Lý luận triết học nền tảng giải thích sự vận động của vạn vật và sự cân bằng sinh lý, bệnh lý cơ thể.
[TỔNG QUAN]
Học thuyết Âm Dương là tư tưởng triết học cổ đại mang tính phương pháp luận, chỉ đạo toàn bộ hệ thống lý luận của y học phương Đông. Nó cho rằng mọi sự vật, hiện tượng trong vũ trụ đều tồn tại hai mặt đối lập nhưng thống nhất với nhau, gọi là Âm và Dương. Trong y học, Âm Dương giải thích từ cấu tạo cơ thể, sinh lý tạng phủ, cơ chế phát sinh bệnh tật cho đến định hướng chẩn đoán, dùng thuốc và châm cứu.
[LÝ LUẬN BỆNH HỌC]
Cơ thể con người lúc khỏe mạnh là lúc Âm Dương nằm ở trạng thái cân bằng động (Âm bình Dương bí). Khi một nguyên nhân nào đó làm phá vỡ sự cân bằng này, sẽ dẫn đến sự thiên thịnh hoặc thiên suy của Âm hoặc Dương, từ đó sinh ra bệnh tật. Âm thịnh thì sinh Nội hàn, Dương thịnh thì sinh Ngoại nhiệt. Ngược lại, Âm hư sinh Nội nhiệt, Dương hư sinh Ngoại hàn. Quá trình diễn biến bệnh là quá trình tương tranh tiêu trưởng giữa Âm và Dương.
[PHÂN TÍCH CHUYÊN SÂU]
- Âm Dương đối lập: Chúng luôn mâu thuẫn, ức chế lẫn nhau (như nước với lửa, lạnh với nóng) để duy trì sự ổn định.
- Âm Dương hỗ căn: Cùng làm gốc cho nhau, nương tựa vào nhau để tồn tại. Không có Âm thì Dương không sinh, không có Dương thì Âm không trưởng.
- Âm Dương tiêu trưởng: Sự vận động không ngừng, Âm cực sinh Dương, Dương cực sinh Âm (tiêu là mất đi, trưởng là lớn lên).
- Âm Dương bình hành: Sự cân bằng tuyệt đối giữa hai thế lực, là mục tiêu cuối cùng của mọi phương pháp điều trị và dưỡng sinh.
[ỨNG DỤNG LÂM SÀNG]
Trong chẩn đoán, Bát cương lấy Âm Dương làm tổng cương. Trong dược lý, thuốc được chia thành khí Âm (hàn, lương) và khí Dương (ôn, nhiệt). Châm cứu quy định bệnh kinh Âm thì lấy huyệt Dương, bệnh kinh Dương thì lấy huyệt Âm. Mục đích tối thượng của việc trị bệnh là "Điều lý Âm Dương, nhằm khôi phục lại sự cân bằng vốn có".
[LƯU Ý & CẢNH BÁO]
Việc đánh giá sai lệch tính chất Âm Dương (chẩn đoán nhầm hàn nhiệt) sẽ dẫn đến kê đơn sai lầm, đẩy bệnh nhân vào tình trạng nguy hiểm (như chứng thoát dương do dùng nhầm thuốc tả hạ). Lưu ý: Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế y khoa. Cần phải tham khảo ý kiến chuyên gia y học cổ truyền để có sự đánh giá Âm Dương chuẩn xác trên từng cơ địa.