Quẻ 47: Trạch Thủy Khốn

📖 Lược Nghĩa: Đồn khốn vu châu mộc, nhập vu u cốc, tam thế bất dịch. Quan chức gặp tình thế khó khăn, nên rút lui là hơn. Kẻ sĩ không gặp thời, phải chờ thời cơ. Hào sơ lục chỉ người lớp dưới cùng lâm vào vòng khốn quẫn, không có khả năng thoát nạn. Người thường có điều lo sợ hoặc có tang phục. Mông đít bị khốn nơi gốc cây, vào nơi hang tối, ba năm chẳng thấy mặt.

☯ Toán Hà Lạc Giải: Không có tài thoát khỏi nơi khốn.

✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này ở đầu quẻ Khốn, âm nhu, mê muội. Hào 4 dương ứng với nó, bất trung bất chính không giúp gì được nó, như một người ngồi trên cây trụi trồi gốc ra (ý nói ở hào đầu, thấp nhất), rồi lại sụp vào hang tối (hào này âm, nhu, mê muội), mà không thấy ai lại cứu (ai đây trỏ hào 4).

✅ Mệnh Hợp Cách: Tuy không được đắc dụng, nhưng cũng là kẻ sĩ một thời ở ẩn nơi núi sâu, không bị nhục.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Nhu nhược, tối tăm, không nhìn thấy cơ sự, không thoát được khốn.

📅 Xem Tuế Vận:

Quan Chức: Nên lui

🎓 Giới Sĩ: Đợi thời

👤 Người Thường: Có sự kinh sợ, tang phục

Khốn lâu trầm trệ, mấy lần

Đành thân u tịch, sau dần sẽ yên.

📖 Lược Nghĩa: Khốn vu tửu thực, chu phất phương lai, lợi dụng hưởng tự, chinh hung, vô cữu. Vừa tốt vừa xấu. Có lợi cho những người làm lễ tân, trông coi nghi lễ. Sĩ tử có dịp may, được sử dụng. Người thường kinh doanh phát đạt. Số xấu có tang phục. Thời khốn ở nơi (ngôi vị) có rượu thức ăn, lại có dây đỏ buộc ấn (ông lớn) đương đi lại với mình (hào 5 ứng với hào 2) nhưng dùng việc tế lễ thì lợi, nếu tiến hành việc gì thì xấu, tuy không lỗi.

☯ Toán Hà Lạc Giải: Có tài đức nhưng không có thời, nên không cứu khốn, giải nguy được.

✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này dương cương, đắc trung, đáng lẽ tốt, nhưng ở thời Khốn thì vẫn bị khốn vì ăn uống, do ơn vua lộc nước; được người trên ứng hợp lại nhờ giúp (ở đây tượng trưng bằng việc đem cái "phất" đỏ, một bộ phận lễ phục để che đầu gối) nên đem lòng chí thành để tế thần linh mà xử sự trong thời khốn này. Nếu cứ tiến hành thì không gặp thời, xấu; giữ đạo thì không có lỗi.

✍️ Phan Bội Châu Phụ Chú: Câu có rượu, thức ăn, lại có dây đỏ buộc ấn là hình dung khổ tâm của quân tử. Tục ngữ có câu: Khi vui non nước cũng vui - Khi buồn sáo nhịp đờn đôi cũng buồn, chính là ý nghĩa như mấy câu này.

✅ Mệnh Hợp Cách: Vị cao lộc hậu, vừa lòng trên, cảm được thần, tuy không cứu khốn được, nhưng không bị tai họa gì.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Thiên lệch, hay ăn uống rượu chè vào phục vụ nhà sang, hoặc làm nghề bói toán đủ ăn đủ mặc, nhưng không thành sự nghiệp gì lớn lao.

📅 Xem Tuế Vận:

Quan Chức: Được thăng chuyển, hoặc giữ chức coi tế lễ

🎓 Giới Sĩ: Có vui mừng

🚫 Số Xấu: Được quý nhân dẫn dắt, doanh mưu được lợi, tĩnh thì tốt, động thì xấu.

👤 Người Thường: Có tang phục, tế lễ

Tạm nguy, đợi lộc tương lai
Đạo trời giao cảm, đừng ai vọng hành

📖 Lược Nghĩa: Khốn vu thạch, cứ vu tật lê, nhập vu kỳ cung, bất kiến kỳ thê, hung. Hào âm, bất chính bất trung, tiến lên thì bị Hào 4 dương cương như tảng đá án ngữ, lui xuống thì đụng Hào 2 dương như bụi gai, trở về tìm hào ứng là Hào 6 âm (không có ứng) như người không thấy vợ, nên hung. Khốn đụng nơi hòn đá (hào 4) dựa nơi cây gai (hào 2) vào nơi nhà mình (hào 3) chẳng thấy vợ đâu, xấu.

☯ Toán Hà Lạc Giải: Không tài cứu khốn đến nỗi thân nguy.

✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này bất trung bất chính, âm nhu ở vào thời khốn, ở trên cùng quẻ nội là Khảm, tức là ở cảnh cực hiểm, tiến thoái đều không được nên ví với người bị đá dằn ở trên (tức hào 4), mà lại dựa vào một cây có gai (trong Lời hào gọi là cây Tật lê, Nguyễn Hiến Lê lược bỏ) (tức hào 2), vô nhà lại không thấy vợ (tức hào trên cùng, cũng âm nhu, không giúp 3 được gì). Rất xấu.

✍️ Phan Bội Châu Phụ Chú: Ở vào thời Khốn, khốn cũng là sự thường. Nhưng cũng phải lựa lọc đạo lý, xem có phải chốn mình đáng khốn hay không. Nay 3 là âm mà muốn theo với 4 là dương, nên bị khốn với 4. Như thế là không đến nỗi khốn mà khốn, nên lời hào nói rằng: khốn nơi hòn đá; đá có sức nặng áp vào mình, mà mình ghé đầu vào, nên đến nỗi danh nhục. Ở vào thời Khốn, phải tìm chỗ dựa cũng là lẽ thường, nhưng tất phải xem thời thế, biết mình biết người, xem có phải là người mà mình đáng dựa hay không. Lúc này 3 là âm mà ghé trên lưng 2 dương, 2 đâu có chịu để cho 3 ghé trên lưng mình? Nên Lời hào nói rằng: dựa trên cây gai. Gai đâm được mình mà mình ghé lưng dựa vào, tất đến nỗi thân nguy. Xem sử Tàu như Thái Ung đời Hán, vì khóc thây Đổng Trác mà mang vạ sát thân. Dương Hùng vì tụng công đức Vương Mãng mà mang vạ nhảy lầu tự tử, kết quả bị uổng một đời văn sĩ, làm bia cho miệng thế chê cười, rặt là không đến nỗi khốn mà khốn, đến nỗi danh nhục. Sử nước ta có Lê Văn Chất danh tướng của Tây Sơn sau phản Tây Sơn theo vua Gia Long, kết quả bị Nguyễn triều chu di tam tộc, đó thật là không phải chỗ đáng dựa mà dựa, đến nỗi thân nguy.

✅ Mệnh Hợp Cách: Thân đậu nơi sơn lâm, hoặc làm lính gác nơi cung môn, chẳng vợ con gì.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Thân cô thế nguy.

📅 Xem Tuế Vận:

Quan Chức: Vào nơi thanh cấm để sửa lỗi

🎓 Giới Sĩ: Được vào trường thi, nhưng có biến ở thê thiếp.

👤 Người Thường: Số xấu danh nhục thân nguy, có thể không nhìn thấy vợ con.

Trên đe dưới búa đã chồn,

Nhìn không thấy vợ, sầu tuôn lệ dài.

📖 Lược Nghĩa: Lai từ từ, khốn vu kim xa, lận, hữu chung. Xấu lúc đầu, tốt về sau. Quan chức gian nan mới thành đạt. Sĩ tử long đong, khó tiến thủ. Người thường vất vả lúc đầu, về già mới khá. Đi lại từ từ, với nhau (hào 4 và hào 1) vì bị kẹt ở cái xe sắt (hào 2 ngăn cản), hối thẹn, nhưng có kết quả về sau.

☯ Toán Hà Lạc Giải: Tài nhỏ không cứu được khốn ngay lúc xảy ra, nhưng sau sẽ gặp nhau.

✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này dương cương, nhưng bất trung bất chính, ở vào Khốn, trông vào 1 (ứng vào nó), tới giúp; nhưng 1 không tới mau được vì bị hào 2 chặn ở giữa (hào 2 này ví với cỗ xe bằng kim khí, có lẽ vì 2 dương cương, mà kim khí là chất cứng chăng) cho nên có điều ân hận, xấu hổ; nhưng cuối cùng vẫn liên hợp được với 1 vì hai bên đều dốc lòng ứng với nhau (4 là dương, 1 là âm).

✅ Mệnh Hợp Cách: Tuy thành danh sớm nhưng muộn mới được hưởng lộc.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Trước khó sau dễ, nhờ nơi quyền thế, sau mới thành được.

📅 Xem Tuế Vận:

Quan Chức: Kiêm nhiệm phức tạp.

🎓 Giới Sĩ: Tiến thủ vụng về

👤 Người Thường: Mưu vọng vất vả, mãi sau mới ra khỏi bế tắc, nhà buôn bị khổ về xe cộ.

Chẳng cam thua sức kém tài
Quyết tâm cứu giúp ngày mai việc thành

📖 Lược Nghĩa: Tỷ việt, khốn vu xích phất, nãi từ hữu duyệt, lợi dụng tế tự. Hào "tiền nghịch hậu thuận" trước gặp khó khăn gian nan, sau thuận lợi. Số xấu hay có tang phục, kiện tụng. Bị hớt mũi (bị hào 6 làm tổn) khoét chân (bị hào 4 làm tổn) khốn khổ nơi dây đỏ buộc ấn (giúp cho 2 hào) thôi cứ thủng thẳng rồi cũng được vui lòng (sẽ gặp hào 2) hiện giờ hãy cứ dùng việc tế lễ là có lợi (cảm đến thần linh).

☯ Toán Hà Lạc Giải: Lấy đức cứu khốn, lấy lòng thành cảm thần.

✍️ Nguyễn Hiến Lê Giảng: Hào này dương ở vị chí tôn, có tài đức, nhưng ở vào thời Khốn, người chung quanh mình và ở dưới mình đều bị khốn cả, lại thêm hào trên cùng là âm muốn đè ép quanh mình, hào 4 dương cương ở dưới tính làm hại mình, ngay đến hào 2, đã đem cái "phất" đỏ cho nó, nhờ nó giúp, nó cũng chỉ làm cho mình thêm khốn; như vậy mình không khác gì kẻ bị thương ở mũi (xẻo mũi) ở chân (cắt chân); nhưng 5 và 2 cùng có đức cương trung thì rồi sẽ hợp với nhau, cứ chí thành thì sẽ hanh thông, vui.

✅ Mệnh Hợp Cách: Theo cổ, hành đạo, tiến thủ, tuy gian nan sau có cơ hội, ngôn lộ ngay thẳng, hoặc làm chức trông coi tế lễ.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Trước khốn sau yên, hoặc cốt nhục bị hình thương.

📅 Xem Tuế Vận:

Quan Chức: Trước khó sau dễ. Hoặc coi tế lễ

🎓 Giới Sĩ: Trước nghịch, sau thuận

👤 Người Thường: Trước hỏng sau được. Số xấu có kiện tụng, hoặc tang phục, tế lễ.

Hình thương đến thế là nhiều,
Đem tâm cúng lễ sau đều mừng vui

📖 Lược Nghĩa: Khốn vu cát lũy, vu niết ngột viết động hối hữu, hối, chinh cát (hào âm, tượng kẻ tiểu nhân ở ngôi cao, sắp biến, nhưng đến đường cùng vẫn lúng túng vì đám dây leo, biết dứt bỏ biến theo thời thì tốt). Bị khốn nơi dây sắn, nơi gập ghềnh, rằng hoạt động thì ăn năn, có ăn năn nhưng cứ tiến hành thì tốt (vì hết thời khốn rồi).

☯ Toán Hà Lạc Giải: Không có tài cứu khốn, nên xem xét mình.

✍️ Nguyễn Hiến Lê So Sánh Ba Quẻ: Hào này ở cuối thời Khốn, như người bị buộc chằng chịt trong đám dây sắn, dây leo mà lại đi đứng trong chỗ khập khễnh, gập ghềnh, nhưng Khốn đến cùng cực rồi thì sẽ thông, cho nên nếu thận trọng, biết ăn năn thì sẽ tốt. Truân, Kiển, Khốn. Quẻ Truân là đầu thời khó khăn, còn có thể hành động chút ít để cứu vãn thời thế được. Quẻ Kiển là giữa thời có khó khăn, nên chờ thời, không làm gì hết, hoặc có vì bổn phận mà làm thì cũng khó có kết quả. Tới quẻ Khốn, thì khó khăn lên tới tột điểm, 5 hào xấu (Khốn, lận), chỉ có hào cuối cùng mới tốt, đành phải chờ thời, giữ đức trung, chính, lòng chí thành, mới qua được cơn khốn.

Phan Bội Châu Phụ Chú Và Cảm Khái: Đọc suốt lời quẻ, lời hào, sinh ra hai cảm tưởng. Lời Quẻ nói rằng Khốn, hanh thông, với bậc đại nhân bền chính thì tốt, nhưng xem suốt sáu hào thì có đến hai hào xấu, một hào hối thẹn, mà hào nào cũng có chữ Khốn, chỉ duy hào 6 âm trên cùng có chữ tốt. Mới biết người ta ở trong vũ trụ, chẳng ai là chẳng bị chinh phục vì hoàn cảnh chung. Đó là một cảm tưởng. Nhưng mà đứng giữa trời đất, con người tất phải có trí lực, đảm lực, phách lực (trí tuệ, can đảm, khí phách), mà chiến thắng hoàn cảnh riêng. Đó lại là một cảm tưởng.

Lý do vì sao? Chinh phục được hoàn cảnh chung, tất phải có trợ lực ở nơi xã hội. Xã hội còn sụp vào vòng mù đen mây tối, dầu thánh hiền cũng không thể cậy một sức mình mà đánh đổ được hoàn cảnh tối tăm. Tối mà chẳng sáng như hào 1 âm, thiếu minh mẫn như hào 3 âm, tài hèn, trí mọn thôi chẳng nói gì bọn họ. Có đức cương trung như 2 dương, có tài có vị như 5 dương, cũng chẳng tránh khỏi Khốn với Xấu, đành chờ thời Khốn đến cùng, vận hanh sắp tới, như đông hết xuân về, mới được hai chữ Chính, tốt (hào 6 âm).

Nhưng xem tới Lời hào vẫn còn nói rằng: hành động đấy, hối tiếc đấy. Quả thật khổ tâm mà suy ngẫm sâu sắc cho cái cảnh thiên hạ thoát khỏi vòng khốn nạn. Chiến thắng được hoàn cảnh chẳng phải là khó lắm hay sao? Nhưng đã sinh ra trong hoàn cảnh chung ấy, bản thân mình cũng là một phần tử trong hoàn cảnh ấy, không chiến thắng được hoàn cảnh chung, còn đổ tội cho xã hội, chứ như phần riêng mà không chiến thắng được còn đổ tội cho ai? Làm cây cột đá giữa dòng sông lớn, làm cây tùng cây bách giữa tiết trời đông, đó là phần của chúng ta, để mà không hàng phục trước hoàn cảnh riêng.

Muốn được như vậy, thì nên như thế nào? Xin xem lời quẻ có chữ Bền chính, Đại nhân, Thoán truyện có câu chỉ có quân tử mới được, và câu giữ đức cương trung. Xem thế ta cứ giữ gìn sự chính đáng, bao nhiêu đường xiêu lối quẹo ta chớ đặt chân vào, ta cứ cương trung, bao nhiêu sấm sét, chông gai, ta không chịu đổi khí tiết. Như thế là Khốn mà không mất cái hanh thông ban đầu, dầu hoàn cảnh chung khốn đến bao nhiêu, mà hoàn cảnh riêng tự bản thân không bao giờ nao núng, thân tuy khốn mà đạo mình vẫn hanh, chẳng phải là đại nhân, quân tử hay sao? Nếu may mà đặt thân vào địa vị 2 dương, 5 dương, thì chỉ dùng cách chí thành mà cảm tới giời đất, như thánh nhân đã dạy, Hễ những ai thương nòi tiếc giống, cám cảnh đau đời, thì có phương pháp như trên là hay nhất, chẳng may sập lúc không có khả năng vượt sông, cực bất đắc dĩ, thì đã có câu: biết mệnh mà yên chí (vui lòng với số mệnh), ở lời Tượng, quả là cái kim chỉ nam cho chúng ta trong thời Khốn, còn sợ gì mà không chiến thắng hoàn cảnh nữa?

✅ Mệnh Hợp Cách: Sửa lỗi làm lành, rồi có đủ tài, giúp nguy cứu khốn.

✅ Mệnh Không Hợp Cách: Tâm nhược thân nguy mà không tự giải thoát được. Hoặc rời tổ đi xa lập nghiệp.

📅 Xem Tuế Vận:

🏛️ Giới Quan: Phòng hình phạt, bị chằng trói.

🎓 Giới Sĩ: Bị đình giáng, nhục nhằn.

👤 Người Thường: Phòng lo sợ tang phục. Chỉ người buôn bán thì có lợi.

Đường đi dù tiến chưa yên,
Cùng thời sẽ biến, động nên tốt lành