Mắt theo Đông y
Linh Khu thiên Mạch Độ viết Can khí thông lên mắt, Can hòa thì mắt phân biệt được năm sắc. Đó là gốc của câu Can khai khiếu ra mắt. Nhưng cùng bộ Nội Kinh, thiên Đại Hoặc Luận lại nói tinh khí của năm tạng sáu phủ đều dồn lên mắt mà thành tinh của mắt, rồi chia từng phần của mắt cho từng tạng, tròng đen thuộc Can, tròng trắng thuộc Phế, hai khóe thuộc Tâm, mi mắt thuộc Tỳ, con ngươi thuộc Thận. Học thuyết ngũ luân sau này dựng từ đoạn ấy.
Can khí thông vu mục, Can hòa tắc mục năng biện ngũ sắc hĩ.Hoàng Đế Nội Kinh, Linh Khu, thiên 17 Mạch Độ
Vì thế khi mắt khô, mờ, hoa, Đông y nghĩ tới Can huyết hư. Mắt đỏ, sưng, chói, nghĩ tới Can hỏa. Mắt vàng, Đông y xếp vào thấp nhiệt ở Can Đởm. Mỗi nhận định ấy là một cách gọi tên hội chứng, không phải một chẩn đoán giải phẫu.
Mắt theo Tây y
Mắt là cơ quan của hệ thần kinh, võng mạc là phần não đẩy ra ngoài trong phôi thai. Gan không điều khiển mắt, nhưng gan liên quan tới mắt ở ba chỗ. Gan dự trữ khoảng chín phần mười vitamin A của cơ thể trong các tế bào hình sao, thiếu chất này thì quáng gà và khô giác mạc. Gan hỏng thì bilirubin tăng và tròng trắng vàng trước cả da. Trong bệnh Wilson, đồng ứ ở gan rồi lắng ở rìa giác mạc thành vòng Kayser Fleischer.
Chỗ khớp và chỗ khác
| Mảng | Đông y nói | Tây y nói | Mức khớp |
|---|---|---|---|
| Mắt vàng | Thấp nhiệt Can Đởm | Vàng da do bilirubin, thường từ gan hoặc mật | Trùng khớp |
| Mắt mờ, khô, quáng gà | Can huyết hư không nuôi mắt | Thiếu vitamin A, chất gan dự trữ | Gần khớp |
| Mắt đỏ chói, giận dữ | Can hỏa thượng viêm | Không có cơ chế gan. Viêm kết mạc, tăng nhãn áp, huyết áp | Riêng Đông y |
| Thị lực, võng mạc | Tinh khí ngũ tạng dồn lên mắt | Mắt là phần của não, nuôi bởi động mạch mắt | Riêng Tây y |
Trang liên quan
Hỏi đáp
Mắt mờ có phải gan yếu không?
Theo Đông y, mắt mờ có thể là Can huyết hư, nhưng cũng có thể là Thận tinh suy hay Tỳ khí hư. Theo Tây y, mắt mờ có hàng chục nguyên nhân từ tật khúc xạ tới đục thủy tinh thể, và cần khám mắt. Trang này chỉ để tra cứu.
Vì sao Đông y chữa mắt từ Can?
Vì kinh Can nối lên hệ mạch của mắt theo Linh Khu thiên Kinh Mạch, và vì Can tàng huyết, huyết đủ thì mắt sáng. Đó là lý lẽ trong hệ thống Đông y, không phải cơ chế sinh lý theo Tây y.
Khám phá thêm trong thư viện
Nguồn tham khảo
- Hoàng Đế Nội Kinh, Linh Khu, thiên 17 Mạch Độ và thiên 80 Đại Hoặc Luận.
- Hoàng Đế Nội Kinh, Tố Vấn, thiên 4 Kim Quỹ Chân Ngôn Luận, về khai khiếu của năm tạng.
- Blaner W. S. và cộng sự, Hepatic stellate cell lipid droplets, Biochimica et Biophysica Acta, 2009, về dự trữ vitamin A ở gan. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19071229/
- Mô hình 3D: Z-Anatomy (CC BY-SA 4.0), dựng trên BodyParts3D của The Database Center for Life Science. Đường kinh do thư viện vẽ lên da mô hình để minh họa gần đúng, không phải bản đồ huyệt đo đạc.
Biên soạn và duyệt: Thầy Ưng Khiêm
© 2026 Thầy Ưng Khiêm · UK MASTER CORP. Nội dung chữ của thư viện thuộc bản quyền. Nghiêm cấm sao chép, đăng lại toàn bộ hoặc một phần khi chưa có văn bản đồng ý. Trích dẫn ngắn phải ghi nguồn và dẫn liên kết về trang gốc. Mô hình 3D lấy từ Z-Anatomy và BodyParts3D (The Database Center for Life Science) theo giấy phép CC BY-SA 4.0.
Viện Đào tạo và Nghiên cứu Huyền học UK Master Academy · Công ty Cổ phần Tập đoàn UK Master (UK MASTER CORP) · MST 0319411614
Trích dẫn trang này
Ưng Khiêm, Thầy. (2026). Mắt và Can: khai khiếu, tinh khí ngũ tạng và nhãn khoa. Thư Viện Nhân Thể Ngũ Hành, Viện Đào tạo và Nghiên cứu Huyền học UK Master Academy. https://thayungkhiem.vn/nhan-the-ngu-hanh/mat
@misc{ungkhiem_2026_mat,
author = {Ưng Khiêm},
title = {Mắt và Can: khai khiếu, tinh khí ngũ tạng và nhãn khoa},
year = {2026},
howpublished = {Thư Viện Nhân Thể Ngũ Hành, UK Master Academy},
url = {https://thayungkhiem.vn/nhan-the-ngu-hanh/mat},
note = {Truy cập 2026-11-01}
}Cập nhật lần cuối 01/11/2026 · Lịch sử sửa đổi