Rượu và thuốc lá: tác động đến sinh lý

Rượu và thuốc lá ảnh hưởng đến sinh lý thế nào

Cả rượu và thuốc lá đều tác động lên ba yếu tố nền tảng của chức năng sinh lý: mạch máu, thần kinh tự chủ và hormone. Thuốc lá gây tổn thương trực tiếp thành mạch, làm giảm khả năng sản xuất nitric oxide, chất cần thiết để giãn mạch và tăng lưu lượng máu. Rượu, ở liều cao và dài hạn, ức chế thần kinh trung ương, làm giảm testosterone và phá vỡ phản xạ cương.

Hai chất này đôi khi được gắn với sự tự tin hoặc thư giãn, nhưng tác động sinh lý thực tế đi ngược lại kỳ vọng đó khi dùng thường xuyên hoặc quá mức.

Thuốc lá và rối loạn cương: bằng chứng rõ ràng

Mối liên hệ giữa hút thuốc và rối loạn cương được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu dịch tễ học. Một phân tích gộp từ 8 nghiên cứu (4 thuần tập, 4 bệnh chứng) với tổng cộng 28.586 người, đăng trên PLoS One năm 2013, cho thấy trong 4 nghiên cứu thuần tập người đang hút thuốc có nguy cơ rối loạn cương cao hơn 51% so với người không hút (tỉ số chênh 1,51; khoảng tin cậy 95%: 1,34 đến 1,71). Người đã từng hút nhưng bỏ cũng có nguy cơ cao hơn không hút, với tỉ số chênh 1,29.

Cơ chế chính là thuốc lá làm tổn thương đường truyền nitric oxide. Nitric oxide là chất trung gian không thể thiếu để cơ trơn thể hang giãn ra và máu chảy vào dương vật. Ngoài ra, hút thuốc tăng stress oxy hóa, làm dày và xơ hóa thành mạch dần theo thời gian.

Lợi ích khi bỏ thuốc rất đáng kể. Một nghiên cứu trên 10 nam giới bị rối loạn cương, đăng trên Endocrine Practice năm 1998, ghi nhận cải thiện có ý nghĩa thống kê trong chức năng cương chỉ sau 24 giờ ngưng hút. Cải thiện tiếp tục được ghi nhận sau 1 tháng. Nghiên cứu không có nhóm chứng và cỡ mẫu rất nhỏ, nên kết quả chỉ mang tính gợi ý, nhưng phù hợp với cơ chế mạch máu được biết.

Thuốc lá điện tử và sinh lý

Thuốc lá điện tử được quảng bá là giải pháp thay thế ít hại hơn thuốc lá truyền thống. Tuy nhiên, bằng chứng cho thấy dịch hơi điện tử cũng gây tổn thương nội mô thông qua stress oxy hóa, hình thành các gốc tự do và làm giảm hoạt tính nitric oxide, cơ chế tương tự với khói thuốc lá truyền thống.

Một tổng quan công bố trên Sexual Medicine Reviews năm 2022 kết luận rằng thuốc lá điện tử có thể gây rối loạn cương ở nam, nhưng các nghiên cứu lâm sàng trực tiếp còn rất hạn chế và cần thêm thử nghiệm đối chứng để xác nhận. Hiện chưa thể nói thuốc lá điện tử "an toàn hơn" trên khía cạnh sức khỏe sinh lý.

Rượu ở các mức uống khác nhau

Tác động của rượu lên sinh lý phụ thuộc nhiều vào liều lượng và tần suất sử dụng:

• Một đến hai đơn vị rượu: giảm lo âu nhưng đồng thời ức chế thần kinh trung ương, làm chậm phản xạ cương và giảm độ nhạy. Nhiều người nhận thấy khó cương hoặc khó đạt khoái cảm dù chỉ uống ở mức này.
• Ba đơn vị rượu trở lên: ức chế rõ chức năng cương qua tác dụng lên trung tâm điều phối cương ở não và làm giảm phản xạ cương tủy sống. Ở nữ, tác dụng tương tự gây giảm hứng khởi và giảm tiết dịch.
• Dùng thường xuyên hoặc lệ thuộc rượu: gây tổn thương thần kinh ngoại biên mãn tính, giảm testosterone ở nam và nhiều rối loạn chuyển hóa. Một tổng quan về người lệ thuộc rượu, đăng trên Indian Journal of Psychological Medicine năm 2014, ghi nhận tỉ lệ rối loạn sinh lý trong nhóm này dao động từ 40 đến trên 95%.

Hướng bỏ và nơi tìm hỗ trợ

Bỏ thuốc lá và cắt giảm rượu không dễ làm một mình. Bằng chứng cho thấy kết hợp tư vấn hành vi với hỗ trợ dùng thuốc hỗ trợ cai thuốc sẽ hiệu quả hơn nhiều so với chỉ dùng ý chí. Bác sĩ gia đình hoặc nội tổng quát có thể giúp đánh giá mức độ phụ thuộc và chọn hướng phù hợp.

Tại Việt Nam, hỗ trợ cai thuốc lá có thể tiếp cận qua đường dây tư vấn cai thuốc lá miễn phí 1800 599 902, hoặc qua phòng khám cai nghiện thuốc lá tại các bệnh viện đa khoa lớn. Phòng khám tâm thần hoặc tâm lý lâm sàng là nơi phù hợp để đánh giá và điều trị vấn đề lệ thuộc rượu.

Khi nào nên đi khám

Nên gặp bác sĩ khi:

• Rối loạn cương hoặc giảm ham muốn kéo dài trong khi đang hút thuốc hoặc uống rượu thường xuyên.
• Đã thử bỏ thuốc nhiều lần nhưng không duy trì được: có các phương pháp hỗ trợ y tế hiệu quả hơn.
• Uống rượu hàng ngày hoặc không kiểm soát được lượng rượu uống: đây là dấu hiệu cần đánh giá chuyên khoa.
• Có rối loạn cương sau khi bỏ thuốc lâu dài: cần loại trừ nguyên nhân khác như bệnh tim mạch hoặc tiểu đường.

Xem thêm bài rối loạn cương và căng thẳng và các thuốc ảnh hưởng sinh lý.

Hỏi đáp

Nguồn dẫn

1. Cao S, Yin X, Wang Y, Zhou H, Song F, Lu Z. Smoking and risk of erectile dysfunction: systematic review of observational studies with meta-analysis. PLoS One. 2013;8(4):e60443. PubMed 23573257
2. Kovac JR, Labbate C, Ramasamy R, Tang D, Lipshultz LI. Effects of cigarette smoking on erectile dysfunction. Andrologia. 2015;47(10):1087-92. PubMed 25557907
3. Guay AT, Perez JB, Heatley GJ. Cessation of smoking rapidly decreases erectile dysfunction. Endocr Pract. 1998;4(1):23-6. PubMed 15251760
4. Pincus J, Sandoval V, Dick B, et al. E-Cigarette-Associated Endothelial Damage: A Potential Mechanism for Erectile Dysfunction. Sex Med Rev. 2022;10(1):168-173. PubMed 33931382
5. Grover S, Mattoo SK, Pendharkar S, Kandappan V. Sexual dysfunction in patients with alcohol and opioid dependence. Indian J Psychol Med. 2014;36(4):355-65. PubMed 25336765

Trang này là kiến thức sức khỏe tổng hợp từ nguồn y khoa quốc tế, chưa qua bác sĩ rà soát, không phải lời chẩn đoán hay chỉ định điều trị. Nội dung dành cho người từ 18 tuổi. Khi có triệu chứng kéo dài, xin đi khám tại cơ sở y tế.

Đọc tiếp