Ngũ quan: tai, mày, mắt, mũi, miệng trong nhân tướng họcThe five features: ears, brows, eyes, nose and mouth in face reading

Ngũ quan là gìWhat the five features are

Ngũ quan nghĩa đen là năm vị quan. Trong nhân tướng học, đó là năm bộ phận trên mặt: tai, lông mày, mắt, mũi và miệng. Thần Tướng Toàn Biên, quyển hạ, có riêng một thiên về ngũ quan, đặt cho mỗi bộ phận một chức quan và tả dáng mà sách cho là trọn vẹn của từng quan.

Wu guan literally means five officials. In Chinese physiognomy they are five parts of the face: the ears, eyebrows, eyes, nose and mouth. The last volume of the Complete Book of Spirit Physiognomy has a section on them, giving each part an office and describing the shape the book considers complete.

Ngũ quan là lớp thứ tư trong bảy lớp đọc khuôn mặt mà bài nhân tướng học khuôn mặt nhập môn đã giới thiệu. Bài này là bài tổng của cụm ngũ quan: đi rộng qua cả năm quan, mỗi quan một phần gọn. Các bài riêng từng bộ phận sẽ đi sâu sau.

The five features are the fourth of the seven layers introduced in face reading for beginners. This is the overview of the five features cluster: broad across all five, brief on each. Separate articles on each feature will go deeper.

Cột tuổi lưu niên lấy từ bảng bách tuế lưu niên của trang tổng, tuổi tính theo tuổi mụ. Chặng mũi từ 41 tới 50 gồm cả hai gò má ở tuổi 46 và 47. Miệng là bộ vị Thủy Tinh ở tuổi 60, phần lớn các tuổi 51 tới 70 nằm quanh miệng và má dưới.

The yearly column comes from the hundred year chart on the main page, with ages counted the traditional way. The nose stage from 41 to 50 includes the cheekbones at 46 and 47. The mouth is the Water Star point at 60, with most of ages 51 to 70 around the mouth and lower cheeks.

Tên Bảo Thọ Quan của lông mày là tên sách đặt. Bài này, cũng như cách Thầy Ưng Khiêm luận, không đọc tuổi thọ từ lông mày hay từ bất kỳ quan nào.

Official of Longevity is the name the books give the brows. This article, like Master Ung Khiem's readings, does not read lifespan from the brows or from any feature.

Nhìn gì ở từng quanWhat to look at in each feature

Với cả năm quan, người xem nhìn ba điều trước khi luận: dáng của quan, hai bên có cân không, và quan có tương xứng với cả khuôn mặt không. Sách tướng không chấm một quan tách rời. Cùng một cái mũi, đặt trên khuôn mặt rộng hay hẹp, sẽ được đọc khác nhau.

For all five, the reader looks at three things before interpreting: the shape of the feature, whether both sides match, and whether it fits the whole face. The books never grade a feature in isolation. The same nose on a broad or a narrow face is read differently.

Phần tả dưới đây dịch ý từ thiên Ngũ Quan của Thần Tướng Toàn Biên, quyển hạ, câu chữ đã làm nhẹ và lược bỏ những câu phán vận. Đây là tướng pháp để tham khảo, không phải kết luận khoa học.

The descriptions below paraphrase the five features section of the Complete Book of Spirit Physiognomy, last volume, softened and without its fortune verdicts. This is tradition for reference, not a scientific finding.

Tai, Thải Thính QuanEars, the Official of Hearing

Nhìn gì: đỉnh tai cao hay thấp so với lông mày, vành tai trong và vành tai ngoài có rõ không, tai áp sát đầu hay vểnh ra, dái tai, và hai tai có cao thấp đều nhau không. Ảnh nghiêng 90 độ thấy tai rõ nhất.

What to look at: the top of the ear against the brow line, whether the inner and outer rims are clear, whether the ear lies close to the head or sticks out, the lobe, and whether both ears sit at the same height. A 90 degree profile shows the ear best.

Sách tả tai trọn vẹn là tai sắc tươi, cao hơn lông mày, vành tai đầy đủ, áp sát vào đầu, dày dặn, cửa tai rộng. Trên sơ đồ lưu niên, tuổi 1 tới 14 nằm ở hai tai, nam khởi từ tai trái, nữ khởi từ tai phải.

The books describe a complete ear as fresh in colour, higher than the brows, with full rims, lying close to the head, thick, with a wide opening. On the yearly chart, ages 1 to 14 sit on the ears, men starting from the left ear, women from the right.

Mày, Bảo Thọ QuanBrows, the Official of Longevity

Nhìn gì: chiều dài của mày so với mắt, dáng cong hay thẳng, dày hay thưa, khoảng cách giữa hai đầu mày, và khoảng cách từ mày xuống mắt. Mày là quan dễ đổi nhất trên ảnh vì có thể tỉa, kẻ, xăm, nên phần đo luôn ghi mày còn tự nhiên hay đã sửa.

What to look at: brow length against the eye, curved or straight, thick or sparse, the gap between the brow heads, and the gap from brow to eye. The brows change most easily in a photo, since they can be plucked, pencilled or tattooed, so the measurements always note whether they are natural.

Sách tả mày trọn vẹn là rộng, thanh, dài, hai mày tách nhau chạy về phía tóc mai, có khi dáng như vầng trăng non, đầu đuôi đầy đặn, nằm cao. Một câu tổng luận khác của sách muốn mày gọn, sợi không tán. Mày là cung Huynh Đệ trong mười hai cung, và giữ tuổi 31 tới 34 trên sơ đồ lưu niên.

The books describe complete brows as broad, clear and long, the two parting towards the temples, sometimes shaped like a new moon, full from head to tail, set high. Another summary line wants the brows tight, not scattered. The brows are the Siblings palace among the twelve palaces and hold ages 31 to 34 on the yearly chart.

Mắt, Giám Sát QuanEyes, the Official of Inspection

Nhìn gì: mắt dài hay tròn, đuôi mắt hơi xếch, ngang hay hơi cụp, khoảng giữa hai mắt so với chiều dài một mắt, mí mắt, lòng đen lòng trắng, và hai mắt có cân nhau không. Ánh sáng, kính, trang điểm và một đêm thiếu ngủ đều đổi mắt trên ảnh.

What to look at: long or round, outer corners tilting up, level or down, the gap between the eyes against the length of one eye, the lids, the iris and white, and whether both eyes match. Light, glasses, make up and one short night all change the eyes in a photo.

Sách tả mắt trọn vẹn là ẩn tàng không lộ, lòng đen lòng trắng phân minh, con ngươi ngay ngắn, có ánh sáng, hoặc dài và nhỏ. Quanh mắt có ba cung: Điền Trạch ở mí trên, Nam Nữ ở dưới mắt, Thê Thiếp ở đuôi mắt. Mắt giữ tuổi 35 tới 40 trên sơ đồ lưu niên.

The books describe complete eyes as calm and not bulging, with clear black and white, a steady pupil, bright, or long and fine. Three palaces surround the eyes: Property on the upper lid, Children below the eye, Spouse at the outer corner. The eyes hold ages 35 to 40 on the yearly chart.

Mũi, Thẩm Biện QuanNose, the Official of Judgement

Nhìn gì: sống mũi thẳng hay lệch, sơn căn giữa hai mắt cao hay thấp, chóp mũi, hai cánh mũi, và chiều dài mũi so với trung đình. Mũi là ngọn núi chủ ở giữa trong ngũ nhạc, nên sách tướng luôn đặt mũi cạnh trán, cằm và hai gò má.

What to look at: a straight or off centre bridge, a high or low nose root between the eyes, the tip, the wings, and nose length against the middle zone. The nose is the master peak of the five mountains, so the books always read it with the forehead, chin and cheekbones.

Sách tả mũi trọn vẹn là sống mũi ngay thẳng, ấn đường phẳng rộng, sơn căn nối liền ấn đường, phần giữa sống mũi cao, chóp mũi tròn, dáng như túi mật treo hoặc như ống trúc cắt ngang, sắc vàng sáng. Trên mũi có cung Tật Ách ở sơn căn và cung Tài Bạch ở chóp mũi. Mũi giữ tuổi 41 tới 50.

The books describe a complete nose as straight in the bridge, with a flat wide Seal Hall, a nose root joining it, a high mid bridge, a round tip, shaped like a hanging gall bladder or a cut bamboo tube, bright yellow in tone. The nose holds the Health palace at its root and the Wealth palace at its tip, and ages 41 to 50.

Miệng, Xuất Nạp QuanMouth, the Official of Intake

Nhìn gì: bề ngang miệng so với cánh mũi, độ dày môi trên và môi dưới, khóe miệng hơi lên hay hơi xuống, hai môi khép kín không, và hai bên miệng có cân không. Nét cười, nói, mím môi lúc chụp đổi miệng nhiều nhất, nên ảnh để xem tướng cần mặt thả lỏng.

What to look at: mouth width against the nose, the thickness of the upper and lower lips, corners slightly up or down, whether the lips close, and whether both sides match. Smiling, talking or pressing the lips changes the mouth most, so a reading photo needs a relaxed face.

Sách tả miệng trọn vẹn là vuông và rộng, môi hồng, ngay ngắn, dày, khóe miệng cong lên như cánh cung, mở ra thì rộng, khép lại thì gọn. Miệng nằm ở hạ đình, là bộ vị Thủy Tinh ở tuổi 60 trên sơ đồ lưu niên.

The books describe a complete mouth as square and wide, with red, even, full lips, corners curving up like a bow, wide when open and neat when closed. The mouth sits in the lower zone and is the Water Star point at age 60 on the yearly chart.

Thiên Ngũ Quan còn có bốn câu tổng luận: mày gọn, mũi ngay thẳng, tai dựng cao và rõ vành, miệng rộng mà khóe cong lên như cánh cung. Câu cuối của đoạn ấy phán về vận lúc về già, bài lược đi.

The section also has a four line summary: tight brows, a straight nose, ears high with clear rims, a wide mouth with corners curving up like a bow. Its final line pronounces on fortune in old age, and is left out here.

Ngũ quan, ngũ tạng và ngũ hànhThe five features, five organs and five elements

Chữ ngũ quan có từ sách y cổ. Thiên Ngũ Duyệt Ngũ Sứ của Linh Khu xếp mũi là quan của phế, mắt là quan của can, môi miệng là quan của tỳ, lưỡi là quan của tâm, tai là quan của thận. Bảng tương ứng của y học cổ truyền lại xếp can thuộc Mộc, tâm thuộc Hỏa, tỳ thuộc Thổ, phế thuộc Kim, thận thuộc Thủy.

The term five officials comes from early medical texts. The Five Readings and Five Messengers chapter of the Lingshu calls the nose the official of the lung, the eyes of the liver, the lips and mouth of the spleen, the tongue of the heart, and the ears of the kidney. Traditional Chinese medicine in turn pairs the liver with Wood, heart with Fire, spleen with Earth, lung with Metal, kidney with Water.

Đặt hai danh sách cạnh nhau sẽ thấy chỗ khác: năm quan của sách y có lưỡi, năm quan của sách tướng có lông mày. Cách xếp tương ứng này là một phần của văn hóa y học cổ, bài dẫn để hiểu vì sao sách tướng mượn chữ ngũ quan. Bài không dùng nó để suy ra bệnh. Muốn biết sức khỏe, quý vị hãy đi khám.

Side by side the two lists differ: the medical five include the tongue, the physiognomy five include the brows. These correspondences belong to the culture of early medicine, cited here to show where physiognomy borrowed the term. The article does not use them to infer illness. For health questions, please see a doctor.

Ngũ quan trong tam đình và mười hai cungThe features among the three zones and twelve palaces

Ngũ quan không đứng riêng mà nằm trên các lớp bản đồ khác của khuôn mặt. Theo sơ đồ của trang tổng, thượng đình đi từ chân tóc tới ngang mày, trung đình từ ngang mày tới chóp mũi, hạ đình từ nhân trung tới cằm. Lông mày nằm đúng ở ranh thượng đình và trung đình, tai, mắt, mũi nằm ở trung đình, miệng nằm ở hạ đình.

The features do not stand alone but sit on the other map layers of the face. On the main page map, the upper zone runs from the hairline to the brows, the middle from the brows to the nose tip, the lower from the philtrum to the chin. The brows lie right on the border of the upper and middle zones, the ears, eyes and nose in the middle zone, the mouth in the lower zone.

Với mười hai cung, mày, mắt và mũi là nơi các cung dày nhất. Mày là cung Huynh Đệ. Quanh mắt có Điền Trạch, Nam Nữ, Thê Thiếp. Giữa hai đầu mày là cung Mệnh ở ấn đường. Trên mũi có Tật Ách và Tài Bạch. Tai và miệng không trùng cung nào trong mười hai cung của sơ đồ trang tổng, còn cung Nô Bộc nằm ở hai bên cằm, dưới miệng.

Among the twelve palaces, the brows, eyes and nose are where palaces crowd most. The brows are the Siblings palace. Around the eyes are Property, Children and Spouse. Between the brow heads is the Life palace at the Seal Hall. The nose holds Health and Wealth. The ears and mouth coincide with none of the twelve palaces on the main page map, and the Servants palace sits on both sides of the chin, below the mouth.

Nghĩa của từng cung đã có ở bài nhân tướng học khuôn mặt. Điều cần nhớ ở đây là một quan thường mang nhiều lớp: mắt vừa là Giám Sát Quan, vừa là sông Hoàng Hà trong tứ độc, vừa chứa ba cung và sáu tuổi lưu niên. Người xem lâu năm đọc chồng các lớp ấy chứ không đọc riêng từng lớp.

The meaning of each palace is in face reading for beginners. The point here is that one feature carries several layers: the eyes are the Official of Inspection, the Yellow River of the four rivers, host to three palaces and six yearly points. Seasoned readers stack these layers rather than read each alone.

Cân đối và tương xứng: đo thế nàoBalance and proportion: how to measure

Sách tướng hay dùng chữ cân đối, tương xứng. Để phần đo không tùy cảm tính, trên ảnh chính diện có thể đo bốn khoảng: chiều dài một mắt, khoảng giữa hai mắt, bề ngang cánh mũi và bề ngang miệng. Hội họa cổ điển phương Tây từng đặt ra những tỉ lệ "chuẩn" giữa các khoảng này.

The books often speak of balance and proportion. To keep the measurement objective, four distances can be taken on a frontal photo: the length of one eye, the gap between the eyes, the width of the nose and the width of the mouth. Classical Western art once set "ideal" ratios between them.

Jayaratne và cộng sự (2012) đo chính xác trên ảnh ba chiều của 103 người trẻ ở miền Nam Trung Hoa, 51 nam và 52 nữ, khuôn mặt bình thường. Tỉ lệ khoảng giữa hai mắt bằng bề ngang cánh mũi chỉ khớp ở 19,4% người, tỉ lệ miệng rộng gấp rưỡi mũi khớp ở 8,7%. Tỉ lệ ba đoạn mặt bằng nhau, rất gần với cách chia tam đình, và tỉ lệ khoảng giữa hai mắt bằng một mắt thì không khớp ở ai.

Jayaratne and colleagues (2012) measured 3D photographs of 103 young adults in southern China, 51 men and 52 women, with typical faces. The canon that the gap between the eyes equals nose width fitted 19.4% of people, the canon that the mouth is one and a half times the nose fitted 8.7%. The canon of three equal face thirds, very close to the three zones, and the canon that the eye gap equals one eye fitted no one.

Kết luận cho người xem tướng: cân đối là chuyện tương đối. Hầu hết khuôn mặt thật không khớp một tỉ lệ chuẩn nào, nên phần đo chỉ ghi số và so hai bên, không coi lệch khỏi tỉ lệ là điều xấu.

The lesson for readers: balance is relative. Most real faces fit no ideal canon, so the measurements record the numbers and compare the two sides, without treating a departure from a canon as a flaw.

So hai bên mặtComparing the two sides

Cách so: kẻ trục giữa qua ấn đường, sống mũi, nhân trung, rồi kẻ bốn đường ngang qua đầu mày, khóe mắt, cánh mũi và khóe miệng. Xem hai bên có ngang nhau, mỗi quan có cách trục giữa như nhau không. Ảnh phải chụp thẳng, máy ngang tầm mắt, vì đầu nghiêng một chút là các đường ngang đã lệch.

How to compare: draw a centre line through the Seal Hall, nose and philtrum, then four horizontal lines through the brow heads, eye corners, nose wings and mouth corners. Check whether both sides are level and each feature sits the same distance from the centre. The photo must be straight, camera at eye level, since a slight head tilt already skews the lines.

Mặt người không đối xứng hoàn toàn, và nghiên cứu hình thái học ghi nhận độ lệch hai bên có tính hệ thống ở phần đông mọi người. Có ứng dụng ghép hai nửa mặt soi gương để "xem mặt thật". Perrett và cộng sự (1999) chỉ ra cách ghép ấy tạo ra những nét không có thật: sống mũi hơi lệch một bên sẽ thành mũi quá to hoặc quá nhỏ tùy nửa được soi gương. Vì vậy Thầy chỉ so hai bên trên ảnh thật.

Human faces are not perfectly symmetric, and morphology research finds a systematic left right difference in most people. Some apps join mirrored half faces to show "the true face". Perrett and colleagues (1999) showed this creates features that do not exist: a nose bent slightly to one side becomes too large or too small depending on which half is mirrored. So the Master compares the sides only on a real photo.

Khoa học nói gì về mắt, mày và ấn tượngWhat science says about eyes, brows and impressions

Trước hết cần nói rõ: khoa học hiện đại xếp nhân tướng học vào loại ngụy khoa học vì các khẳng định của nó không được chứng minh. Phần tướng pháp trong bài là di sản văn hóa để tham khảo. Nhưng tâm lý học có những nghiên cứu nghiêm túc về cách con người nhìn khuôn mặt, và vài kết quả chạm đúng vào ngũ quan.

First, to be clear: modern science classes physiognomy as a pseudoscience because its claims are unsupported. The tradition in this article is cultural heritage for reference. Psychology, however, has serious research on how people look at faces, and some results touch the five features directly.

Mắt nhìn vào vùng mắt trướcWe look to the eyes first

Peterson và Eckstein (2012) ghi nhận khi nhìn một khuôn mặt, con người thường hướng mắt về vùng mắt. Họ cho thấy chỗ người ta đặt ánh nhìn khi nhận ra danh tính, giới tính hay cảm xúc là chỗ giúp làm các việc ấy tốt nhất, và nhan đề bài báo nêu điểm tối ưu là ngay dưới hai mắt.

Peterson and Eckstein (2012) note that people viewing a face often look towards the eyes. They showed that where people fixate when judging identity, gender or emotion is where those tasks are done best, and the paper's title places the optimal point just below the eyes.

Lông mày quan trọng hơn ta tưởngBrows matter more than we think

Sadr, Jarudi và Sinha (2003) cho 18 người xem 50 gương mặt người nổi tiếng ở ba dạng: ảnh gốc, ảnh xóa lông mày, ảnh xóa mắt. Tính trên những gương mặt đã nhận ra ở ảnh gốc, người xem nhận ra 55,8% khi ảnh bị xóa mắt nhưng chỉ 46,3% khi ảnh bị xóa lông mày. Nhóm tác giả kết luận lông mày có vai trò quan trọng trong nhận diện khuôn mặt.

Sadr, Jarudi and Sinha (2003) showed 18 people 50 celebrity faces in three versions: original, eyebrows removed, eyes removed. Relative to the faces recognised in the originals, viewers identified 55.8% without eyes but only 46.3% without eyebrows. The authors concluded that eyebrows play an important role in face recognition.

Những kết quả này nói về chuyện nhận ra một người là ai, không nói gì về tính cách hay số phận. Chúng không chứng minh tướng pháp đúng. Về ấn tượng, Willis và Todorov (2006) cho thấy chỉ sau 100 mili giây nhìn một gương mặt lạ, người ta đã hình thành nhận định về độ dễ mến, đáng tin, có năng lực, và nhìn lâu hơn chủ yếu làm họ tự tin hơn. Ấn tượng nhanh không có nghĩa là ấn tượng đúng, bài nhân tướng học khuôn mặt đã dẫn các nghiên cứu cho thấy đoán tính cách qua mặt kém chính xác.

These results concern recognising who someone is, and say nothing about character or fate. They do not prove physiognomy right. On impressions, Willis and Todorov (2006) showed that after just 100 milliseconds of seeing an unfamiliar face, people already judge likeability, trustworthiness and competence, and longer viewing mainly raises their confidence. Fast is not accurate: face reading for beginners cites the studies showing character judgments from faces are poor.

Thầy Ưng Khiêm đọc ngũ quan thế nàoHow Master Ung Khiem reads the five features

Đọc tiếpRead next