Các vật chất cơ bản cấu tạo nên cơ thể và duy trì hoạt động sống, bao gồm Khí, Huyết và Tân Dịch.
[TỔNG QUAN]
Khí, Huyết và Tân Dịch là những yếu tố vật chất siêu vi và chất dịch cơ bản nhất để cấu tạo nên cơ thể, đồng thời duy trì mọi hoạt động sinh lý của con người. Trong y lý Đông y, khí là lực đẩy không ngừng, huyết là chất nuôi dưỡng thuần túy, còn tân dịch là dịch thể bôi trơn và làm mát. Ba yếu tố này tương trợ và chuyển hóa lẫn nhau, tạo thành nền tảng duy trì sinh mệnh.
[LÝ LUẬN BỆNH HỌC]
Khí thuộc Dương, có tác dụng ôn ấm, thúc đẩy và bảo vệ. Huyết và Tân dịch thuộc Âm, mang chức năng nuôi dưỡng và làm nhuận cơ thể. Quan hệ giữa chúng được tóm gọn: "Khí là soái của Huyết, Huyết là mẹ của Khí". Khí hư sinh ra huyết ứ, huyết hư sinh ra khí nhược. Khi tân dịch bị hao tổn nặng nề sẽ kéo theo sự suy kiệt của cả khí lẫn huyết, gây ra chứng vong âm, vong dương nguy hiểm đến tính mạng.
[PHÂN TÍCH CHUYÊN SÂU]
- Khí: Bao gồm Nguyên khí (do thận tinh hóa sinh), Tông khí (do phế hô hấp kết hợp khí thủy cốc), Dinh khí (nuôi dưỡng mạch) và Vệ khí (bảo vệ ngoài da).
- Huyết: Có nguồn gốc từ tinh chất thủy cốc do Tỳ vị vận hóa, kết hợp với Thận tinh hóa sinh thành. Chức năng chính là tuần hoàn khắp nơi để nuôi dưỡng cơ nhục, tạng phủ và tâm thần.
- Tân Dịch: Tân là chất dịch trong, loãng, lưu thông ở ngoài biểu da lông để tư nhuận. Dịch là chất đặc, đục, phân bố ở khớp xương, tạng phủ, não tủy để bôi trơn và dưỡng cốt.
[ỨNG DỤNG LÂM SÀNG]
Các hội chứng bệnh lý liên quan bao gồm: Khí hư, Khí trệ, Khí nghịch, Huyết hư, Huyết ứ, Huyết nhiệt, Tân dịch giảm sút (thương tân, thoát dịch) hoặc Tân dịch ngưng trệ thành Đàm ẩm. Điều trị đòi hỏi phải "Hành khí hoạt huyết" hoặc "Ích khí sinh huyết", "Tư âm sinh tân", bảo đảm sự liên kết mật thiết giữa ba phần vật chất này.
[LƯU Ý & CẢNH BÁO]
Sự hao tổn Tân dịch kéo dài do sốt cao, tiêu chảy mạn tính sẽ dẫn tới kiệt quệ Âm huyết, sinh ra co giật, hôn mê. Trong chữa trị cần ưu tiên bảo tồn tân dịch, gọi là "Tồn đắc nhất phần tân dịch, tiện hữu nhất phần sinh cơ". Lưu ý: Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế y khoa. Các trường hợp mất máu, mất nước cấp tính cần đến ngay cơ sở y tế để truyền dịch, cấp cứu.