Thân Vượng, Thân Nhược

1 Vượng Suy Nhật Chủ Là Gì

Cân thân trước tiênẢnh minh họa cập nhật sau

Trong một lá số Bát Tự, can ngày được gọi là Nhật Chủ, hay Nhật Nguyên, đại diện cho chính bản thân người xem. Mọi can chi còn lại đều được xét trong quan hệ với Nhật Chủ. Vì thế việc đầu tiên và quan trọng nhất khi đọc lá số là cân xem cái Ta ấy mạnh hay yếu, gọi là xét vượng suy.

Thân vượng nghĩa là Nhật Chủ được nhiều thứ trợ giúp nên mạnh, sung sức. Thân nhược nghĩa là Nhật Chủ ít được trợ giúp, lại bị khắc tiết hao nhiều nên yếu. Đây không phải chuyện tốt hay xấu, mà là chuyện cân bằng.

Vì sao phải xét vượng suy trước tiên? Vì cùng một thập thần, cùng một ngũ hành, nhưng với người thân vượng thì là điều nên có, còn với người thân nhược lại thành gánh nặng, và ngược lại. Không cân được thân thì không thể biết lá số ưa gì kỵ gì, tức không tìm được dụng thần.

Nguyên tắc lớn rất gọn. Thân vượng thì ưa bị khắc, bị tiết, bị hao cho bớt sức đi. Thân nhược thì ưa được sinh, được phù, được trợ cho mạnh thêm. Cả khoa Tử Bình về sau đều xoay quanh việc đưa lá số trở lại thế cân bằng ấy.

2 Ba Căn Cứ Xác Định: Đắc Lệnh, Đắc Địa, Đắc Thế

Muốn biết Nhật Chủ vượng hay nhược, người xưa xét ba căn cứ, thường gọi là đắc Lệnh, đắc Địa và đắc Thế. Một Nhật Chủ hội đủ cả ba thì rất vượng, không được căn cứ nào thì rất nhược, còn lại là các mức trung gian.

Trong ba căn cứ, đắc Lệnh quan trọng nhất, vì Nguyệt lệnh là nơi nắm khí mạnh nhất của cả lá số. Người xưa có câu đại ý rằng được tháng sinh là được phần lớn cái gốc. Sau đó mới xét tới gốc rễ ở địa chi và vây cánh ở thiên can.

Cần phân biệt phe trợ thân và phe làm hao thân. Phe trợ thân gồm Ấn (sinh ra ta) và Tỷ Kiếp (đồng loại với ta). Phe làm hao thân gồm Thực Thương (ta sinh ra, bị tiết khí), Tài (ta khắc, phải hao sức) và Quan Sát (khắc ta). Cân hai phe này nặng nhẹ ra sao chính là cân vượng suy.

3 Đắc Lệnh: Nguyệt Lệnh Quyết Định Vượng Suy

Tháng sinh là gốcẢnh minh họa cập nhật sau

Đắc Lệnh là xét xem ngũ hành của Nhật Chủ có được khí của tháng sinh ủng hộ hay không. Mỗi ngũ hành thịnh suy theo bốn mùa, gọi là vòng vượng tướng hưu tù tử.

Quy tắc là: ngũ hành đương lệnh thì Vượng, ngũ hành sinh ra nó thì Tướng, ngũ hành nó sinh ra thì Hưu, ngũ hành nó khắc thì Tù, ngũ hành khắc nó thì Tử. Vượng và Tướng là có khí, đắc lệnh; Hưu, Tù, Tử là mất khí, thất lệnh.

Lấy hành Mộc làm ví dụ. Mộc vượng vào mùa Xuân, là tháng Dần và Mão, vì đó là mùa của Mộc. Mộc được Tướng vào mùa Đông, là tháng Hợi và Tý, vì Thủy sinh Mộc. Mộc bị Hưu vào mùa Hạ vì sinh cho Hỏa, bị Tù vào các tháng Thổ vì Mộc khắc Thổ, và bị Tử vào mùa Thu vì Kim khắc Mộc. Các hành khác suy theo cùng nguyên tắc.

Như vậy chỉ cần nhìn Nhật Chủ thuộc hành nào, sinh tháng nào, là đã biết được phần lớn câu chuyện vượng suy. Một Nhật Chủ đắc lệnh đã có nền tảng vượng, dù các phần khác hơi yếu cũng khó nhược hẳn. Một Nhật Chủ thất lệnh thì phải rất nhiều trợ lực ở địa chi và thiên can mới gỡ lại được.

4 Đắc Địa: Thông Căn Ở Địa Chi

Đắc Địa, còn gọi là thông căn, là xét xem Nhật Chủ có gốc rễ cắm xuống các địa chi hay không. Thiên can ví như thân cây nổi trên mặt đất, địa chi ví như rễ ăn sâu dưới đất. Có rễ thì cây mới đứng vững, can có thông căn thì mới có lực thật.

Một can được coi là thông căn khi trong tàng can của các địa chi có chứa cùng hành với nó, gồm hai trường hợp. Một là gặp Tỷ Kiếp, tức cùng hành cùng loại, đây là gốc trực tiếp và mạnh nhất, thường ứng với các vị trí Lộc và Nhận. Hai là gặp Ấn, tức hành sinh ra nó, đây là gốc gián tiếp, được nuôi dưỡng.

Thông căn quan trọng tới mức người xưa nói một can dù lộ nhiều trên thiên can mà không thông căn thì vẫn hư phù, không bằng một can có gốc vững dưới chi. Khi xét đắc địa cũng phải để ý chi mang gốc có bị hình, xung, hợp hóa làm mất gốc hay không.

5 Đắc Thế: Sự Trợ Giúp Của Can Và Sao

Vây cánh trợ lựcẢnh minh họa cập nhật sau

Đắc Thế là xét lực lượng cùng phe của Nhật Chủ trên toàn lá số, tức đếm xem có bao nhiêu Ấn và Tỷ Kiếp đứng ra trợ giúp, so với phe làm hao thân là Thực Thương, Tài và Quan Sát.

Nếu phe trợ thân đông và có lực, lại đóng ở vị trí tốt, thì Nhật Chủ đắc thế, thêm phần vượng. Nếu phe làm hao thân áp đảo, Nhật Chủ thất thế, nghiêng về nhược.

Cần lưu ý rằng đắc thế không chỉ là đếm số lượng, mà còn xét chất lượng và vị trí. Một Ấn tinh đắc lệnh, đóng gần Nhật Chủ, có lực hơn nhiều so với hai ba Tỷ Kiếp yếu ớt, thất khí, đứng xa. Vị trí gần Nhật Chủ, nhất là ở trụ tháng và trụ ngày, có ảnh hưởng mạnh hơn ở trụ năm và trụ giờ.

Tổng hợp ba căn cứ lại, ta có một bức tranh khá rõ. Đắc Lệnh cho biết khí gốc theo mùa, đắc Địa cho biết gốc rễ ở chi, đắc Thế cho biết vây cánh ở can. Một Nhật Chủ vừa đắc lệnh, vừa thông căn, vừa nhiều Ấn Tỷ là rất vượng. Ngược lại, thất lệnh, vô căn, lại bị Tài Quan Thực Thương vây khắc thì rất nhược.

6 Cách Cân Vượng Suy Và Ví Dụ Lá Số

Khi đã nắm ba căn cứ, ta cân tổng thể. Có nhiều phái chấm điểm chi tiết, nhưng cách dễ nắm nhất là cân hai phe. Lấy lực của phe trợ thân, gồm Ấn và Tỷ Kiếp, đặt lên một bên cân; lấy lực của phe hao thân, gồm Thực Thương, Tài và Quan Sát, đặt lên bên kia; trong đó trọng số của Nguyệt lệnh là lớn nhất.

Ví dụ một lá số thân vượng

Giả sử Nhật Chủ là Giáp Mộc, sinh tháng Mão là mùa Xuân, tức Mộc đương lệnh nên đắc lệnh. Trong các địa chi lại có thêm Dần và Hợi, là chỗ Mộc thông căn và được Thủy sinh, nên đắc địa. Trên thiên can có thêm một Quý Thủy là Ấn và một Ất Mộc là Kiếp Tài trợ giúp, nên đắc thế. Cả ba căn cứ đều có, đây là lá số thân vượng. Nhật Chủ đã mạnh thì ưa được khắc tiết hao, nên dụng thần thường tìm ở Tài, Quan hoặc Thực Thương.

Ví dụ một lá số thân nhược

Ngược lại, Nhật Chủ Giáp Mộc sinh tháng Dậu là mùa Thu, Kim khắc Mộc nên thất lệnh. Các địa chi phần lớn là Kim và Thổ, Mộc không có gốc để thông căn, nên thất địa. Trên thiên can lại nhiều Canh Tân là Quan Sát và Mậu Kỷ là Tài, vây khắc Nhật Chủ, nên thất thế. Đây là lá số thân nhược. Nhật Chủ yếu thì ưa được sinh phù, nên dụng thần thường tìm ở Ấn hoặc Tỷ Kiếp.

7 Thân Vượng: Đặc Điểm Và Điều Ưa Kỵ

Thân vượng ưa tiết haoẢnh minh họa cập nhật sau

Người thân vượng có Nhật Chủ mạnh, nội lực dồi dào, thường tự tin, có chủ kiến, sức khỏe và ý chí tốt, dám làm và chịu được áp lực. Họ có thừa năng lượng nên cần chỗ để dùng và xả bớt.

Vì thừa sức nên thân vượng ưa bị khắc, tiết, hao. Ưa Quan Sát để khắc chế cho vào khuôn phép, ưa Tài để có chỗ thi thố và hưởng thụ, ưa Thực Thương để phát tiết tài năng ra ngoài.

Điều kỵ của thân vượng là gặp thêm Ấn và Tỷ Kiếp. Thân đã mạnh mà còn được sinh phù trợ giúp thì thành thái quá, sức dư không lối thoát quay ra phá Tài, tranh đoạt, cô độc, hoặc sinh tính ngang ngạnh khó bảo. Cảnh này gọi là vượng quá hóa cực, cần khắc tiết chứ không nên bồi thêm.

Vì thế với người thân vượng, dụng thần thường nằm ở phe làm hao thân. Tùy lá số mà lấy Quan Sát, Tài, hay Thực Thương làm dụng, miễn sao đưa cái sức dư về thế cân bằng và có chỗ phát huy hữu ích.

8 Thân Nhược: Đặc Điểm Và Điều Ưa Kỵ

Thân nhược ưa sinh phùẢnh minh họa cập nhật sau

Người thân nhược có Nhật Chủ yếu, nội lực mỏng, thường nhạy cảm, dễ chịu ảnh hưởng của hoàn cảnh, cần chỗ dựa và sự nâng đỡ. Khi gặp việc lớn vượt sức dễ đuối, nên rất cần được tiếp sức.

Vì thiếu sức nên thân nhược ưa được sinh phù. Ưa Ấn để sinh thân, vừa bồi nội lực vừa hóa được cái khắc của Quan Sát. Ưa Tỷ Kiếp để có vây cánh chung vai gánh vác.

Điều kỵ của thân nhược là gặp nhiều Tài, Quan Sát và Thực Thương. Thân đã yếu mà Tài nhiều thì thành phú ốc bần nhân, thấy của mà không giữ được. Quan Sát nhiều thì bị áp chế, sinh bệnh, gặp tiểu nhân. Thực Thương nhiều thì bị tiết khí kiệt sức. Tất cả đều làm cái thân vốn đã mỏng càng thêm hao mòn.

Vì thế với người thân nhược, dụng thần thường nằm ở phe trợ thân. Lấy Ấn hoặc Tỷ Kiếp làm dụng để bồi cho Nhật Chủ đủ sức gánh nổi Tài Quan. Đây là lý do cùng một Tài tinh mà người thân vượng thì mừng, người thân nhược lại lo, tất cả đều quy về vượng suy.

9 Từ Vượng Suy Tới Dụng Thần

Xác định xong vượng suy mới chỉ là dựng được cái nền. Bước tiếp theo, cũng là đích đến của cả khoa Tử Bình, là tìm Dụng Thần, tức vị thuốc giúp lá số trở lại cân bằng.

Mạch logic rất rõ ràng. Thân vượng thì dụng thần nằm ở phe khắc tiết hao, gồm Quan Sát, Tài, Thực Thương, để bớt cái dư. Thân nhược thì dụng thần nằm ở phe sinh phù trợ, gồm Ấn và Tỷ Kiếp, để bù cái thiếu. Nắm được vượng suy là đã đi được nửa đường tới dụng thần.

Tuy nhiên tìm dụng thần còn nhiều phép, không chỉ căn cứ vượng suy. Có khi phải xét khí hậu nóng lạnh của lá số, gọi là điều hậu. Có khi phải hóa giải hai hành xung khắc, gọi là thông quan. Có khi phải chữa đúng cái bệnh nổi trội của mệnh cục, gọi là bệnh dược. Những phép này sẽ được trình bày lần lượt trong các bài tiếp theo của cụm.

10 Nguồn Tham Khảo

Bài viết được biên soạn và đối chiếu trực tiếp với các thư tịch gốc của khoa Tử Bình:

• Tử Bình Chân Thuyên của Thẩm Hiếu Chiêm: nguyên tắc lấy Nguyệt lệnh làm gốc xét vượng suy và định cách cục.
• Trích Thiên Tủy: phần luận cường nhược Nhật Chủ, thể tính và sự cân bằng của mệnh cục.
• Uyên Hải Tử Bình: phần luận vượng tướng hưu tù tử của ngũ hành theo bốn mùa.
• Thiệu Vĩ Hoa và Trần Viên, Dự Đoán Theo Tứ Trụ: phương pháp chấm điểm cường nhược và ứng dụng thực tế.