Khí sắc khuôn mặt: xem thế nào cho đúngFacial complexion: how to see it right

Khí sắc là gì trong sách tướngWhat complexion means in the classics

Trong tướng pháp phương Đông, khuôn mặt có ba tầng đổi nhanh chậm khác nhau. Cốt tướng định dáng một đời, ngũ quan đổi chậm theo tuổi, còn khí sắc đổi theo từng giai đoạn. Trang tổng Sinh Trắc Tam Tướng đặt khí sắc mặt ở đầu biến đổi của trục thời gian, sau vân tay định hình trong bụng mẹ và chỉ tay đổi chậm theo năm tháng. Bài chỉ tay có thay đổi không đã nói kỹ hai tầng đầu, bài này nói tầng thứ ba.

In Eastern physiognomy the face has layers that change at different speeds. Bone structure sets the frame of a life, the features change slowly with age, and complexion shifts from stage to stage. The Three Readings hub places facial complexion at the changing end of its time line, after fingerprints formed in the womb and palm lines that change slowly over the years. The article on whether palm lines change covers the first two layers, this one covers the third.

Chữ khí sắc ghép hai chữ. Sắc là màu da nhìn thấy. Khí là cái sách tướng coi là nằm sâu hơn màu, và Thần Tướng Toàn Biên có một mục bàn riêng về khí. Mục Luận Khí Sắc ở quyển đầu của bộ sách viết: khí sắc tại bì nội nhục ngoại, ẩn ẩn khả cúc giả, phương thị chân khí sắc. Nghĩa là khí sắc nằm trong da, ngoài thịt, ẩn hiện như có thể vốc lên tay được, thế mới là khí sắc thật.

The word for complexion joins two words. Colour, se, is the visible tint of the skin. Qi is what the classics treat as lying deeper than colour, and the Complete Book of Spirit Physiognomy gives qi a section of its own. The section on qi and colour in the opening volume says that true complexion lies inside the skin and outside the flesh, faintly visible, as if it could be scooped up in the hands.

Nhà nghiên cứu Livia Kohn, trong bài viết năm 1986 về bộ Thần Tướng Toàn Biên, ghi rằng bộ sách phân tích khí sắc theo thuyết ngũ hành và dành nhiều quyển cho khí sắc. Sách cổ còn dùng khí sắc để đoán lành dữ ở nhiều việc. Bài này đã làm nhẹ: chỉ giữ phần sách chia màu theo ngũ hành và theo mùa, bỏ mọi câu nối màu da với chuyện lành dữ hay sức khỏe.

The scholar Livia Kohn, writing in 1986 on the Complete Book of Spirit Physiognomy, notes that the book analyses complexion by five phase theory and devotes several volumes to it. The old texts also use complexion to foretell fortune in many matters. This article has softened that: it keeps only how the texts sort colours by element and by season, and leaves out every line tying skin colour to fortune or health.

Ngay sách cổ cũng dặn giữ điều kiện xemEven the classic asks for controlled viewing

Có một chi tiết đáng chú ý. Cũng mục Luận Khí Sắc ấy dặn rằng xem sắc là việc khó nhất, phải xem vào lúc sáng sớm trời trong, người được xem không say rượu, rồi mới quyết được. Người xưa đã biết sắc mặt đổi theo giờ, theo ánh sáng, theo việc người ta vừa làm. Phần sau của bài cho thấy máy ảnh điện thoại làm cái khó ấy tăng lên nhiều lần.

One detail stands out. The same section says that reading colour is the hardest task, to be done at clear early dawn, with the subject not drunk, and only then can one decide. The ancients already knew that a complexion changes with the hour, the light and what a person has just done. The rest of this article shows how a phone camera multiplies that difficulty.

Xem khí sắc ở đâu trên mặtWhere on the face complexion is read

Sách tướng xem khí sắc theo từng bộ vị chứ không chỉ nhìn chung cả mặt. Bài bách tuế lưu niên đã viết cách làm: mỗi năm tìm bộ vị ứng với tuổi năm ấy rồi nhìn khí sắc tại đó. Hình 2 đánh dấu sáu vùng da trần rộng trên mặt, lấy theo năm núi của ngũ nhạc và ấn đường trên sơ đồ của trang tổng, là những vùng dễ so màu nhất trên một tấm ảnh.

The classics read complexion point by point, not only across the whole face. The hundred year chart article gives the method: each year, find the point for that age and look at the complexion there. Figure 2 marks six broad areas of bare skin, taken from the five mountains and the Seal Hall on the hub map, the easiest areas to compare in a photo.

Năm sắc theo ngũ hànhThe five colours of the five elements

Sách tướng chia sắc mặt theo năm hành, giống cách sách chia dáng mặt. Một bài thơ ở quyển hạ Thần Tướng Toàn Biên tóm lại: Mộc sắc xanh, Hỏa sắc hồng, Thổ vàng, Thủy đen, riêng hình Kim mang sắc trắng, năm sắc không giống nhau. Mục Luận Khí Sắc ở quyển đầu nói cùng một ý theo lối khác: người hình Mộc cần sắc xanh, hình Hỏa cần đỏ, hình Kim cần trắng, hình Thủy cần đen, hình Thổ cần vàng. Livia Kohn cũng ghi năm màu của ngũ hành trong tướng pháp là vàng, đỏ, trắng, đen và xanh.

The classics sort facial colour into the five elements, just as they sort face shapes. A verse in the last volume of the Complete Book of Spirit Physiognomy sums it up: Wood is green, Fire rosy red, Earth yellow, Water black, and only the Metal form carries white, five colours all different. The section on complexion in the opening volume says the same another way: a Wood person should be green, Fire red, Metal white, Water black, Earth yellow. Livia Kohn likewise lists the five phase colours of physiognomy as yellow, red, white, black and blue green.

Đây là cách sách chia, dẫn để tham khảo. Trên một khuôn mặt thật không ai có da xanh lá hay đen mực. Sách đọc sắc như một chiều hướng nhạt đậm trên nền màu da của từng người, và luôn so với hình của chính người ấy, như bài nhân tướng học khuôn mặt đã nói về năm dáng mặt ngũ hành.

This is how the texts sort colours, cited for reference. No real face is leaf green or ink black. The classics read colour as a faint leaning on each person's own skin tone, always against that person's own form, as the face reading primer explains for the five element face shapes.

Khí sắc đổi theo năm và theo mùaComplexion by year and by season

Mục Luận Khí Sắc mở đầu bằng một phép so với trời đất: thiên đạo chu tuế, nhị thập tứ tiết khí, nhân diện nhất niên khí sắc, diệc nhị thập tứ biến. Trời một năm có hai mươi bốn tiết khí, khí sắc trên mặt người một năm cũng đổi hai mươi bốn lần. Sách viết tiếp: khí sắc nửa tháng đổi một lần, sang tiết khí mới thì tới giờ Tý đã đổi.

The section on complexion opens with a comparison to heaven: the year has twenty four solar terms, and the complexion of a human face also changes twenty four times a year. It continues: complexion changes every half month, and when a new solar term begins it has already changed by the hour of Zi, around midnight.

Sách còn định sắc hợp với từng mùa: xuân yếu thanh, hạ yếu hồng, thu yếu bạch, đông yếu hắc, tứ quý nguyệt yếu hoàng, thử thiên thời khí sắc dã. Mùa xuân cần xanh, mùa hạ cần hồng, mùa thu cần trắng, mùa đông cần đen, bốn tháng cuối mỗi mùa cần vàng, đó là khí sắc theo thời trời. Đặt cạnh năm sắc ở trên, mỗi mùa ứng với hành của mùa ấy.

The text also names the colour fitting each season: spring should be green, summer rosy, autumn white, winter black, and the last month of each season yellow, which it calls the complexion of heaven's timing. Set beside the five colours above, each season matches its own element.

Tầng thứ ba này nối với lưu niên. Mỗi tuổi vận khí đi qua một bộ vị, và khí sắc tại bộ vị năm ấy là chỗ sách tướng nhìn. Vì thế Thầy Ưng Khiêm gọi khí sắc là tầng đổi theo năm, như bài vì sao phải ba phép đã đặt cạnh vân tay và chỉ tay.

This third layer ties into the yearly chart. Each year of life passes through one point on the face, and the complexion at that year's point is where the classics look. That is why Master Ung Khiem calls complexion the yearly layer, as why read all three arts sets it beside fingerprints and palms.

Ngoài sách tướng, màu da cũng đổi theo nắng, một điều ai cũng thấy. Wikipedia mục Sun tanning ghi da rám do nắng thường hiện rõ sau hai ba ngày và giữ vài tuần tới vài tháng. Đây là chuyện sắc da theo nắng, dẫn để thấy màu da vốn không đứng yên, không phải lời chứng cho sách tướng.

Outside the classics, skin colour also changes with the sun, as everyone has seen. Wikipedia's Sun tanning article notes that a tan usually becomes visible two or three days after exposure and lasts a few weeks or months. This is simply skin following the sun, cited to show that skin colour never stands still, not as proof of the classics.

Vì sao khí sắc trên ảnh rất dễ saiWhy complexion in a photo misleads so easily

Ngày nay phần lớn người muốn xem khí sắc gửi một tấm ảnh chụp bằng điện thoại. Mà màu da là thứ tấm ảnh giữ kém nhất. Wikipedia mục Color balance ghi con người nhìn màu da khắt khe hơn mọi màu khác, màu da lệch đi một chút là người trong ảnh trông nhợt nhạt, thiếu sức sống ngay. Todorov và Porter (2014) còn cho thấy các ảnh khác nhau của cùng một người gây ra những ấn tượng khác nhau, có khi chênh bằng hoặc hơn mức chênh giữa người này với người khác.

Today most people who want their complexion read send a phone photo. Yet skin colour is what a photo keeps worst. Wikipedia's Color balance article notes that people judge flesh tones more critically than any other colour, and when skin tones are off the subject quickly looks pale and lifeless. Todorov and Porter (2014) also showed that different photos of the same person produce different impressions, sometimes varying as much as or more than different people do.

Mắt người tự chỉnh, máy ảnh phải đoánThe eye adjusts, the camera has to guess

Mắt và não người có khả năng giữ màu ổn định: Wikipedia mục Color constancy định nghĩa đó là đặc tính khiến màu của đồ vật được cảm nhận gần như không đổi dưới những ánh sáng khác nhau. Máy ảnh không có sẵn điều ấy. Nó phải cân bằng trắng, tức chỉnh màu sao cho vật trắng ngoài đời ra trắng trong ảnh. Trang hướng dẫn nhiếp ảnh Cambridge in Colour viết máy ảnh số thường rất khó cân bằng trắng tự động và có thể tạo ra những vệt ám xanh, cam hay cả xanh lá.

The human eye and brain keep colours stable: Wikipedia's Color constancy article defines it as the feature that keeps the perceived colour of objects relatively constant under varying light. A camera has no such gift. It must white balance, adjusting colours so that what looks white in person comes out white in the photo. The photography guide Cambridge in Colour writes that digital cameras often have great difficulty with auto white balance and can create blue, orange or even green colour casts.

Hai chỗ máy hay đoán sai được Cambridge in Colour nêu rõ. Một là khi khung hình có quá nhiều một màu, máy tưởng đó là vệt ám và chỉnh ngược lại, làm lệch cả màu da. Hai là khi có nhiều nguồn sáng khác nhiệt độ màu, như đèn vàng trong phòng cộng ánh sáng cửa sổ, cân bằng trắng tự động có xu hướng làm chênh lệch giữa các nguồn sáng lộ ra rõ hơn mắt người thấy.

Cambridge in Colour names two common failures. First, when a frame is dominated by one colour, the camera mistakes it for a cast and corrects the wrong way, shifting skin tones with it. Second, with several light sources of different colour temperatures, such as a warm room lamp plus window light, auto white balance tends to exaggerate the difference between them compared with what our eyes see.

Nhiệt độ màu của ánh sángThe colour temperature of light

Mỗi nguồn sáng có một màu riêng, đo bằng độ Kelvin. Theo Cambridge in Colour, bóng đèn sợi đốt khoảng 2500 tới 3500 K, ánh sáng ban ngày trời quang khoảng 5000 tới 6500 K, trời nhiều mây khoảng 6500 tới 8000 K, bóng râm khoảng 9000 tới 10000 K. Wikipedia mục Color temperature ghi số K thấp gợi cảm giác ấm, số K cao gợi cảm giác lạnh. Cùng một khuôn mặt, dưới đèn vàng da ngả cam, đứng trong bóng râm da ngả xanh, dù máu dưới da không đổi chút nào.

Every light source has its own colour, measured in kelvin. According to Cambridge in Colour, tungsten bulbs run about 2500 to 3500 K, clear daylight about 5000 to 6500 K, cloudy skies about 6500 to 8000 K, and shade about 9000 to 10000 K. Wikipedia's Color temperature article notes that low values feel warm and high values feel cool. The same face goes orange under a warm bulb and bluish in the shade, though nothing under the skin has changed.

Bộ lọc làm đẹp và trang điểmBeauty filters and make up

Wikipedia mục Filter (social media) liệt kê những việc bộ lọc làm đẹp làm trên khuôn mặt: làm mịn da, giảm nếp nhỏ và vết trên da, xóa bọng dưới mắt, thêm lớp trang điểm ảo. Mục ấy ghi năm 2021 camera trước mặc định của một nền tảng video ngắn đã tự áp bộ lọc chỉnh sửa, người dùng không tắt được trong phần cài đặt. Một bài của MIT Technology Review năm 2021 viết một số bộ lọc và tính năng tự làm đẹp có thể làm sáng tông da. Nghĩa là nhiều khi người chụp không biết ảnh của mình đã bị đổi màu.

Wikipedia's Filter (social media) article lists what beauty filters do to a face: smooth the skin, minimise fine lines and blemishes, erase under eye bags, add virtual make up. It notes that in 2021 the default front camera of one short video platform applied retouch filters automatically, with no option to turn them off in settings. A 2021 MIT Technology Review article writes that some filters and automatic enhancing features can lighten skin tone. So people often do not know their photo has already been recoloured.

Trang điểm thật cũng đổi ấn tượng. Etcoff và cộng sự (2011) cho người xem nhìn những khuôn mặt ở ba mức trang điểm, từ tự nhiên, vừa phải tới đậm. Chỉ nhìn 250 mili giây, trang điểm đã làm tăng điểm chấm về vẻ ưa nhìn, năng lực, dễ mến và đáng tin. Khi được nhìn lâu, tác động lên độ dễ mến và đáng tin thay đổi tùy kiểu trang điểm.

Real make up changes impressions too. Etcoff and colleagues (2011) showed faces at three levels of make up, from natural through professional to glamorous. At only 250 milliseconds, cosmetics raised ratings of attractiveness, competence, likeability and trustworthiness. With longer viewing, the effect on likeability and trust depended on the look.

Ngủ ít, vừa vận động, nhiệt độ phòngLittle sleep, recent exercise, room temperature

Sundelin và cộng sự công bố trên tạp chí Sleep năm 2013 một thí nghiệm đơn giản. Mười người được chụp ảnh hai lần: sau tám giờ ngủ bình thường và sau 31 giờ không ngủ. Bốn mươi người chấm hai mươi tấm ảnh. Ảnh sau đêm thức trắng bị chấm có mí mắt sụp hơn, mắt đỏ hơn, sưng hơn, quầng dưới mắt thâm hơn, da nhợt hơn, nhiều nếp nhăn nhỏ hơn và khóe miệng trễ hơn. Chỉ một đêm, sắc mặt trên ảnh đã khác.

Sundelin and colleagues published a simple experiment in Sleep in 2013. Ten people were photographed twice: after eight hours of normal sleep and after 31 hours awake. Forty people rated the twenty photos. After the sleepless night, faces were rated as having more hanging eyelids, redder and more swollen eyes, darker circles under the eyes, paler skin, more fine lines and more droopy mouth corners. One night was enough to change the face in a photo.

Vận động và nhiệt độ làm đổi màu da theo cách khác. Charkoudian, trong bài tổng quan trên Mayo Clinic Proceedings năm 2003, ghi lúc nghỉ ở nhiệt độ dễ chịu, dòng máu qua da khoảng 250 ml mỗi phút. Khi thân nhiệt lên cao, dòng máu qua da có thể tăng tới 6 đến 8 lít mỗi phút. Mạch dưới da giãn ra và máu qua da tăng, cùng với mồ hôi, là cách cơ thể tỏa nhiệt khi nóng và khi vận động. Gặp lạnh thì mạch dưới da co lại, máu qua da giảm. Má đỏ sau khi leo cầu thang hay da nhợt trong phòng máy lạnh là cơ thể đang điều nhiệt, một việc rất bình thường.

Exercise and temperature change skin colour another way. Charkoudian, in a 2003 review in Mayo Clinic Proceedings, notes that at rest in a comfortable temperature skin blood flow is about 250 mL per minute. When body temperature rises it can reach 6 to 8 litres per minute. Widened skin vessels and more blood in the skin, together with sweating, are how the body sheds heat in hot weather and during exercise. In the cold, skin vessels narrow and skin blood flow drops. Red cheeks after climbing stairs or pale skin in an air conditioned room are just the body regulating its temperature, a perfectly ordinary thing.

Người xem cũng bị màu da dẫn dắtViewers are swayed by skin colour too

Các nghiên cứu của Ian Stephen và cộng sự cho thấy chính người nhìn ảnh cũng nhạy với màu da. Trong một nghiên cứu đăng trên PLoS ONE năm 2009, người tham gia được nhờ chỉnh màu da trên ảnh chân dung sao cho khuôn mặt trông khỏe nhất, và họ tăng sắc đỏ của máu dưới da, nhất là sắc của máu giàu oxy. Một nghiên cứu khác cùng năm trên International Journal of Primatology thấy người xem làm khuôn mặt trông khỏe hơn bằng cách tăng độ đỏ, độ vàng và độ sáng của da.

Studies by Ian Stephen and colleagues show that viewers themselves are sensitive to skin colour. In a 2009 study in PLoS ONE, participants were asked to adjust the skin colour of portrait photos to make the face look as healthy as possible, and they increased the colour of blood in the skin, especially oxygenated blood. Another study the same year in the International Journal of Primatology found that viewers made faces look healthier by raising skin redness, yellowness and lightness.

Cần đọc đúng mức của các nghiên cứu này: chúng đo ấn tượng của người xem trên ảnh, không đo sức khỏe của người trong ảnh. Điều đáng giữ là một chiều ngược lại. Đèn hơi vàng, bộ lọc hơi hồng, một đêm ngủ ít đều đẩy màu ảnh theo đúng những chiều mà người xem nhạy nhất, nên ấn tượng đổi dù con người vẫn thế. Và trong nghiên cứu năm 2009 ấy, chính nhóm của Stephen chụp mặt trong buồng vách xám, dưới đèn mô phỏng ánh sáng ban ngày, chỉnh màu bằng bảng màu chuẩn rồi mới cho người xem chấm. Muốn so màu da, phòng thí nghiệm cũng phải giữ ánh sáng như nhau.

These studies should be read at their proper level: they measure viewers' impressions of photos, not the health of the people in them. What is worth keeping is the reverse side. A slightly warm bulb, a slightly pink filter or a short night all push a photo along exactly the dimensions viewers are most sensitive to, so the impression shifts while the person stays the same. And in that 2009 study, Stephen's own team photographed faces in a grey walled booth under daylight simulating lamps and colour corrected them with a standard chart before anyone rated them. To compare skin colour, even a laboratory must hold the light constant.

Cách chụp để giữ màu da thậtHow to photograph the face in true colour

Không có tấm ảnh điện thoại nào giữ màu tuyệt đối. Nhưng chụp đúng cách thì hai tấm ảnh chụp cách nhau một năm có thể so được với nhau, và đó mới là điều cần cho việc xem khí sắc. Cách dưới đây giữ tinh thần của chính sách cổ, xem lúc trời trong và người tỉnh táo, rồi thêm những gì nhiếp ảnh đã biết về ánh sáng.

No phone photo keeps colour perfectly. But taken properly, two photos a year apart can be compared, and that is what reading complexion needs. The method below keeps the spirit of the classic itself, viewing in clear light with a clear headed subject, and adds what photography knows about light.

1. Ánh sáng tự nhiên gián tiếp. Đứng gần cửa sổ, mặt quay về phía cửa sổ, không để nắng chiếu thẳng vào mặt. Tắt đèn vàng trong phòng để chỉ còn một loại ánh sáng.
2. Tắt bộ lọc. Tắt mọi bộ lọc, chế độ làm đẹp, chế độ làm mịn da. Không gửi ảnh đã qua ứng dụng chỉnh sửa.
3. Mặt mộc. Rửa mặt, không trang điểm, không kem có màu.
4. Cơ thể yên. Không chụp ngay sau khi tập, sau khi tắm nóng hay vừa từ ngoài nắng vào. Ngồi nghỉ vài phút ở phòng mát vừa phải rồi hãy chụp. Tránh chụp sau một đêm thức khuya.
5. Một vật trắng làm mốc. Cầm một tờ giấy trắng cạnh má trong khung hình. Cambridge in Colour mô tả cách cân bằng trắng tùy chỉnh: chụp một vật màu xám hay trắng đã biết dưới cùng ánh sáng rồi lấy làm chuẩn. Tờ giấy giúp người xem biết ảnh đã ám màu bao nhiêu.
6. So qua năm thì chụp như nhau. Cùng giờ trong ngày, cùng chỗ, cùng cửa sổ, cùng điện thoại, cùng khoảng cách. Chỉ khi hai ảnh chụp giống nhau mới so khí sắc được.

1. Indirect natural light. Stand near a window, facing it, with no direct sun on the face. Switch off warm room lamps so only one kind of light remains.
2. Filters off. Turn off every filter, beauty mode and skin smoothing. Do not send photos that have passed through an editing app.
3. Bare face. Wash the face, no make up, no tinted cream.
4. A settled body. Do not shoot straight after exercise, a hot bath or coming in from the sun. Sit for a few minutes in a comfortably cool room first. Avoid shooting after a late night.
5. A white reference. Hold a sheet of white paper by the cheek, inside the frame. Cambridge in Colour describes custom white balance: photograph a known grey or white reference under the same light and use it as the standard. The paper shows the viewer how far the photo has shifted.
6. Across years, repeat the setup. Same time of day, same place, same window, same phone, same distance. Only two matching photos can be compared for complexion.

Khuôn chụp chính diện và nghiêng của trang tổng vẫn dùng như cũ, các bước trên chỉ thêm phần giữ màu. Xem cách chụp đầy đủ ở mục tự chụp của trang Sinh Trắc Tam Tướng.

The hub's frontal and profile framing still applies, the steps above only add colour care. The full capture guide is in the capture section of the Three Readings page.

Thầy Ưng Khiêm đọc khí sắc thế nàoHow Master Ung Khiem reads complexion

Đọc tiếpRead next