Mùa Đông là mùa của Thận (Thủy). Nguyên tắc dưỡng sinh: Bổ Thận, tàng Tinh. Ăn thực phẩm màu đen (mè đen, đậu đen, hà thủ ô), mặn vừa phải. Ngâm chân nước ấm trước khi ngủ. Ngủ sớm (22h) dậy muộn hơn (khi mặt trời mọc). Giữ ấm lưng và bàn chân.
Mùa Đông (từ Lập Đông đến Lập Xuân) ứng với hành THỦY, liên quan trực tiếp đến Tạng THẬN. Khí hậu mùa đông lạnh lẽo (Hàn tà), dương khí chìm sâu vào lòng đất, vạn vật bước vào trạng thái "Tàng" (ngủ đông, cất giữ, ẩn nấp).
Hoàng Đế Nội Kinh gọi mùa đông là "Bế tàng" (đóng kín và cất giữ). Nguyên lý dưỡng sinh cốt lõi nhất của mùa đông là: GIẤU KÍN DƯƠNG KHÍ, KHÔNG ĐỂ LỘ R RA NGOÀI, BỔ DƯỠNG THẬN TINH. Nếu mùa đông không giữ được tinh khí, mùa xuân năm sau cơ thể sẽ ốm yếu, dễ mắc bệnh ôn nhiệt (cảm dịch).
LÝ LUẬN ĐÔNG Y- Tạng chủ quản: Thận (Thủy).
- Đặc tính Thận: Thận là "Gốc rễ của tiên thiên", cất giữ tinh khí sinh mệnh. Mùa đông là thời điểm tốt nhất trong năm để bồi bổ (Đông lệnh tiến bổ), cơ thể hấp thu dưỡng chất tốt nhất để tích trữ năng lượng.
- Hàn tà (Khí lạnh): Lạnh là âm tà, dễ làm tổn thương dương khí nhất. Hàn làm kinh mạch co rút, máu huyết ngưng trệ, sinh ra đau nhức xương khớp, đột quỵ, nhồi máu cơ tim.
1. Ngủ nghỉ (Tảo ngọa vãn khởi): "Ngủ sớm, dậy muộn, đợi mặt trời mọc". Mùa đông nên ngủ lúc 21h-22h, sáng dậy muộn hơn bình thường (6h30-7h) khi mặt trời đã ló dạng để tránh sương giá, khí độc rạng sáng.
2. Tình chí: Giữ tinh thần yên tĩnh, thu mình lại, tránh những xúc động quá mạnh. Cảm giác như có bí mật cất giấu trong lòng (nhược hữu tư ý).
3. Giữ ấm 3 huyệt vị tử huyệt:
- ĐẦU và CỔ (Đại chùy, Phong trì): Đội mũ, quàng khăn.
- LƯNG (Mệnh Môn): Mặc áo đủ ấm. Thận nằm ở lưng, lưng lạnh thì Thận suy.
- BÀN CHÂN (Dũng Tuyền): Đi tất ấm trong nhà. "Hàn tòng cước hạ khởi" (Lạnh bắt đầu từ dưới chân).
4. Vận động: Tuyệt đối tránh tập thể dục buổi sáng sớm tinh mơ ngoài trời sương lạnh. Chuyển sang tập buổi trưa/chiều. Vận động vừa phải, ĐỪNG ĐỂ RA NHIỀU MỒ HÔI (vì mồ hôi ra sẽ làm thoát dương khí, lỗ chân lông mở làm khí lạnh xâm nhập).
BÀI THUỐC / PHƯƠNG PHÁP ẨM THỰC- Màu sắc và Vị giác: Ưu tiên thực phẩm MÀU ĐEN (nhập Thận) như: Mè đen (vừng đen), đậu đen, nấm mèo (mộc nhĩ đen), gà ác, gạo cẩm, hà thủ ô. Thêm chút vị mặn tự nhiên (rong biển, hải sản) để dẫn thuốc vào thận.
- Thực phẩm ôn ấm bổ dương: Thịt cừu, bò, gà; gừng, tỏi, quế, hồi, thảo quả.
- Phương pháp NGÂM CHÂN: Đây là bí quyết dưỡng sinh rẻ tiền mà kỳ diệu nhất mùa đông. Mỗi tối trước khi ngủ 21h, ngâm chân bằng nước ấm 42 độ + muối hạt + gừng đập dập khoảng 15-20 phút (nước ngập mắt cá chân). Giúp dẫn hỏa quy nguyên, ấm toàn thân, ngủ cực ngon.
- Món ăn tiêu biểu: Gà ác hầm kỷ tử táo đỏ; Cháo thịt dê gừng hành; Canh sườn hầm đậu đen.
- Mùa đông là mùa CAO ĐIỂM của đột quỵ não và nhồi máu cơ tim ở người già. Cảnh báo: Sáng sớm người già đi vệ sinh hoặc thức dậy phải ngồi tĩnh trên giường 3-5 phút, mặc áo ấm rồi mới bước xuống giường.
- Tắm rửa: Tắm trong phòng kín gió, tắm nước ấm, tắm nhanh. Không tắm quá khuya, không gội đầu bằng nước lạnh.
- Đốt than sưởi ấm trong phòng kín là nguyên nhân hàng đầu gây ngộ độc khí CO tử vong. Bắt buộc phải có thông gió.
- Lưu ý: Nội dung chỉ mang tính tham khảo dưỡng sinh, không thay thế khám và điều trị y khoa chuyên nghiệp.