Mùa Thu là mùa của Phế (Kim). Nguyên tắc dưỡng sinh: Nhuận Phế bổ Âm. Ăn nhiều thực phẩm màu trắng (lê, bách hợp, ngân nhĩ, hạnh nhân), uống mật ong nước ấm. Hạn chế đồ cay nóng (hại Phế). Giữ da ẩm ướt, tập hít thở sâu.
Mùa Thu (từ Lập Thu đến Lập Đông) ứng với hành KIM, liên quan trực tiếp đến Tạng PHẾ (Phổi). Thời tiết mùa thu mang đặc tính TÁO (khô hanh), gió nhiều, khí hậu chuyển từ nóng sang lạnh. Vạn vật bắt đầu quá trình "Thu liễm" (thu rút lại), lá vàng rụng, cây cất giữ nhựa sống vào thân rễ.
Hoàng Đế Nội Kinh gọi mùa thu là "Dung bình" (yên tĩnh, phẳng lặng). Con người cũng cần thu liễm thần khí, sống tĩnh lặng hơn. Mùa thu rất dễ mắc các bệnh về hô hấp (ho khan, viêm họng, viêm phế quản) và các bệnh ngoài da (khô nẻ, ngứa) do Táo tà tấn công làm tổn thương Phế âm.
LÝ LUẬN ĐÔNG Y- Tạng chủ quản: Phế (Kim).
- Đặc tính Phế: "Phế kiều tạng" (Tạng yếu ớt, dễ bị tổn thương nhất), chủ khí, chủ hô hấp, chủ bì mao (da lông). Phế thích sự ẩm ướt nhuận trạch, cực kỳ SỢ KHÔ HANH (Táo) và SỢ LẠNH (Hàn).
- Nguyên tắc "Thu Đông dưỡng âm": Bắt đầu từ mùa thu, phải chú trọng bồi bổ âm dịch, tân dịch để chuẩn bị chống chọi với mùa đông.
1. Ngủ nghỉ (Tảo ngọa tảo khởi): Mùa thu nên "Ngủ sớm, dậy sớm" (Ngủ cùng với gà). Ngủ sớm (21h-22h) để thu liễm âm tinh, dậy sớm (5h-6h) để giãn nở phế khí.
2. Tình chí (Tâm lý): Khí thu tiêu điều dễ gợi lòng sầu muộn (Phế chủ Bi - buồn bã). Cần giữ tinh thần bình yên, bớt ham muốn, tránh bi lụy buồn rầu sầu thảm làm hại Phế.
3. Vận động: Môn thể thao tốt nhất mùa thu là ĐI BỘ NHANH và TẬP HÍT THỞ (Khí công, Yoga) ngoài trời trong lành. Hít thở sâu giúp thanh lọc phổi. Tránh tập luyện vã mồ hôi đầm đìa làm tổn hao tân dịch.
4. Phòng bệnh ngoài da: Tắm ít xà phòng, tắm nước ấm vừa. Bôi kem dưỡng ẩm, dầu dừa sau khi tắm để bảo vệ "Phế chủ bì mao".
BÀI THUỐC / PHƯƠNG PHÁP ẨM THỰC- Màu sắc và Vị giác: Ưu tiên thực phẩm MÀU TRẮNG (nhập Phế) như: Lê, bách hợp, ngân nhĩ (nấm tuyết), hạt sen, hạnh nhân, củ cải trắng, đậu phụ. Vị giác: "Thiểu tân tăng toan" (BỚT CAY, TĂNG CHUA). Đồ cay nóng (ớt, tiêu) làm phát tán mồ hôi, tiêu hao tân dịch. Vị chua giúp thu liễm tân dịch.
- Dưỡng Âm Nhuận Táo: Mật ong là thần dược mùa thu. Sáng sớm uống 1 ly nước ấm pha mật ong giúp nhuận tràng, nhuận phổi.
- Món ăn tiêu biểu:
- Canh lê ngân nhĩ đường phèn: Chống ho khan, nhuận họng.
- Cháo bách hợp hạt sen: An thần, thanh phế nhiệt.
- Vịt hầm: Thịt vịt tính mát, bổ âm, rất hợp ăn mùa thu.
- Nửa đầu mùa thu gọi là "Ôn táo" (khô nhưng còn nóng bức), nửa sau mùa thu gọi là "Lương táo" (khô và bắt đầu lạnh). Đầu thu có thể ăn mát nhuận, nhưng cuối thu phải mặc ấm, cẩn thận sương lạnh.
- Chú ý che ấm cổ, họng và rốn khi ngủ ban đêm.
- Người có bệnh suyễn, viêm xoang, viêm mũi dị ứng cần đặc biệt chú ý giữ ấm mũi họng, dùng nước muối sinh lý rửa mũi thường xuyên trong mùa này.
- Lưu ý: Nội dung chỉ mang tính tham khảo dưỡng sinh, không thay thế khám và điều trị y khoa chuyên nghiệp.