Ngũ Vị nhập tạng là quy luật năm vị chua đắng ngọt cay mặn mỗi vị đi vào nuôi dưỡng một tạng riêng: chua vào Can, đắng vào Tâm, ngọt vào Tỳ, cay vào Phế, mặn vào Thận. Đây là nền tảng của ăn uống dưỡng sinh Đông y.
【Khái niệm】
Ngũ Vị gồm chua, đắng, ngọt, cay, mặn, là năm vị cơ bản của thức ăn và vị thuốc. Đông y quan sát thấy mỗi vị có xu hướng đi vào và tác động lên một tạng riêng biệt, gọi là quy luật ngũ vị nhập tạng, làm nền tảng cho việc chọn món ăn vị thuốc phù hợp với từng tạng.
【Chi tiết】
Vị chua vào Can, có tính thu liễm, dùng vừa phải giúp giữ tân dịch, cầm mồ hôi, nhưng chua quá nhiều dễ làm Can khí thái quá gây hại Tỳ. Vị đắng vào Tâm, có tính thanh nhiệt, táo thấp, giáng khí, dùng vừa phải giúp thanh Tâm hỏa, nhưng đắng quá nhiều dễ làm hao Vị khí. Vị ngọt vào Tỳ, có tính bổ dưỡng, hòa hoãn, giúp kiện Tỳ ích khí, nhưng ngọt quá nhiều dễ sinh đàm thấp, làm trệ Tỳ Vị. Vị cay vào Phế, có tính phát tán, hành khí hành huyết, giúp giải biểu tán hàn, nhưng cay quá nhiều dễ hao Phế khí, hại Tân Dịch. Vị mặn vào Thận, có tính nhuyễn kiên, tán kết, giúp bổ Thận, nhưng mặn quá nhiều dễ làm hại Thận, gây phù nề, tăng gánh nặng cho Tâm mạch. Nguyên tắc chung là ngũ vị điều hòa thì tạng phủ khỏe mạnh, thiên lệch một vị quá mức và kéo dài sẽ sinh bệnh cho đúng tạng tương ứng.
【Thầy luận】
Thầy vẫn nhắc, ăn uống không phải cứ thích vị nào ăn nhiều vị đó, người thích ăn mặn cần để ý Thận, người thích ăn ngọt cần để ý Tỳ, cơ thể luôn có xu hướng lệch về một vị và đó chính là chỗ cần điều chỉnh sớm nhất.
【Dưỡng sinh ứng dụng】
Nêm nếm gia vị vừa phải, đa dạng năm vị trong bữa ăn hàng ngày thay vì thiên lệch một vị, người có bệnh ở tạng nào nên giảm bớt vị khắc chế tạng đó, ví dụ người bệnh Tỳ nên giảm vị chua.
【Lời khuyên của Thầy】
Đây là kiến thức tham khảo văn hóa Đông y, không thay thế chẩn đoán y khoa hay chế độ ăn do bác sĩ dinh dưỡng chỉ định. Nếu bạn có bệnh lý tạng phủ cụ thể, Thầy khuyên nên hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi điều chỉnh khẩu vị.