Ngũ nhạc: năm ngọn núi trên khuôn mặt, từ núi thật tới xương mặtThe five mountains of the face, from real peaks to facial bones

Ngũ nhạc là gìWhat the five mountains are

Ngũ nhạc là năm ngọn núi trên khuôn mặt. Tướng pháp mượn tên năm ngọn núi lớn của Trung Hoa để gọi năm chỗ cao nhất của mặt người: trán, mũi, cằm và hai gò má. Thần Tướng Toàn Biên có câu Ngũ nhạc tứ độc định cao thâm, năm núi bốn sông định chỗ cao chỗ sâu. Núi là chỗ cao, sông là chỗ sâu, và tứ độc là bốn dòng sông đi cùng năm núi.

The five mountains are five peaks on the face. Physiognomy borrows the names of China's Five Great Mountains for the five highest points of a human face: forehead, nose, chin and the two cheekbones. The Complete Book of Spirit Physiognomy has a line that reads, in translation, "the five mountains and four rivers set the heights and the depths". Mountains are the high places, rivers the deep ones, and the four rivers go together with the five peaks.

• Nam Nhạc Hành Sơn. Trán.
• Trung Nhạc Tung Sơn. Mũi, ngọn núi chủ, cần cao thẳng và được bốn núi kia chầu về.
• Bắc Nhạc Hằng Sơn. Cằm.
• Đông Nhạc Thái Sơn. Gò má trái của người được xem.
• Tây Nhạc Hoa Sơn. Gò má phải của người được xem.

• Southern Mount Heng. The forehead.
• Central Mount Song. The nose, the master peak, which the other four should attend.
• Northern Mount Heng. The chin.
• Eastern Mount Tai. The subject's left cheekbone.
• Western Mount Hua. The subject's right cheekbone.

Năm dòng trên là nguyên văn định nghĩa trên sơ đồ khuôn mặt của trang Sinh Trắc Tam Tướng. Trong bảy lớp đọc một khuôn mặt, ngũ nhạc là lớp thứ hai, đi ngay sau tam đình. Tam đình chia mặt theo chiều dọc, ngũ nhạc nhìn năm chỗ nhô lên và xem chúng đứng với nhau ra sao.

The five lines above are the definitions used on the face map of the Three Readings page. Among the seven layers of reading a face, the five mountains are the second, right after the three zones. The zones divide the face vertically, while the mountains look at the five raised points and how they stand together.

Năm ngọn núi thật mà sách mượn tênThe real mountains behind the names

Năm ngọn núi này có thật. Theo Wikipedia, ngũ nhạc là năm ngọn núi lớn xếp theo năm phương của phong thủy Trung Hoa, trong đó trung tâm cũng được tính là một phương. Từ rất sớm, đây là nơi các triều vua làm lễ tế, và là đích hành hương. Từ chỉ hành hương trong tiếng Trung là cách nói tắt của một cụm từ có nghĩa là bái lạy núi thiêng.

These five mountains are real. According to Wikipedia, the Five Great Mountains are arranged by the five cardinal directions of Chinese geomancy, which counts the centre as a direction. Since early times they were sites of imperial worship and sacrifice, and destinations of pilgrimage. The Chinese word for pilgrimage is a shortened form of an expression meaning to pay respect to a holy mountain.

• Đông Nhạc Thái Sơn, tỉnh Sơn Đông, cao 1.545 m.
• Tây Nhạc Hoa Sơn, tỉnh Thiểm Tây, cao 2.154 m.
• Nam Nhạc Hành Sơn, tỉnh Hồ Nam, cao 1.290 m.
• Bắc Nhạc Hằng Sơn, tỉnh Sơn Tây, cao 2.017 m.
• Trung Nhạc Tung Sơn, tỉnh Hà Nam, cao 1.494 m.

• Mount Tai, east, Shandong province, 1,545 m.
• Mount Hua, west, Shaanxi province, 2,154 m.
• Mount Heng (south), south, Hunan province, 1,290 m.
• Mount Heng (north), north, Shanxi province, 2,017 m.
• Mount Song, centre, Henan province, 1,494 m.

Thần thoại kể năm núi sinh ra từ thân thể Bàn Cổ: Thái Sơn từ đầu, Hành Sơn ở Hồ Nam từ tay phải, Hằng Sơn ở Sơn Tây từ tay trái, Tung Sơn từ bụng, Hoa Sơn từ chân. Vì thế Thái Sơn thường được coi là thiêng nhất trong năm núi. Danh sách cũng từng đổi: Bắc Nhạc Hằng Sơn thuở trước ở Hà Bắc, năm 1586 vua Vạn Lịch chọn lại một ngọn núi ở Sơn Tây, về sau vua Thuận Trị cho dời cả lễ tế sang Sơn Tây.

Myth says the five mountains came from the body of Pangu: Mount Tai from his head, Mount Heng in Hunan from his right arm, Mount Heng in Shanxi from his left arm, Mount Song from his belly and Mount Hua from his feet. That is why Mount Tai is often regarded as the most sacred. The list has also changed: the northern Mount Heng was once in Hebei, in 1586 Emperor Wanli re-designated a mountain in Shanxi, and later Emperor Shunzhi had the rites moved to Shanxi as well.

Phương vị trên mặt: trái phải là của aiDirections on the face: whose left and right

Thần Tướng Toàn Biên chép gò má trái là Thái Sơn, gò má phải là Hoa Sơn, trán là Hành Sơn, mũi là Tung Sơn. Thái Sơn ở phương Đông, Hoa Sơn ở phương Tây. Đặt tên như vậy nghĩa là người được xem đứng quay mặt về phương Nam: bên trái là Đông, bên phải là Tây, phần cao nhất của mặt là trán nhận phương Nam, cằm nhận phương Bắc.

The Complete Book of Spirit Physiognomy calls the left cheekbone Mount Tai, the right Mount Hua, the forehead the southern Heng and the nose Mount Song. Tai is in the east, Hua in the west. Naming them this way means the subject faces south: left is east, right is west, the top of the face, the forehead, takes the south and the chin takes the north.

Có một cách nhớ dễ. Bài về bát quái trên Wikipedia ghi rằng bản đồ Trung Hoa ở thời của lối xếp bát quái Tiên Thiên đặt phương Nam ở trên. Xoay một bản đồ như thế, phương Đông nằm bên tay trái người cầm. Khi quý vị soi gương, trán ở trên, gò má trái cũng nằm bên trái của mình, đúng như bản đồ cổ. Còn khi nhìn ảnh của người khác, hình bị lật ngang: gò má trái của họ, tức Đông Nhạc, nằm ở phía phải của hình.

There is an easy way to remember it. The Wikipedia article on the bagua notes that Chinese maps of the period of the Primordial bagua arrangement placed the south at the top. Hold such a map and east falls on your left hand. When you look in a mirror, the forehead is at the top and your left cheekbone is also on your left, just like the old map. When you look at someone else's photo, the picture is flipped: their left cheekbone, the east peak, sits on the right side of the image.

Quy ước này quan trọng khi đọc lưu niên, vì lưu niên của nam và nữ đi hai chiều ngược nhau. Bài Nhân tướng học khuôn mặt nhập môn giải thích vì sao mọi hình trong cụm bài này ghi trái phải theo người được xem.

The convention matters for the yearly points, since men and women run in opposite directions. The article Face reading for beginners explains why every drawing in this series gives left and right as the subject's own.

Ngũ nhạc và ngũ hànhThe five mountains and the five elements

Năm phương đi với năm hành theo bảng ngũ hành phổ thông: Đông là Mộc, Nam là Hỏa, giữa là Thổ, Tây là Kim, Bắc là Thủy. Bảng ngũ hành trên Wikipedia còn ghi màu gốc của mỗi hành: Mộc xanh, Hỏa đỏ, Thổ vàng, Kim trắng, Thủy đen. Vì mỗi nhạc mang một phương, Thầy Ưng Khiêm đặt mỗi nhạc cạnh hành của phương ấy để dễ nhớ, và tô màu theo bảng màu ngũ hành của UK MASTER.

The five directions go with the five elements in the standard table: east Wood, south Fire, centre Earth, west Metal, north Water. The Wikipedia table also gives each element its colour: Wood blue green, Fire red, Earth yellow, Metal white, Water black. Since each peak carries a direction, Master Ung Khiem sets each peak beside the element of that direction as an aid to memory, coloured in the UK MASTER element palette.

Đi theo vòng tương sinh trên mặt thì thấy một đường tròn trịa: gò má trái Mộc sinh trán Hỏa, trán Hỏa sinh mũi Thổ, mũi Thổ sinh gò má phải Kim, gò má phải Kim sinh cằm Thủy, cằm Thủy sinh lại gò má trái Mộc. Mũi, hành Thổ, đứng giữa vòng ấy. Đây là cách Thầy đặt hai bảng cạnh nhau để tham khảo, các sách tướng dẫn trong bài không luận năm nhạc theo sinh khắc.

Following the generating cycle across the face traces a neat loop: the left cheekbone, Wood, feeds the forehead, Fire, which feeds the nose, Earth, which feeds the right cheekbone, Metal, which feeds the chin, Water, which feeds the left cheekbone again. The nose, Earth, stands inside that loop. This is the Master setting two tables side by side for reference. The physiognomy texts cited here do not read the peaks by generating and overcoming.

Đừng lẫn lớp này với tướng mặt ngũ hành, nơi cả khuôn mặt được xếp vào một hành theo dáng khuôn. Ở ngũ nhạc, hành là của phương, không phải của dáng người.

Do not confuse this layer with the five element face shapes, where the whole face is given one element by its outline. For the five mountains the element belongs to the direction, not to the person's build.

Trung nhạc làm chủ, bốn nhạc triều vềThe centre peak rules and the other four attend

Trên trang tổng, Trung Nhạc Tung Sơn là mũi, ngọn núi chủ, cần cao thẳng và được bốn núi kia chầu về. Thần Tướng Toàn Biên dẫn một câu bí quyết: Ngũ sơn triều củng, tứ thủy lưu thông, năm núi chầu về nhau, bốn sông chảy thông suốt. Chữ triều ở đây là chầu, hướng về, như các quan hướng về nơi vua ngồi giữa. Đó cũng là chữ đầu của từ hành hương đã nhắc ở trên: người ta triều núi, và trên mặt, bốn núi triều về núi giữa.

On the main page the central Mount Song is the nose, the master peak, which the other four should attend. The Complete Book of Spirit Physiognomy quotes a secret saying: the five mountains attend one another and the four rivers flow freely. To attend here means to turn toward and pay court, as officials turn toward the throne in the middle. It is the same word that opens the Chinese term for pilgrimage mentioned above: people pay court to mountains, and on the face four peaks pay court to the one in the middle.

Một bài nhập môn tướng pháp tiếng Trung trên NetEase (2023) giảng thêm: trung nhạc cần cao đầy, cần hai núi Đông Tây ứng về. Nếu mũi thấp mà không có thế, bốn núi kia như không có chủ. Nếu hai gò má không hướng về mũi mà ngả ra ngoài thì cũng mất thế. Các câu phán về thọ yểu, thành bại đi kèm trong bài ấy đã được lược bỏ ở đây.

A Chinese introduction to physiognomy on NetEase (2023) adds: the centre peak should be high and full, with the east and west peaks answering it. If the nose is low and lacks presence, the other four are like a court without a ruler. If the cheekbones lean outward instead of toward the nose, the stance is lost as well. The verdicts on lifespan and success that come with these lines in that article are left out here.

Điểm cốt lõi là ngũ nhạc được đọc như một thế đứng chung, không đọc từng núi riêng lẻ. Một cái mũi cao đứng giữa trán hẹp và cằm lẹm, hay hai gò má rất cao bên một cái mũi nhỏ, đều là chỗ sách tướng để ý vì các núi không cân với nhau. Cùng một cái mũi, đặt trên hai khuôn mặt khác nhau, sẽ được đọc khác nhau.

The key point is that the five mountains are read as one stance, not peak by peak. A tall nose between a narrow forehead and a receding chin, or very high cheekbones beside a small nose, draw the texts' attention because the peaks are out of proportion. The same nose on two different faces is read differently.

Đọc từng nhạc: sách tướng nhìn gìPeak by peak: what the texts look at

Thần Tướng Toàn Biên dẫn sách Thông Tiên Lục, muốn năm nhạc cao long khai khoát: cao, đầy, mở, rộng. Bài NetEase nói cụ thể hơn cho từng núi. Dưới đây chỉ giữ phần mô tả dáng, bỏ các lời phán.

The Complete Book of Spirit Physiognomy cites the Tongxian lu, which wants the five peaks high, full, open and broad. The NetEase article is more specific for each peak. Only the descriptions of form are kept below, and the verdicts are dropped.

• Nam Nhạc, trán: cần rộng, bằng, cao, thoáng. Trán nằm trọn trong thượng đình.
• Trung Nhạc, mũi: cần cao đầy, có thế, là chủ của bốn núi. Chi tiết từng phần mũi ở bài tướng mũi.
• Đông Nhạc và Tây Nhạc, hai gò má: cần hướng về mũi, cân nhau hai bên.
• Bắc Nhạc, cằm: cần đầy đặn, rộng.

• South peak, forehead: broad, level, high and open. The forehead lies wholly in the upper zone.
• Centre peak, nose: high, full and with presence, the ruler of the four. The parts of the nose are covered in reading the nose.
• East and west peaks, the cheekbones: turned toward the nose, matched on both sides.
• North peak, chin: full and broad.

Tuổi lưu niên đi qua năm nhạcThe yearly points on the five peaks

Năm nhạc cũng là chỗ bách tuế lưu niên đi qua. Theo bảng của trang tổng, tính tuổi mụ, giữa trán có Thiên Trung 16 tuổi, Thiên Đình 19, Tư Không 22, Trung Chính 25. Sống mũi có Sơn Căn 41, Niên Thượng 44, Thọ Thượng 45, rồi Chuẩn Đầu 48 ở chóp mũi. Hai gò má là Quyền 46 và 47, và Địa Các 71 ở giữa cằm.

The five peaks are also where the hundred year chart passes. On the main page chart, counting age the traditional way, the middle forehead holds the Heavenly Centre at 16, the Heavenly Court at 19, the Minister of Works at 22 and Central Uprightness at 25. The nose holds the Mountain Root at 41, Year Above at 44, Longevity Above at 45 and the Nose Tip at 48. The cheekbones are the Cheekbone points at 46 and 47, and the Earth Pavilion at 71 sits in the middle of the chin.

Bài Bách tuế lưu niên có đủ bảy mươi lăm bộ vị và ô nhập năm sinh để thấy năm nay vận khí đang ở đâu trên mặt.

The article The hundred year chart lists all seventy five points, with a box for your birth year to see where this year sits on your face.

Khoa học: năm nhạc nằm trên xương nàoScience: which bones lie beneath the peaks

Sách tướng chọn năm chỗ cao nhất của mặt, và giải phẫu học cho thấy năm chỗ ấy đều có xương nâng đỡ. Đây là chỗ tướng pháp và giải phẫu nhìn cùng một điểm trên mặt, nên đáng xem kỹ.

The texts chose the five highest points of the face, and anatomy shows that each of them rests on bone. This is where physiognomy and anatomy look at the same spot, so it is worth a close look.

• Xương trán, dưới Nam Nhạc. Một xương đơn, làm phần xương của trán, một phần hốc mắt và một phần mũi. Phần phẳng đứng là phần lớn nhất, chính là vùng trán.
• Xương gò má, dưới Đông Nhạc và Tây Nhạc. Một đôi xương ở phía trên và hai bên mặt, tạo chỗ nhô của má, làm một phần thành ngoài và sàn hốc mắt.
• Xương mũi, dưới Trung Nhạc. Hai xương nhỏ nằm cạnh nhau, làm sống mũi ở một phần ba trên. Từ đó xuống tới chóp mũi là sụn, không phải xương. Vì vậy Chuẩn Đầu, chóp mũi, là một ngọn núi bằng sụn.
• Xương hàm dưới, dưới Bắc Nhạc. Xương lớn nhất và thấp nhất của khung mặt, xương duy nhất của sọ cử động được. Chỗ nhô ở cằm là ụ cằm, một gờ hình tam giác.

• Frontal bone, under the south peak. A single bone that makes up the bony forehead, part of the eye sockets and part of the nose. Its flat upright part is the largest and is the forehead itself.
• Zygomatic bones, under the east and west peaks. A pair at the upper sides of the face, forming the prominence of the cheek and part of the outer wall and floor of the eye socket.
• Nasal bones, under the centre peak. Two small bones side by side forming the bridge of the upper third of the nose. From there to the tip the framework is cartilage, not bone. So the Nose Tip is a peak made of cartilage.
• Mandible, under the north peak. The largest and lowest bone of the facial skeleton and the only movable bone of the skull. The chin is the mental protuberance, a triangular eminence.

Nam và nữ khác nhau ở trán và cằmMen and women differ at the forehead and chin

Giải phẫu ghi hai khác biệt nằm đúng trên hai nhạc. Cung mày thường nhô hơn ở nam so với nữ. Xương hàm dưới của nam thường vuông, chắc và lớn hơn, ụ cằm rõ hơn, dù ở nữ vẫn thấy và sờ được. Nghĩa là trên mặt nam, Nam Nhạc và Bắc Nhạc thường lộ hơn, đó là khác biệt giới tính bình thường của xương.

Anatomy records two differences that fall right on two of the peaks. The brow ridges are typically more prominent in men than in women. Men generally have squarer, stronger and larger mandibles, with a more pronounced chin, though it can still be seen and felt in women. So on a male face the south and north peaks usually stand out more, which is ordinary sex difference in bone.

Núi cũng đổi theo tuổiThe peaks change with age too

Mendelson và Wong (2012) tổng hợp rằng một số vùng của khung xương mặt tiêu dần theo tuổi, theo một cách có thể đoán trước: xương hàm trên gồm cả vùng quanh lỗ mũi, một số phần của viền hốc mắt, và vùng trước góc hàm của xương hàm dưới. Xương hàm dưới còn có thể giảm thể tích nhiều khi mất răng ở tuổi già. Năm ngọn núi trên mặt không đứng yên suốt một đời.

Mendelson and Wong (2012) review how certain areas of the facial skeleton resorb with age in a specific and predictable way: the maxilla including the region around the nasal opening, parts of the orbital rim, and the prejowl area of the mandible. The mandible can also lose much of its volume in old age when teeth are lost. The five peaks of the face do not stand still for a lifetime.

Nhìn năm nhạc trên ảnhSeeing the five peaks in a photo

Núi là chuyện cao thấp, mà ảnh chính diện là ảnh phẳng. Trên ảnh thẳng chỉ thấy rõ hai gò má có cân nhau không, mũi dài bao nhiêu so với trung đình, trán và cằm rộng hẹp ra sao. Độ nhô của trán, mũi, cằm phải xem trên ảnh nghiêng. Đó là lý do trang Sinh Trắc Tam Tướng xin hai ảnh: một chính diện, một nghiêng 90 độ.

Mountains are about height, and a frontal photo is flat. Straight on, you can see whether the cheekbones are level, how long the nose is within the middle zone, and how broad the forehead and chin are. How far the forehead, nose and chin project must be seen in profile. That is why the Three Readings page asks for two photos: one frontal, one in profile at 90 degrees.

Máy ảnh cũng đổi dáng núi. Paskhover và Fried (2018), đăng trên JAMA Facial Plastic Surgery, tính rằng một ảnh tự chụp ở khoảng 30 cm làm chân mũi trông rộng hơn khoảng 30% và chóp mũi rộng hơn khoảng 7% so với ảnh chụp từ 1,5 m. Trung nhạc là ngọn núi dễ bị ảnh tự chụp phóng to nhất, nên ảnh để xem ngũ nhạc cần chụp ở khoảng cách xa hơn một sải tay nếu có người chụp giúp.

The camera changes the peaks as well. Paskhover and Fried (2018), in JAMA Facial Plastic Surgery, found that a selfie taken about 12 inches from the face makes the nasal base look about 30 percent wider and the tip about 7 percent wider than a photo taken at 5 feet. The centre peak is the one a selfie enlarges most, so a photo for reading the five peaks is better taken from farther away, by someone else if possible.

Cách chụp chi tiết ở mục chụp ảnh trên trang Sinh Trắc Tam Tướng: máy ngang tầm mắt, vén tóc để lộ trán, bỏ kính, tắt bộ lọc làm đẹp.

Detailed instructions are in the capture section of the Three Readings page: camera at eye level, hair pulled back to show the forehead, glasses off, beauty filters off.

Thầy Ưng Khiêm đọc ngũ nhạc thế nàoHow Master Ung Khiem reads the five mountains

Đọc tiếpRead next