Bát Cương gồm bốn cặp phạm trù Âm Dương, Biểu Lý, Hàn Nhiệt, Hư Thực, là khung biện chứng cơ bản nhất để định tính một chứng bệnh trong Đông y trước khi lập phương thuốc.
【Khái niệm】
Bát Cương là tám cương lĩnh, thực chất là bốn cặp phạm trù đối lập: Âm Dương, Biểu Lý, Hàn Nhiệt, Hư Thực, dùng làm khung phân tích tổng quát mọi chứng bệnh trong Đông y. Đây là bước biện chứng đầu tiên trước khi đi vào chi tiết tạng phủ hay kinh lạc.
【Chi tiết】
Biểu Lý xác định vị trí nông sâu của bệnh: Biểu là bệnh còn ở ngoài da, cơ biểu, thường mới mắc, có sốt sợ gió sợ lạnh; Lý là bệnh đã vào sâu tạng phủ, thường lâu ngày, triệu chứng nặng và rõ ràng hơn ở bên trong. Hàn Nhiệt xác định tính chất của bệnh: Hàn biểu hiện sợ lạnh, thích ấm, tay chân lạnh, nước tiểu trong, rêu lưỡi trắng; Nhiệt biểu hiện sợ nóng, thích mát, khát nước, nước tiểu vàng, rêu lưỡi vàng. Hư Thực xác định sức chống đỡ của cơ thể so với tà khí: Hư là chính khí suy yếu, người mệt mỏi, giọng nói yếu, mạch yếu; Thực là tà khí đang thịnh mà chính khí còn đủ sức chống lại, triệu chứng thường cấp tính, mạch có lực. Âm Dương là cương lĩnh tổng quát bao trùm lên ba cặp kia, Biểu Nhiệt Thực thuộc Dương chứng, Lý Hàn Hư thuộc Âm chứng. Xác định đúng Bát Cương giúp thầy thuốc chọn đúng hướng chữa: bệnh ở Biểu thì giải biểu, ở Lý thì trị lý, Hàn thì ôn ấm, Nhiệt thì thanh mát, Hư thì bổ, Thực thì tả.
【Thầy luận】
Thầy hay ví Bát Cương như tấm bản đồ định vị đầu tiên, chưa biết bệnh ở Biểu hay Lý, Hàn hay Nhiệt, Hư hay Thực mà đã vội cho thuốc thì chẳng khác gì đi đường mà không biết mình đang ở đâu.
【Dưỡng sinh ứng dụng】
Tự quan sát đơn giản những dấu hiệu như sợ lạnh hay sợ nóng, khát nước hay không, mệt mỏi rã rời hay chỉ đau nhức cục bộ, để có thông tin rõ ràng khi trình bày với thầy thuốc.
【Lời khuyên của Thầy】
Đây là kiến thức tham khảo văn hóa Đông y, không thay thế chẩn đoán y khoa. Việc biện chứng và kê đơn cần có thầy thuốc chuyên môn thực hiện, bạn không nên tự ý dùng thuốc khi chưa được thăm khám.