Phương pháp hỏi kỹ càng bệnh nhân về tiền sử, triệu chứng, diễn biến bệnh và thói quen sinh hoạt.
[TỔNG QUAN]
Vấn Chẩn (Hỏi bệnh) là trái tim của quá trình thăm khám, nơi thầy thuốc giao tiếp trực tiếp để thu thập toàn bộ bức tranh tiền sử và cảm giác chủ quan của người bệnh. Trương Cảnh Nhạc – y gia kiệt xuất đời Minh đã tóm tắt phương pháp này qua bài phú "Thập Vấn Ca" (Bài ca 10 câu hỏi), quy định hệ thống các tiêu điểm phải hỏi để không bao giờ bỏ sót manh mối bệnh lý từ lúc khởi phát đến hiện tại.
[LÝ LUẬN BỆNH HỌC]
Nhiều triệu chứng bế tắc khí cơ, đau nhức nội tạng, hoặc cảm giác sợ nóng sợ lạnh là những biểu hiện tự giác mà chỉ bệnh nhân mới cảm nhận được, không thể Vọng hay Văn mà biết. Hỏi bệnh tỉ mỉ giúp thầy thuốc lý giải nguyên nhân ngoại cảm hay nội thương, diễn biến tà khí đang ở ngoài Biểu hay đã nhập vào Lý, từ đó vạch ra phác đồ Biện chứng luận trị chính xác, loại trừ các chẩn đoán sai lầm.
[PHÂN TÍCH CHUYÊN SÂU]
- Hỏi Hàn Nhiệt & Mồ hôi: Sợ lạnh phát sốt mà không có mồ hôi là Biểu thực hàn. Phát sốt, sợ gió, có mồ hôi là Biểu hư. Mồ hôi trộm (đạo hãn) là Âm hư.
- Hỏi Đau nhức (Đầu, thân, ngực, bụng): Đau cố định, cự án (ấn vào đau thêm) là Thực chứng, Ứ huyết. Đau di chuyển, thiện án (thích xoa bóp) là Hư chứng, Khí trệ.
- Hỏi Ăn uống & Nhị tiện: Ăn kém, miệng nhạt là Tỳ vị hư. Đại tiện táo bón bộc lộ Thực nhiệt, tiêu lỏng bộc lộ Tỳ hư thấp. Tiểu đỏ gắt bộc lộ Nhiệt, tiểu trong dài bộc lộ Hàn.
- Hỏi Kinh nguyệt (Phụ khoa): Chu kỳ đến sớm, máu đỏ thẫm là Huyết nhiệt. Chu kỳ đến muộn, máu nhạt ít là Huyết hư nhược hoặc Hàn ngưng.
[ỨNG DỤNG LÂM SÀNG]
Thực hành Vấn chẩn đòi hỏi kỹ năng giao tiếp tinh tế, thấu cảm. Thầy thuốc phải biết dẫn dắt, khơi gợi để bệnh nhân bộc bạch kể cả những vấn đề thầm kín nhất (như sinh lý, Thất tình uất ức). Khi Vấn chẩn kết hợp với Vọng, Văn, Thiết sẽ hóa giải được các trường hợp bệnh chứng phức tạp che giấu thực thể lâm sàng.
[LƯU Ý & CẢNH BÁO]
Người bệnh đôi khi vì lo lắng hoặc hiểu lầm mà khai sai lệch triệu chứng (ví dụ cảm giác nóng rát dạ dày nhưng lại bảo là đau tức ngực). Thầy thuốc tuyệt đối không được nghe một chiều mà phải kiểm chứng lại bằng việc bắt mạch và xem lưỡi. Lưu ý: Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế y khoa. Bệnh nhân cần trung thực tuyệt đối cung cấp hồ sơ y tế cho bác sĩ điều trị.