Phương pháp chẩn đoán thông qua việc lắng nghe âm thanh và ngửi mùi cơ thể, chất bài tiết.
[TỔNG QUAN]
Văn Chẩn bao gồm hai phần: "Thính" (lắng nghe âm thanh) và "Khứu" (ngửi mùi). Đây là phương pháp mượn thính giác và khứu giác của người thầy thuốc để đánh giá tình trạng khí thanh hay trọc, tạng phủ hư hay thực của bệnh nhân. Âm thanh phát ra từ hô hấp, tiếng nói hay mùi vị từ các dịch bài tiết mang lại những dữ kiện sinh lý, bệnh lý vô cùng quý giá mà đôi khi Vọng chẩn chưa bộc lộ hết.
[LÝ LUẬN BỆNH HỌC]
Âm thanh do Phế khí làm chủ nhưng cần có sự thúc đẩy của Tông khí và sự dung nạp của Thận. Do đó, nghe tiếng nói, hơi thở có thể đánh giá cường độ khí của toàn thân. Những chứng Hư (chính khí suy) thường phát ra âm thanh nhỏ yếu, đứt quãng, mùi cơ thể nhạt. Những chứng Thực (tà khí thực) thường phát ra âm thanh to vang, thô bạo, mùi cơ thể khắm thối, chua gắt.
[PHÂN TÍCH CHUYÊN SÂU]
- Nghe tiếng nói: Tiếng nói sang sảng, to khỏe bộc lộ chứng Thực Nhiệt. Tiếng nói thều thào, mệt mỏi, hụt hơi bộc lộ chứng Khí Hư. Nói lảm nhảm vô ý thức bộc lộ Tâm thần bị đàm hỏa che lấp (Sảng ngữ).
- Nghe hô hấp, ho, nấc: Thở thô, tiếng ho vang bộc lộ Phế nhiệt thực. Thở ngắn, tiếng ho yết ớt bộc lộ Phế khí hư. Tiếng nấc cục liên tục, tiếng to là Vị hỏa, tiếng nhỏ yếu đứt quãng là Vị khí suy kiệt.
- Ngửi mùi hơi thở, cơ thể: Hơi thở chua hôi là do thực tích (ăn không tiêu). Hơi thở hôi thối dữ dội kèm rêu lưỡi vàng bộc lộ Vị nhiệt táo bón.
- Ngửi mùi chất bài tiết: Đờm, phân, nước tiểu có mùi khắm thối bộc lộ thuộc Nhiệt chứng. Không có mùi hôi hoặc mùi tanh bộc lộ thuộc Hàn chứng.
[ỨNG DỤNG LÂM SÀNG]
Văn chẩn đặc biệt có giá trị trong việc phân định các chứng ho suyễn của Phế và chứng tiêu hóa của Tỳ Vị. Đối với bệnh nhân già yếu hoặc trẻ sơ sinh, Văn chẩn tiếng khóc, nhịp thở là chỉ điểm quan trọng giúp bác sĩ quyết định việc cấp cứu phục hồi dương khí hay phải dùng thuốc thanh nhiệt giải độc.
[LƯU Ý & CẢNH BÁO]
Cần phân biệt rõ âm thanh bệnh lý với các thói quen cá nhân (người bản chất nói nhỏ, người giọng trầm khàn do nghề nghiệp). Đồng thời, mùi vị cơ thể cũng có thể bị che lấp bởi các hóa mỹ phẩm, nước hoa, thực phẩm có mùi mạnh như tỏi, hành. Lưu ý: Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế y khoa. Mùi hôi miệng bất thường kéo dài cần nội soi dạ dày để loại trừ bệnh lý ác tính.