Dưỡng sinh mùa Xuân

Trong y học cổ truyền, dưỡng sinh theo mùa (Thuận Thiên Ứng Thời) là nguyên tắc tối quan trọng để phòng bệnh và kéo dài tuổi thọ. Hoàng Đế Nội Kinh chép: "Xuân sinh, Hạ trưởng, Thu liễm, Đông tàng" — vạn vật mùa xuân sinh sôi, mùa hạ phát triển, mùa thu thu liễm, mùa đông tàng trữ. Con người cũng phải tuân theo nhịp điệu đó.

Mùa Xuân (từ Lập Xuân đến Lập Hạ) ứng với hành MỘC, liên quan trực tiếp đến Tạng CAN (Gan). Khí trời mùa xuân ấm áp, dương khí bắt đầu bốc lên (thăng phát), cây cối đâm chồi. Cơ thể con người cũng cần "thăng phát" như cây cối: cần vận động, giải tỏa uất ức, vươn vai phát triển.

• Tạng chủ quản: Can (Mộc).
• Đặc tính Can: Thích điều đạt (thoải mái), ghét uất ức (kìm nén). Do đó, mùa xuân TUYỆT ĐỐI KỴ việc uất ức, tức giận, buồn bã. Nếu kìm nén cảm xúc vào mùa xuân, Can khí uất kết sẽ dẫn đến mùa hạ bị các bệnh về tiêu hóa (Can mộc khắc Tỳ thổ).
• Nguyên tắc "Dưỡng Dương": "Xuân hạ dưỡng dương" — mùa xuân hè dương khí đi ra ngoài, cần bồi bổ và bảo vệ dương khí.

1. Ngủ nghỉ (Dạ ngọa tảo khởi): Mùa xuân nên ngủ muộn hơn mùa đông một chút (khoảng 22h30) nhưng phải DẬY SỚM (khoảng 5h30 - 6h). Dậy sớm để đón dương khí buổi sáng.

2. Vận động: Buổi sáng nên đi bộ ra ngoài sân vườn, nới lỏng áo xống, xõa tóc vươn vai ("Quảng bộ ư đình, bị phát hoãn hình") để khí huyết lưu thông. Tránh tập thể dục cường độ quá cao ra nhiều mồ hôi làm thoát dương khí.

3. Tình chí (Tâm lý): "Sinh nhi vật sát, dư nhi vật đoạt, thưởng nhi vật phạt" — Hãy cho đi sự sống đừng giết chóc, ban cho đừng tước đoạt, khen thưởng đừng trách phạt. Giữ tâm trạng vui vẻ, khoan dung độ lượng là liều thuốc bổ Gan tốt nhất mùa xuân.

4. Trang phục: "Xuân bưng, Thu lạnh" — Mùa xuân thời tiết ấm lên nhưng vẫn còn "gió xuân rét nàng Bân" (phong hàn). Không nên cởi bỏ áo ấm quá vội vàng, đặc biệt phải giữ ấm phần lưng và cổ gáy để tránh ngoại cảm.

• Ăn thực phẩm "Thăng phát": Các loại rau mầm, giá đỗ, hành, hẹ, ngò rí, tỏi, củ cải. Những mầm non mang trong mình sinh khí mạnh mẽ của mùa xuân.
• Vị giác "Tỉnh Can Kiện Tỳ": Mùa xuân Can Mộc vượng, dễ khắc Tỳ Thổ. Tôn Tư Mạc dạy: "Xuân nhật nghi tỉnh toan tăng cam, dĩ dưỡng tỳ khí" — Mùa xuân nên BỚT VỊ CHUA, TĂNG VỊ NGỌT TỰ NHIÊN (táo, đại táo, khoai, củ mài) để bảo vệ dạ dày.
• Trà dưỡng sinh: Trà hoa cúc, trà hoa nhài (mạt lỵ hoa). Các loại trà hoa giúp sơ can lý khí, giải tỏa căng thẳng rất tốt.
• Món ăn tiêu biểu: Cháo củ mài (Hoài sơn) nấu táo đỏ; Canh nấm hương kỷ tử; Hẹ xào trứng gà.

• Mùa xuân là mùa bệnh dị ứng, hen suyễn, đau mắt đỏ, cảm mạo dễ bùng phát do "Phong tà" hoạt động mạnh. Khi ra ngoài gặp gió to phải che kín vùng cổ.
• Người có tiền sử cao huyết áp (Can dương vượng) rất dễ bị đột quỵ, nhức đầu vào mùa xuân. Cần chú ý giữ tâm trạng bình ổn, hạn chế ăn đồ cay nóng, bia rượu, đồ chiên xào hỏa vượng.
• Lưu ý: Nội dung chỉ mang tính tham khảo dưỡng sinh, không thay thế khám và điều trị y khoa chuyên nghiệp.