Gân và Can: Can chủ cân, co duỗi và những chỗ gan bệnh hiện ra ở tay

Gân theo Đông y

Can chủ cân.Hoàng Đế Nội Kinh, Tố Vấn, thiên 23 Tuyên Minh Ngũ Khí

Can tàng huyết, huyết nuôi gân. Người nằm thì huyết về Can, dậy làm việc thì huyết ra nuôi gân cho tay cầm chân bước. Can huyết hư thì gân không được nuôi, tê bì, chuột rút, run, co duỗi khó. Can phong nội động thì co giật, cứng gáy, uốn ván. Móng tay là phần thừa của gân theo Đông y, móng khô giòn nhạt là Can huyết hư. Đông y còn nói Can chủ về vận động, nên người già khó đi lại thường được chữa từ Can Thận.

Gân theo Tây y

Gân và dây chằng là mô liên kết giàu collagen, nuôi bởi mạch máu tại chỗ và điều khiển bởi cơ và thần kinh, không liên quan tới gan về sinh lý. Nhưng khi gan suy không khử được amoniac, não bị nhiễm độc và tay duỗi ra sẽ run vẫy từng nhịp, gọi là asterixis, một dấu hiệu bác sĩ tìm ở người xơ gan. Co thắt Dupuytren, cân gan tay dày lên kéo ngón út và áp út gập xuống, gặp nhiều hơn ở người bệnh gan do rượu. Vitamin K cần cho đông máu được gan dùng, và chuột rút ban đêm rất thường gặp ở người xơ gan. Vậy gan hỏng thì gân và tay có thể hiện bệnh, dù cơ chế đi qua não và chuyển hóa chứ không qua gân.

Chỗ khớp và chỗ khác

Đối chiếu gân
Mảng	Đông y nói	Tây y nói	Mức khớp
Tay run, co giật khi gan bệnh	Can phong nội động	Bệnh não gan, run vẫy asterixis	Gần khớp
Chuột rút, gân co rút	Can huyết hư không nuôi gân	Chuột rút trong xơ gan, co thắt Dupuytren ở gan rượu	Gần khớp
Nuôi dưỡng gân hằng ngày	Can huyết	Mạch máu tại chỗ, tải trọng cơ học, collagen	Riêng Đông y

Trang liên quan

Tạng chủ: Can Kinh Can

Hỏi đáp

Hay chuột rút có phải gan yếu không?

Đông y nghĩ tới Can huyết hư. Tây y nghĩ tới mất nước, thiếu magiê hay kali, thuốc lợi tiểu, và ở người có bệnh gan thì chuột rút rất hay gặp. Chuột rút nhiều kèm yếu cơ hay sụt cân nên đi khám.

Khám phá thêm trong thư viện

Nguồn tham khảo

Hoàng Đế Nội Kinh, Tố Vấn, thiên 23 Tuyên Minh Ngũ Khí và thiên 10 Ngũ Tạng Sinh Thành.
Noble J. và cộng sự, The association between alcohol, hepatic pathology and Dupuytren disease, Journal of Hand Surgery British volume, 1992, về liên hệ giữa co thắt Dupuytren và bệnh gan do rượu. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1640149/
Mô hình 3D: Z-Anatomy (CC BY-SA 4.0), dựng trên BodyParts3D của The Database Center for Life Science. Đường kinh do thư viện vẽ lên da mô hình để minh họa gần đúng, không phải bản đồ huyệt đo đạc.

Biên soạn và duyệt: Thầy Ưng Khiêm

© 2026 Thầy Ưng Khiêm · UK MASTER CORP. Nội dung chữ của thư viện thuộc bản quyền. Nghiêm cấm sao chép, đăng lại toàn bộ hoặc một phần khi chưa có văn bản đồng ý. Trích dẫn ngắn phải ghi nguồn và dẫn liên kết về trang gốc. Mô hình 3D lấy từ Z-Anatomy và BodyParts3D (The Database Center for Life Science) theo giấy phép CC BY-SA 4.0.

Viện Đào tạo và Nghiên cứu Huyền học UK Master Academy · Công ty Cổ phần Tập đoàn UK Master (UK MASTER CORP) · MST 0319411614

Trích dẫn trang này

APA

Ưng Khiêm, Thầy. (2026). Gân và Can: Can chủ cân, co duỗi và những chỗ gan bệnh hiện ra ở tay. Thư Viện Nhân Thể Ngũ Hành, Viện Đào tạo và Nghiên cứu Huyền học UK Master Academy. https://thayungkhiem.vn/nhan-the-ngu-hanh/gan-co

BibTeX

@misc{ungkhiem_2026_gan_co,
  author = {Ưng Khiêm},
  title = {Gân và Can: Can chủ cân, co duỗi và những chỗ gan bệnh hiện ra ở tay},
  year = {2026},
  howpublished = {Thư Viện Nhân Thể Ngũ Hành, UK Master Academy},
  url = {https://thayungkhiem.vn/nhan-the-ngu-hanh/gan-co},
  note = {Truy cập 2026-11-01}
}

Cập nhật lần cuối 01/11/2026 · Lịch sử sửa đổi