Nền tảng dân chúng — một trong Tam Tài trong tính toán Thái Ất. Dân Cơ đánh giá sức khỏe xã hội: dân có no đủ không, dân trí ra sao, dân tâm có ổn không. Mạnh Tử nói "Dân vi quý" — Dân Cơ được coi là nền tảng QUAN TRỌNG NHẤT vì không có dân thì không có nước.
Dân Cơ (民基) nghĩa đen "Nền tảng Dân chúng" — đánh giá toàn diện tình trạng nhân dân. "Dân" (民) = nhân dân; "Cơ" (基) = nền tảng, gốc rễ.
Triết lý cốt lõi: "Dân vi bản, quốc vĩ an" — Dân là gốc, nước mới yên.
CHI TIẾT CHUYÊN SÂUCách tính Dân Cơ:
- Xét Văn Xương: Đại diện dân chúng — ở cung vượng hay suy
- Xét Khách Mục: Lực lượng dân gian — mạnh hay yếu
- Xét Khách Toán: Trí tuệ nhân dân — dân trí cao hay thấp
Các trường hợp:
— Dân Cơ vượng: Dân no đủ, dân trí cao, xã hội ổn định
— Dân Cơ suy: Dân đói khổ, dân trí thấp, bất ổn xã hội
— Dân Cơ vượng hơn Quân Cơ: Dân mạnh hơn vua → cách mạng, lật đổ
— Dân Cơ suy + Thần Cơ suy: Dân khổ + quan xấu → khởi nghĩa nổ ra
— Cả 3 Cơ vượng: Thời kỳ hoàng kim — quốc thái dân an
VÍ DỤ LỊCH SỬ- Khởi nghĩa Tây Sơn 1771: Dân Cơ vượng (dân bất mãn = năng lượng mạnh) + Quân Cơ Lê-Trịnh suy → cách mạng thành công
- Thời Lê Thánh Tông: Cả 3 Cơ đều vượng → thời kỳ cực thịnh của Đại Việt
- Dân Cơ trong Thái Ất phản ánh tư tưởng tiến bộ: coi trọng dân hơn vua — "Dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh" (Mạnh Tử).