Nghiên cứu về sinh lý, chức năng, cấu tạo của ngũ tạng, lục phủ thông qua biểu hiện bên ngoài.
[TỔNG QUAN]
Học thuyết Tạng Tượng là trụ cột trung tâm của y lý Đông y. "Tạng" là các tổ chức cơ quan nằm bên trong cơ thể (Ngũ tạng, Lục phủ, Phủ kỳ hằng), "Tượng" là hình ảnh, biểu hiện sinh lý, bệnh lý của chúng bộc lộ ra bên ngoài. Khác với giải phẫu học phương Tây thuần túy nghiên cứu cấu trúc thực thể, Tạng tượng học của phương Đông nghiên cứu các cơ quan theo hệ thống chức năng và mối liên hệ tổng hòa với tự nhiên.
[LÝ LUẬN BỆNH HỌC]
Mỗi tạng phủ đảm nhiệm các chức năng vận hóa, tàng trữ tinh khí hoặc bài tiết trọc khí riêng biệt. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa chúng duy trì sinh mệnh. Khi một tạng có tổn thương thực thể hoặc rối loạn chức năng, nó không chỉ biểu hiện triệu chứng tại chỗ mà còn ảnh hưởng đến tạng phủ khác qua đường kinh lạc. Ví dụ Tâm khí suy làm loạn nhịp đập, đồng thời khiến sắc mặt nhợt nhạt, tinh thần hoảng loạn.
[PHÂN TÍCH CHUYÊN SÂU]
- Ngũ tạng (Tâm, Can, Tỳ, Phế, Thận): Nhiệm vụ chính là hóa sinh và tàng trữ tinh, khí, thần, huyết, tân dịch. Ngũ tạng thuộc Âm, bản chất là tích tụ mà không bài tiết.
- Lục phủ (Đởm, Vị, Đại trường, Tiểu trường, Bàng quang, Tam tiêu): Nhiệm vụ là thu nạp, tiêu hóa thức ăn, hấp thu tinh ba và bài tiết cặn bã. Lục phủ thuộc Dương, bản chất là lưu thông mà không tàng trữ.
- Phủ kỳ hằng (Não, Tủy, Cốt, Mạch, Đởm, Tử cung): Cấu trúc giống hình ống của phủ, nhưng mang chức năng tàng trữ tinh hoa như tạng. Cực kỳ quan trọng với sự sống và duy trì nòi giống.
[ỨNG DỤNG LÂM SÀNG]
Học thuyết này chỉ đạo toàn bộ tư duy Biện chứng tạng phủ. Bằng cách phân tích các triệu chứng bên ngoài (ví dụ ù tai, điếc tai, rụng tóc là dấu hiệu Thận suy; mắt mờ, hay cáu gắt là dấu hiệu Can nhiệt), người thầy thuốc quy chiếu ngược vào bên trong để định rõ bệnh tại tạng nào. Từ đó sử dụng thuốc có tính Quy kinh phù hợp để điều chỉnh tạng đó.
[LƯU Ý & CẢNH BÁO]
Tuyệt đối không đồng nhất hoàn toàn tên gọi tạng phủ Đông y với các tạng khí giải phẫu của y học hiện đại (ví dụ Tỳ của Đông y bao trùm cả chức năng tiêu hóa của tụy và một phần dạ dày, không chỉ là lách). Sự hiểu nhầm này dễ dẫn đến chỉ định thuốc sai lầm. Lưu ý: Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế y khoa. Mọi chẩn đoán tạng phủ cần dựa vào mạch chẩn chuyên sâu.