bội Châu Giảng: Hào 4 là người ở vị trên, hào 1 là người ở vị dưới; người ở trên không thu phục được người dưới, chẳng phải là quan mất dân, thầy mất trò, chồng mất vợ hay sao? Làm người trên mà để đến nỗi người dưới bỏ mình, e chẳng bao lâu tai nạn phát sinh.
✅ Mệnh Hợp Cách: Quý mà không có địa vị, ở cao mà không có dân. Biết thời cơ, cố giữ mình, thì đỡ tai hại.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Cầu danh, muốn có lợi lộc, mà mất cơ hội. Cô lập. Kém về người giúp việc.
📅 Xem Tuế Vận:
Quan Chức: Bị về vườn.
🎓 Giới Sĩ: Bị đình giáng.
👤 Người Thường: Tranh tụng, thị phi. Người già tổn thọ.
Thơ Hào:
Ở trên thân dưới là khôn,
Sự cơ để mất, ai còn mến thương
📖 Lược Nghĩa: Dĩ kỳ bao qua, hàm chương, hữu vận tự thiên. Lấy cây Kỳ che chùm cho cây dưa (hào 5 che cho hào 1) hàm chứa vẻ tốt đẹp, như có ở trên trời sa xuống. Người có tài đức lớn, phúc lộc cao dày. Người mệnh phú quý, đảm đang. Người già giảm thọ.
☯ Toán Hà Lạc Giải: Lấy dương khắc chế âm, chính là đạo trời.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này ở địa vị tối cao, dương cương, trung chính, có đức tốt mà không khoe khoang (ngậm chứa đức tốt), bao bọc cho kẻ tiểu nhân ở dưới (hào 1) như cây kỳ, cao, cành lá xum xuê che cây dưa (thuộc loài âm). Như vậy là hợp đạo trời, sẽ được trời ban phúc cho.
✍️ Phan Bội Châu Phụ Chú: Quẻ này nguyên là quẻ Càn, vì hào Sơ dương biến động, mà hóa ra hào âm, thành ra quẻ Cấu. Bản thân hào Sơ trước ở quẻ Càn vẫn như rồng ẩn (tiềm long), nay sang quẻ Cấu thành con heo gầy. Một người vì hoàn cảnh thay đổi mà thiện, ác xa nhau đến thế. Chúng ta lo cải thiện nhân cách mà không lo cải thiện hoàn cảnh xấu, thì thế đạo làm sao khỏi có tiểu nhân? May thay ở thời Cấu này còn có 5 dương, cương, trung chính, nguyên trước ở vị thế rồng bay quẻ Càn. Bốn bạn dương nhờ 5 dìu dắt, một hào Sơ âm bị 5 chế ngự, mà cơ họa chuyển thành phúc, xem ra trời phải chiều người (như từ trời ban xuống).
✅ Mệnh Hợp Cách: Khoan hồng, đại lượng, dung nạp được đám đông trong cuộc sống, hưởng phú quý.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Cũng có học vấn, có độ lượng, tuy không vinh hiển, nhưng giàu có.
📅 Xem Tuế Vận:
Quan Chức: Có tài lương đống quốc gia.
🎓 Giới Sĩ: Được người tôn quý dắt dẫn và thu hoạch bất ngờ.
Đàn Bà: Có sanh nở.
Người Già: Giảm thọ.
Thơ Hào:
Trung chính ngồi cao dễ thí vì,
Đất sinh cây kỳ buổi đương thì,
Quả nhiên giữ chính rồi tương ngộ,
Hầu thỏ ngưu sà lại phát huy.
📖 Lược Nghĩa: Cấu kỳ giác, lận, vô cữu. Chỉ gặp cái sừng của mình (hào 6 cương mà ở trên cùng) xấu thẹn, không trách lỗi ai được (tự mình cô lập). Không tốt, không xấu, chỉ thời vận quá cương, quan chức duy lý cứng nhắc, ít tình, tuy có cơ thăng tiến, nhưng không được lòng người. Kinh doanh khó hợp tác, khó phát triển. Người thường cô độc khó hợp tác.
☯ Toán Hà Lạc Giải: Cương không gặp ai hết.
✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này ở trên cùng, thời Cấu (gặp gỡ) cho nên ví với cặp sừng. Gặp nhau mà bằng cặp sừng (đụng nhau bằng sừng) có ý nói quá cương - đáng hối tiếc. Mọi sách đều dịch "vô cữu" là không có lỗi mà không giảng tại sao quá cương mà không có lỗi.
✍️ Phan Bội Châu Giảng & Phụ Chú: Không đổ lỗi cho ai được. Quẻ Cấu này khuyên ta: Phải chế ngự tiểu nhân (và tật của ta) từ khi nó mới xuất hiện (hào 1). Muốn chế ngự tiểu nhân thì nên có độ lượng bao dung, có đức trung chính (như hào 2, hào 5); nếu quá cương như (hào 3) bất trung bất chính (như hào 4) thì tiểu nhân sẽ không phục mình. Theo về lý Dịch, thì âm dương vẫn tương đối, dương chẳng phải tuyệt đối tốt, âm chẳng phải tuyệt đối xấu, chỉ khác nhau Thời với Vị, trung hay bất trung, chính hay bất chính mà tốt xấu khác nhau. Hào Sơ quẻ này một âm mà gánh đỡ 5 dương (chẳng khác nào 1 gái gánh nhiều trai, một tớ theo nhiều chủ) tiểu nhân ở cực điểm. Nên đánh giá 5 dương tốt, xấu phải căn cứ vào thái độ đối với Sơ âm. Hễ ai hạn chế được Sơ thì tốt. Nhưng trong phép hạn chế Sơ, thì cốt có lượng bao dung, có đức trung, chính, nên lời hào 5 dương, 2 dương đều dùng chữ bao. Vì hai hào ấy có đức cương, trung nên Sơ không dám khinh nhờn, oán hận gì. Cho nên bao có cá thuộc về 2 dương, bao che cây dưa thuộc về hào 5 dương; kiềm chế tiểu nhân mà khôn khéo như thế, còn sợ gì tiểu nhân? Kia như 3 dương, vì quá cương, bất trung, 4 dương bất trung, bất chính, nên tiểu nhân bất phục. Hễ tiểu nhân bất phục, thì không thể tốt lành, nên 3 dương mới loạng choạng (như không da ở chỗ để ngồi), 4 dương thì bao không cá. Vậy mới biết trong đời không thể không tiểu nhân, nhưng phải biết thủ đoạn kiềm chế tiểu nhân, thì tuy có đụng gặp tiểu nhân, cũng không hại gì. Duy có một nghĩa chúng ta nên chú ý: chế trị tiểu nhân phải đề phòng từ lúc mới manh nha, nên toàn quẻ Cấu chỉ có một chữ tốt mà chữ tốt đó lại phải ở dưới câu dây hãm bằng kim khí; ý thánh nhân sâu xa biết dường nào. Nếu ở thời Sơ mà không biết hạn chế, chờ đến lúc cuối cùng mới toan lo đối phó, thì chỉ như hào 6 trên sừng gặp sừng, xấu thẹn mà thôi. Cho nên ở hào Sơ quẻ Khôn thì đã báo cho rằng: đi trên sương mỏng phải phòng lúc băng giá, ở hào Sơ quẻ Cấu thì vội bảo cho rằng: chặn bằng dây kim khí. Thời tuy khác nhau nhưng ý thận trọng ban đầu, phòng bị về sau, giống in như nhau.
✅ Mệnh Hợp Cách: Danh cao, tiếng sạch, xuất chúng, bao bọc đời, nói năng ngay thẳng, nhưng bị xuyên tạc, điều tiếng nhiều, nên lộc vị chẳng ổn.
✅ Mệnh Không Hợp Cách: Chí khí cứng nhắc, nên không thuận tình người, kết thù mua oán, luôn vất vả.
📅 Xem Tuế Vận:
Quan Chức: Ngồi cao, đứng đầu, phòng bị chê trách.
🎓 Giới Sĩ: Tiến thủ, lên cao.
👤 Người Thường: Không kẻ giúp, kinh doanh khó.
Thơ Hào:
Chí mưu chẳng gặp buồn tênh
Có đi mà hẹn chênh vênh lỡ làng