Biện Chứng Vệ Khí Dinh Huyết

[TỔNG QUAN]

Biện Chứng Vệ - Khí - Dinh - Huyết là nền tảng cốt lõi của phái Ôn Bệnh Học, do danh y Diệp Thiên Sĩ đời Thanh khởi xướng. Nếu Lục kinh dùng để trị bệnh do ngoại cảm Hàn tà (Thương hàn), thì phương pháp này chuyên trị các bệnh truyền nhiễm do Ôn nhiệt tà (tà khí nóng, vi khuẩn, virus có tính lây lan mạnh). Nó chia quá trình xâm nhập và hủy hoại cơ thể của nhiệt tà thành 4 phân tầng từ ngoài vào trong: Vệ phận, Khí phận, Dinh phận và Huyết phận.

[LÝ LUẬN BỆNH HỌC]

Nhiệt tà từ đường hô hấp hoặc miệng mũi xâm nhập, khởi đầu ở phần Vệ (ngoài da, hô hấp). Nếu tà cường chính nhược, nhiệt tà sẽ nung nấu tiến sâu vào Khí (Tạng phủ Vị - Phế), tiếp đến bốc hỏa thiêu đốt vào Dinh (Tâm bào, phần tân dịch sâu), và cuối cùng bức huyết vọng hành tại Huyết phận (Tâm Can thận mất máu). Quá trình này mô tả rất sát với các giai đoạn sốt nhiễm trùng và rối loạn đông máu của Tây y hiện đại.

[PHÂN TÍCH CHUYÊN SÂU]

• Vệ phận (Giai đoạn đầu): Tà ở biểu da lông. Biểu hiện phát sốt, hơi sợ gió lạnh, ho, đau họng, đầu lưỡi đỏ, mạch phù sác. Tương tự viêm hô hấp trên.
• Khí phận (Giai đoạn toàn phát): Nhiệt vào tạng phủ cường thịnh. Biểu hiện sốt rất cao, không sợ lạnh mà sợ nóng, khát nước dữ dội, mồ hôi đầm đìa, rêu lưỡi vàng khô.
• Dinh phận (Giai đoạn biến chứng): Nhiệt thiêu đốt tân dịch, phạm vào Tâm thần. Biểu hiện sốt cao về đêm, tâm phiền bứt rứt, có thể mê sảng, chất lưỡi đỏ thẫm (hồng giáng), không rêu.
• Huyết phận (Giai đoạn nguy kịch): Nhiệt bức huyết thoát khỏi mạch, sinh chứng động phong. Biểu hiện xuất huyết ồ ạt (thổ huyết, đi ngoài ra máu, ban chẩn dưới da dày đặc), co giật, hôn mê sâu, lưỡi tím đen.

[ỨNG DỤNG LÂM SÀNG]

Phác đồ điều trị được định hình tuyệt đối nghiêm ngặt: Ở Vệ thì dùng "Tân lương giải biểu"; ở Khí thì dùng "Thanh nhiệt tả hỏa"; ở Dinh thì phải "Thanh vinh thấu nhiệt"; ở Huyết thì phải "Lương huyết tán ứ". Y lý Ôn bệnh học đã trở thành vũ khí sắc bén của Đông y để khống chế các đại dịch sốt truyền nhiễm như sốt xuất huyết, viêm màng não Nhật Bản, sởi cấp tính.

[LƯU Ý & CẢNH BÁO]

Bệnh Ôn nhiệt truyền biến cực nhanh "sáng ở Vệ, chiều đã vào Dinh". Việc dùng nhầm thuốc Ôn nhiệt (gây nóng thêm) ở các giai đoạn này sẽ bốc hỏa giết người trong chớp mắt. Lưu ý: Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế y khoa. Sốt cao, phát ban, mê sảng là cấp cứu y khoa, bệnh nhân phải được đưa vào khoa Hồi sức tích cực (ICU) ngay lập tức.