Dưỡng sinh mùa Hạ

Mùa Hạ (từ Lập Hạ đến Lập Thu) ứng với hành HỎA, liên quan trực tiếp đến Tạng TÂM (Tim). Đây là thời kỳ vạn vật phát triển rực rỡ nhất, dương khí trời đất bốc lên cao nhất, âm khí ẩn nấp vào trong.

Đông y gọi mùa hạ là "Phiên tú" (Sum suê, rực rỡ). Cơ thể con người lúc này trao đổi chất rất mạnh, khí huyết dồn ra ngoài biểu (da), mồ hôi ra nhiều. Do dương khí bốc ra ngoài, phần bên trong (đặc biệt là Tỳ Vị - tiêu hóa) lại trở nên HƯ HÀN (lạnh và yếu). Câu nói dân gian "Mùa đông ăn củ cải, mùa hè ăn gừng" xuất phát từ nguyên lý này.

• Tạng chủ quản: Tâm (Hỏa).
• Đặc tính Tâm: Tâm chủ hỏa, chủ thần minh (tinh thần). Mùa hè thời tiết nóng bức dễ làm Tâm hỏa bốc cao, sinh ra bực dọc, cáu gắt, mất ngủ, nhiệt miệng.
• Bảo vệ dương khí bên trong: Mồ hôi là "tâm dịch" (dịch của Tâm). Ra mồ hôi quá nhiều sẽ làm tổn thương Tâm khí và tân dịch. Đồng thời, tỳ vị mùa hè rất dễ nhiễm lạnh.

1. Ngủ nghỉ (Dạ ngọa tảo khởi): Mùa hè ngày dài đêm ngắn, nên ngủ muộn hơn một chút (khoảng 23h) và dậy sớm (khoảng 5h30). BẮT BUỘC PHẢI NGỦ TRƯA (từ 11h-13h là giờ Tâm kinh hoạt động) dù chỉ chợp mắt 15-20 phút, giúp tim được nghỉ ngơi, phòng đột quỵ.

2. Tình chí: "Tâm tĩnh tự nhiên lương" (Tâm yên tĩnh thì tự thấy mát). Cần giữ tinh thần vui vẻ, tránh tức giận kích động mạnh làm tim đập nhanh, tăng huyết áp.

3. Vận động: Tập thể dục vào lúc sáng sớm hoặc chiều mát. Tránh hoạt động mạnh giữa trưa nắng (11h-14h). Khi ra mồ hôi đầm đìa KHÔNG ĐƯỢC tắm nước lạnh ngay, KHÔNG ĐƯỢC uống ực nước đá lạnh.

4. Máy lạnh/Điều hòa: Đây là kẻ thù giấu mặt mùa hè. Đi từ ngoài nắng vào phòng lạnh <25 độ đột ngột sẽ khiến lỗ chân lông đang mở bị hàn tà bít kín lại, sinh ra cảm nắng, đau đầu, viêm họng, liệt dây thần kinh số 7 (méo miệng).

• Màu sắc và Vị giác: Nên ăn nhiều thực phẩm MÀU ĐỎ (vào Tâm) như cà chua, dưa hấu, đậu đỏ. Bổ sung VỊ ĐẮNG (thanh Tâm hỏa) như khổ qua (mướp đắng), rau đắng, tâm sen.
• Giải thử (chống nắng nóng): Chè đậu xanh, nước sắn dây, nước ép dưa hấu, nước mía.
• Bảo vệ Tỳ Vị: Mùa hè KHÔNG NÊN tham ăn đồ lạnh, kem, nước đá. Tỳ vị lúc này đang hư hàn, ăn đồ lạnh sẽ gây tiêu chảy cấp, nôn ói. Nên ăn đồ nấu chín, ấm.
• Gia vị: Nên thêm HÀNH, TỎI, GỪNG vào thức ăn. Gừng giúp ôn ấm Tỳ Vị, giải độc đồ ăn.
• Canh Thanh Bổ: Canh bí đao nấu thịt nạc, canh mướp đắng nhồi thịt, sâm bổ lượng.

• Say nắng (Trúng thử): Khi có triệu chứng hoa mắt, chóng mặt, buồn nôn, da nóng ran không có mồ hôi → Nhanh chóng đưa vào bóng râm, nới lỏng quần áo, uống nước bù khoáng (hoặc nước đường muối chanh), bấm huyệt Nhân Trung, Ủy Trung.
• Không để quạt hoặc máy lạnh thổi trực tiếp vào đầu, gáy, mặt khi đang ngủ.
• Mùa hè ra mồ hôi nhiều gây mất Kali → người mệt lả. Nên ăn chuối, khoai tây, rong biển để bù khoáng.
• Lưu ý: Nội dung chỉ mang tính tham khảo dưỡng sinh, không thay thế khám và điều trị y khoa chuyên nghiệp.