Tiết Khí 節氣

Can Chi - Lịch

24 Tiết Khí (節氣) là 24 mốc thời gian đánh dấu sự thay đổi khí hậu trong năm theo quỹ đạo mặt trời (hoàng đạo), bắt đầu từ Lập Xuân. Cực kỳ quan trọng trong Bát Tự Tứ Trụ và Kỳ Môn Độn Giáp: tháng sinh tính theo tiết khí chứ không theo tháng âm lịch thông thường.

NGUỒN GỐC

Tiết Khí có nguồn gốc từ nông nghiệp Trung Hoa cổ đại, dựa trên việc quan sát vị trí mặt trời trên hoàng đạo (mỗi 15° = 1 tiết khí). Đây là hệ thống dương lịch (theo mặt trời), khác với âm lịch (theo mặt trăng).

CHI TIẾT CHUYÊN SÂU

24 Tiết Khí chia thành 12 Tiết (mở đầu tháng) và 12 Khí (giữa tháng):

  • Tháng Dần (tháng 1): Lập Xuân (tiết) → Vũ Thủy (khí)
  • Tháng Mão (tháng 2): Kinh Trập (tiết) → Xuân Phân (khí)
  • Tháng Thìn (tháng 3): Thanh Minh (tiết) → Cốc Vũ (khí)
  • Tháng Tỵ (tháng 4): Lập Hạ (tiết) → Tiểu Mãn (khí)
  • Tháng Ngọ (tháng 5): Mang Chủng (tiết) → Hạ Chí (khí)
  • Tháng Mùi (tháng 6): Tiểu Thử (tiết) → Đại Thử (khí)
  • Tháng Thân (tháng 7): Lập Thu (tiết) → Xử Thử (khí)
  • Tháng Dậu (tháng 8): Bạch Lộ (tiết) → Thu Phân (khí)
  • Tháng Tuất (tháng 9): Hàn Lộ (tiết) → Sương Giáng (khí)
  • Tháng Hợi (tháng 10): Lập Đông (tiết) → Tiểu Tuyết (khí)
  • Tháng Tý (tháng 11): Đại Tuyết (tiết) → Đông Chí (khí)
  • Tháng Sửu (tháng 12): Tiểu Hàn (tiết) → Đại Hàn (khí)
ỨNG DỤNG
  • Bát Tự: Tháng sinh trong Bát Tự bắt buộc tính theo tiết khí, KHÔNG theo mùng 1 âm lịch. Ví dụ: sinh ngày 3 tháng 2 âm lịch nhưng chưa qua tiết Kinh Trập thì vẫn tính là tháng Dần (tháng 1).
  • Kỳ Môn Độn Giáp: Lập cục hoàn toàn dựa trên tiết khí.
  • Nông nghiệp truyền thống: Gieo trồng theo tiết khí.
LƯU Ý
  • Sai lầm phổ biến: Nhiều người lấy tháng âm lịch thay cho tiết khí khi lập Bát Tự — dẫn đến phân tích mệnh sai lệch hoàn toàn.
📚 Biên soạn: Thầy Ưng Khiêm (đối chiếu sách cổ học) 🕑 Cập nhật: 06/07/2026 👁 7 lượt tra
🔮 Công cụ chuyên sâu 🔎 Tra cứu thuật ngữ khác

Thuật ngữ liên quan trong Can Chi - Lịch

Nạp Âm Nhâm Ngọ: Dương Liễu Mộc 楊柳木
Nhâm Ngọ mang nạp âm Dương Liễu Mộc, cây dương liễu mềm mại ven bờ nước. Là Dương Mộc nhưng thân mềm dẻo, chủ về sự linh hoạt, uyển chuyển trong cách sống, dễ thích nghi mà vẫn giữ được nét riêng của mình.
12 Tiết (Lập Tháng) 十二節
12 tiết khí "lập tháng" (mở đầu mỗi tháng Bát Tự): Lập Xuân, Kinh Trập, Thanh Minh, Lập Hạ, Mang Chủng, Tiểu Thử, Lập Thu, Bạch Lộ, Hàn Lộ, Lập Đông, Đại Tuyết, Tiểu Hàn. Đây là các mốc quyết định tháng sinh trong Bát Tự.
Đại Hàn 大寒
Tiết khí thứ 24, khoảng 20/01, kinh độ MT 300°. Lạnh nhất trong năm. Tiết khí cuối cùng — sau đó vòng tiết khí quay lại Lập Xuân.
Hà Đồ
Hà Đồ (河圖 — "đồ hình sông Hoàng Hà") là biểu đồ số học bí ẩn xuất hiện trên lưng Long Mã từ sông Hoàng Hà thời vua Phục Hi. Là CỘI NGUỒN của Tiên Thiên Bát Quái, Ngũ Hành Tương Sinh và toàn bộ huyền học phương Đông. Gồm 10 con số từ 1-10 sắp xếp theo phương vị tạo thành đồ hình ngũ hành.
Hoang Ốc 荒屋
Một trong các yếu tố xem tuổi làm nhà (cùng Kim Lâu, Tam Tai). Tuổi phạm Hoang Ốc thì kiêng xây dựng, sửa nhà lớn trong năm đó. Tính theo tuổi mụ chia cho 6 lấy số dư.
Lư Trung Hỏa 爐中火
"Lửa trong lò" — Nạp Âm của Bính Dần (1926, 1986, 2046) và Đinh Mão (1927, 1987, 2047). Lửa trong bếp lò — chủ người ấm áp, cung cấp năng lượng cho gia đình, là trung tâm gia đạo, hợp công việc liên quan ẩm thực, năng lượng.
Nạp Âm Bính Tý: Giản Hạ Thủy 澗下水
Bính Tý mang nạp âm Giản Hạ Thủy, nước chảy dưới khe suối. Là Dương Thủy nên linh hoạt, biến hóa nhanh, chủ về trí tuệ sắc bén và khả năng thích ứng tốt trước hoàn cảnh. Người mang trụ này thường nhanh nhạy, biết luồn lách qua thử thách.
Nạp Âm Kỷ Sửu: Tích Lịch Hỏa 霹靂火
Kỷ Sửu cùng mang nạp âm Tích Lịch Hỏa như Mậu Tý nhưng là Âm Hỏa, sức sấm sét ở trụ này ẩn tàng bên trong nhiều hơn là bộc phát ra ngoài. Chủ về nội lực mạnh mẽ nhưng biết kiềm chế, chỉ bộc lộ khi thật cần thiết.
← Về Bách Khoa Toàn Thư Mệnh Lý & Phong Thủy

Nội dung mang tính tham khảo văn hóa & học thuật về cổ học phương Đông, không phải lời khuyên y tế, tài chính hay pháp lý. Tra cứu để tìm hiểu, không nhằm mục đích mê tín dị đoan.