Nhân tướng học khuôn mặt nhập môn: đọc một gương mặt qua bảy lớp bản đồFace reading for beginners: a face read through seven map layers

Nhân tướng học khuôn mặt là gìWhat face reading is

Nhân tướng học khuôn mặt, sách cổ gọi là tướng mặt hay diện tướng, là lối đọc một con người qua dáng khuôn, ngũ quan, các bộ vị và sắc mặt. Chữ tương ứng của phương Tây là physiognomy, ghép hai gốc Hy Lạp: physis là tự nhiên, gnomon là người xét đoán.

Face reading, which old Chinese texts call reading the face, interprets a person through face shape, features, zones and complexion. The Western word is physiognomy, from the Greek physis, nature, and gnomon, judge or interpreter.

Tướng pháp phương Đông không phán từ một nét. Nó chia khuôn mặt thành nhiều lớp bản đồ chồng lên nhau: ba đình theo chiều dọc, năm núi, bốn sông, năm giác quan, mười hai cung, sắc mặt, và một trăm tuổi đời rải trên các bộ vị. Sơ đồ khuôn mặt trên trang Sinh Trắc Tam Tướng có đủ các lớp ấy để bấm từng điểm. Bài này đi lần lượt từng lớp.

Eastern physiognomy never judges from a single feature. It divides the face into stacked map layers: three vertical zones, five mountains, four rivers, five features, twelve palaces, complexion, and a hundred years of life spread over the face. The face map on the Three Readings page has every layer, point by point. This piece goes through them in order.

Cần nói ngay từ đầu: khoa học hiện đại xếp physiognomy vào loại ngụy khoa học, vì các khẳng định của nó không được kiểm chứng. Tướng pháp trong bài này là di sản văn hóa, dẫn để tham khảo và tự hiểu mình. Phần cuối bài dành riêng cho điều khoa học đã đo về ấn tượng từ gương mặt.

It must be said at the outset: modern science classes physiognomy as a pseudoscience, because its claims are not supported by evidence. The tradition in this piece is cultural heritage, cited for reflection and self understanding. A later section is devoted to what science has actually measured about impressions from faces.

Quy ước ấy đến từ chính cổ thư. Thần Tướng Toàn Biên chép gò má trái là núi Thái Sơn, gò má phải là núi Hoa Sơn. Thái Sơn là núi phương Đông, Hoa Sơn là núi phương Tây, tức sách đặt người được xem quay mặt về phương Nam, bên trái là Đông, bên phải là Tây. Người nhìn vào ảnh thì thấy ngược lại.

The convention comes from the classics themselves. The Complete Book of Spirit Physiognomy calls the left cheekbone Mount Tai and the right cheekbone Mount Hua. Tai is the eastern mountain, Hua the western one, so the book faces the subject south, with left as east and right as west. Someone looking at a photo sees it reversed.

Lịch sử và các bộ sách tướngHistory and the classic books

Xem tướng có mặt ở cả phương Đông lẫn phương Tây từ rất sớm. Những mốc dưới đây là các mốc có sách vở ghi lại, bài chỉ nêu điều có nguồn.

Face reading appears early in both East and West. The milestones below are the ones recorded in written sources, and only what can be sourced is listed.

1. Thế kỷ 3 TCNTuân TửXunzi viết thiên Phi Tướng, chương thứ năm của sách Tuân Tử, phê phán lối xem tướng. Thiên này nhắc Cô Bố Tử Khanh thời xưa và Đường Cử nước Lương là hai người xem hình dáng, khí sắc mà đoán lành dữ.writes "Against Physiognomy", chapter five of the Xunzi, criticising face reading. It names Gu Bu Ziqing of old and Tang Ju of Liang as men who foretold fortune from form and complexion.
2. Thế kỷ 10Trần ĐoànChen Tuan ẩn sĩ thế kỷ mười. Truyền thống tướng pháp nhận ông là người nhận pháp từ Ma Y Đạo Giả rồi truyền lại.the early Song recluse. The tradition holds that he received the art from the Hemp Robed Taoist and passed it on.
3. 1335 · 1410Viên CủngYuan Gong hiệu Liễu Trang, nhà tướng nổi danh cuối Nguyên đầu Minh, cha của Viên Trung Triệt.styled Liuzhuang, a famed physiognomist of the late Yuan and early Ming, father of Yuan Zhongche.
4. Đời MinhViên Trung TriệtYuan Zhongche biên soạn Thần Tướng Toàn Biên, mười hai quyển và một quyển đầu, đề truyền từ Trần Đoàn. Sách gom hơn ba trăm bài của hơn ba mươi nhà tướng, gồm tướng mặt, tướng tay, khí sắc, và phần riêng về tướng nữ.compiles the Complete Book of Spirit Physiognomy, twelve volumes plus an opening volume, attributed to Chen Tuan. It gathers over three hundred essays by more than thirty masters, covering face, hands, complexion, and a separate part on women.
5. Hy Lạp cổMôn phái AristotleThe school of Aristotle để lại Physiognomonica, chuyên luận tướng học có hệ thống đầu tiên của phương Tây, gán cho Aristotle nhưng có lẽ do môn phái của ông soạn.leaves the Physiognomonica, the first systematic Western treatise, ascribed to Aristotle but probably from his school.
6. 1775 · 1778Johann Kaspar LavaterJohann Kaspar Lavater in bộ Physiognomische Fragmente, được hâm mộ ở Đức, Pháp, Anh.publishes the Physiognomische Fragmente, admired in Germany, France and England.
7. 1876Cesare LombrosoCesare Lombroso in L'uomo delinquente, cho rằng có người "tội phạm bẩm sinh" nhận ra được qua nét mặt, dáng sọ.publishes L'uomo delinquente, claiming "born criminals" can be spotted by face and skull.
8. 1913Charles GoringCharles Goring trong The English Convict so sánh kỹ tù nhân với người thường và thấy khác biệt thống kê không đáng kể, bác thuyết của Lombroso.in The English Convict compares prisoners with others in detail and finds insignificant differences, undermining Lombroso.

Trang Sinh Trắc Tam Tướng đối chiếu chủ yếu ba bộ: Thần Tướng Toàn Biên, Liễu Trang Tướng Pháp và Ma Y Thần Tướng. Khi các sách chép khác nhau, Thầy Ưng Khiêm ghi rõ theo bản nào.

The Three Readings page cross checks three works above all: the Complete Book of Spirit Physiognomy, Liuzhuang Physiognomy and Hemp Robed Divine Physiognomy. Where the books disagree, Master Ung Khiem states which version he follows.

Nhìn một khuôn mặt theo thứ tự nàoIn what order to read a face

Người mới học thường chỉ vào một nốt ruồi hay cái mũi rồi hỏi tốt xấu. Người xem tướng lâu năm làm ngược lại: nhìn toàn cục trước, chi tiết sau, và chỉ luận khi đã đi hết các lớp. Thứ tự dưới đây theo đúng các lớp của sơ đồ khuôn mặt trên trang tổng.

Beginners point at a mole or a nose and ask whether it is good or bad. Seasoned readers do the opposite: the whole first, the details after, and no interpretation until every layer has been seen. The order below follows the layers of the face map on the main page.

Lớp 1: tam đình, ba tầng của khuôn mặtLayer 1: the three zones

Thần Tướng Toàn Biên chia khuôn mặt theo chiều dọc: từ chân tóc xuống giữa hai mày là thượng đình, từ giữa hai mày xuống mũi là trung đình, từ chóp mũi qua nhân trung xuống cằm là hạ đình. Sách viết ba đình cân nhau là tướng bậc trên.

The Complete Book of Spirit Physiognomy divides the face vertically: from the hairline to between the brows is the upper zone, from between the brows to the nose the middle zone, from the nose tip through the philtrum to the chin the lower zone. The book says three balanced zones mark a superior face.

• Thượng đình. Từ chân tóc tới ngang mày. Chủ tiền vận, theo bảng lưu niên ứng khoảng 15 tới 30 tuổi: gốc gác, cha mẹ, học hành.
• Trung đình. Từ ngang mày, sơn căn xuống tới chóp mũi. Chủ trung vận, khoảng 31 tới 50 tuổi: sự nghiệp, tiền của, sức lực.
• Hạ đình. Từ nhân trung tới cằm. Chủ hậu vận, từ khoảng 51 tuổi trở đi: nhà cửa, con cháu, tuổi già.

• Upper zone. Hairline to the brows. Early life, roughly ages 15 to 30 on the age chart: origins, parents, schooling.
• Middle zone. Brows and nose bridge down to the nose tip. Middle life, roughly 31 to 50: career, money, strength.
• Lower zone. Philtrum to the chin. Later life, from about 51 on: home, descendants, old age.

Muốn tự xem, đặt ảnh chính diện thẳng đứng, kẻ bốn đường ngang ở chân tóc, ngang mày, chóp mũi và chân cằm, rồi so ba đoạn. Tóc mái, góc chụp từ trên xuống hay từ dưới lên đều làm lệch tỉ lệ, nên ảnh phải chụp ngang tầm mắt.

To try it yourself, set a frontal photo upright, draw four horizontal lines at the hairline, the brows, the nose tip and the bottom of the chin, and compare the three segments. Fringes and shots from above or below distort the ratios, so the photo must be taken at eye level.

Lớp 2: ngũ nhạc, năm ngọn núiLayer 2: the five mountains

Ngũ nhạc mượn tên năm ngọn núi thiêng của Trung Hoa để gọi năm chỗ cao trên mặt. Thần Tướng Toàn Biên chép: gò má trái là Thái Sơn, gò má phải là Hoa Sơn, trán là Hành Sơn, cằm là Hằng Sơn, mũi là Tung Sơn. Mũi là ngọn núi chủ ở giữa, sách tướng muốn mũi cao thẳng và được bốn núi kia chầu về.

The five mountains borrow the names of China's five sacred peaks for the five high points of the face. The Complete Book of Spirit Physiognomy reads: left cheekbone Mount Tai, right cheekbone Mount Hua, forehead Mount Heng of the south, chin Mount Heng of the north, nose Mount Song. The nose is the master peak in the centre, which the texts want high and straight, attended by the other four.

Tướng pháp đọc ngũ nhạc theo thế tương quan hơn là từng núi. Trán, cằm, hai gò má đầy đặn và cân với mũi thì gọi là năm núi chầu nhau. Một núi quá lộ hay quá thấp so với các núi còn lại mới là chỗ sách tướng để ý.

The tradition reads the five mountains as a set rather than one by one. When forehead, chin and both cheekbones are full and in proportion with the nose, the mountains are said to attend each other. What the texts notice is one peak far higher or lower than the rest.

Lớp 3: tứ độc, bốn dòng sôngLayer 3: the four rivers

Núi phải có sông. Tứ độc là bốn dòng sông lớn gán cho bốn chỗ mở ra ngoài của khuôn mặt: tai là sông Trường Giang, mắt là sông Hoàng Hà, miệng là sông Hoài, mũi là sông Tế. Sách tướng muốn sông sâu rộng, thông suốt, có bờ.

Mountains need rivers. The four rivers are the great waterways given to the four openings of the face: the ears are the Yangtze, the eyes the Yellow River, the mouth the Huai, the nose the Ji. The texts want the rivers deep, wide, clear flowing and well banked.

Lớp 4: ngũ quan, năm vị quanLayer 4: the five features

Ngũ quan là năm giác quan, sách tướng đặt cho mỗi thứ một chức quan. Cùng là tai, mắt, mũi, miệng như tứ độc, nhưng ở lớp này sách thêm lông mày, và đọc theo việc mỗi quan làm chứ không theo dòng chảy.

The five features are the five sense organs, each given an official title. They overlap with the four rivers, but this layer adds the brows and reads each organ by its office rather than its flow.

Lớp 5: mười hai cung trên mặtLayer 5: the twelve palaces

Mười hai cung chia khuôn mặt theo việc đời: bản mệnh, tiền của, anh em, nhà cửa, con cái, người giúp việc, hôn nhân, sức khỏe, đi xa, công danh, phúc phần, cha mẹ. Tên gọi trùng với mười hai cung của lá số Tử Vi, nhưng ở đây mỗi cung là một vùng thật trên mặt.

The twelve palaces divide the face by the affairs of life: self, money, siblings, home, children, helpers, marriage, health, travel, career, blessings, parents. The names echo the twelve palaces of a Zi Wei chart, but here each palace is a real area of the face.

Bản Thần Tướng Toàn Biên chép cung thứ mười hai là cung Tướng Mạo, xem chung cả khuôn mặt. Sơ đồ của trang tổng và bảng trên đặt cung Phụ Mẫu ở nhật giác, nguyệt giác trên trán. Đọc sách nào cũng cần biết sách ấy theo bản nào.

The Complete Book of Spirit Physiognomy lists the twelfth palace as Appearance, read from the face as a whole. The map on the main page and the table above place the Parents palace at the sun and moon corners of the forehead. With any book, it helps to know which version it follows.

Lớp 6: khí sắc, phần đổi nhanh nhấtLayer 6: complexion, the fastest changing layer

Năm lớp trên là cốt tướng và hình tướng, đổi rất chậm. Khí sắc là màu và độ sáng của da ở từng bộ vị, đổi theo từng giai đoạn. Nhà nghiên cứu Livia Kohn chỉ ra rằng tướng pháp theo Thần Tướng Toàn Biên phân tích sắc mặt theo thuyết ngũ hành, và bộ sách có phần riêng cho khí sắc.

The five layers above are bone and form, which change very slowly. Complexion is the colour and brightness of the skin at each point, and it shifts from phase to phase. The scholar Livia Kohn notes that the tradition of the Complete Book of Spirit Physiognomy analyses complexion by five phase theory, and the book gives complexion its own part.

Chính vì đổi nhanh nên khí sắc cũng dễ đọc sai nhất qua ảnh. Todorov và Porter (2014) cho thấy các ảnh khác nhau của cùng một người gây ra những ấn tượng khác nhau, mức chênh giữa các ảnh của một người có khi bằng hoặc hơn mức chênh giữa những người khác nhau. Ánh sáng vàng, bộ lọc làm mịn da, một đêm mất ngủ đều đổi sắc mặt trên ảnh.

Because it changes fast, complexion is also the easiest layer to misread from a photo. Todorov and Porter (2014) showed that different photos of the same person produce different impressions, with the variation between photos of one person sometimes equal to or greater than the variation between different people. Warm light, skin smoothing filters or one sleepless night all change the complexion in a photo.

Lớp 7: bách tuế lưu niên, tuổi trên mặtLayer 7: the hundred year chart

Bách tuế lưu niên rải một trăm tuổi đời lên các bộ vị. Mỗi tuổi, vận khí đi qua một điểm. Tuổi tính theo tuổi mụ. Theo bảng của trang tổng, tuổi 1 tới 14 nằm ở hai tai, tuổi 15 lên chân tóc giữa trán, rồi đi dần xuống: 28 ở ấn đường, 41 ở sơn căn, 48 ở chóp mũi, 51 ở nhân trung, 60 ở miệng, 71 ở địa các dưới cằm. Từ 76 tuổi trở đi, vận khí đi vòng quanh mặt theo mười hai địa chi.

The hundred year chart spreads a lifetime over the face. Each year of life passes through one point. Ages are counted the traditional way, one at birth. On the main page chart, ages 1 to 14 sit on the ears, 15 on the middle of the hairline, then the path moves down: 28 at the Seal Hall, 41 at the nose root, 48 at the nose tip, 51 at the philtrum, 60 at the mouth, 71 at the chin. From 76 on it circles the face through the twelve earthly branches.

Đây chỉ là phần giới thiệu. Bài Bách tuế lưu niên đi đủ bảy mươi lăm bộ vị và mười hai cung địa chi, có ô nhập năm sinh để thấy năm nay vận khí của quý vị đang ở đâu trên mặt.

This is only an introduction. The article The hundred year chart covers all seventy five points and the twelve branches, with a box for your birth year to see where this year sits on your face.

Tướng mặt ngũ hành: nhìn cả khuônFive element faces: the whole shape

Bên cạnh bảy lớp bộ vị, tướng pháp còn xếp cả khuôn mặt và thân hình vào một trong năm hành. Phần Ngũ Hành Hình Luận của Thần Tướng Toàn Biên tả: hình Kim vuông vắn, sắc trắng, thịt không thừa, xương không mỏng. Hình Mộc gầy thẳng, đốt xương cứng, sắc hơi xanh. Hình Thủy tròn dày, nặng, sắc đen. Hình Hỏa nhọn, sắc đỏ. Hình Thổ đôn hậu, sắc vàng sáng.

Besides the seven layers, the tradition assigns the whole face and body to one of the five elements. The five shapes section of the Complete Book of Spirit Physiognomy describes: the Metal form square and upright, pale, neither fleshy nor thin boned. The Wood form lean and straight, hard jointed, faintly green. The Water form round, thick and heavy, dark. The Fire form pointed, red. The Earth form solid and generous, bright yellow.

Dáng khuôn là tờ giấy, bộ vị là chữ viết trên đó, giống như dáng tay ngũ hành khi xem chỉ tay. Cùng một cái mũi nằm trên khuôn Mộc và khuôn Thổ sẽ được tướng pháp luận khác nhau.

The face shape is the paper and the zones are the writing on it, just like the five element hand shapes in palm reading. The same nose on a Wood face and on an Earth face is read differently.

Nam và nữ khác nhau thế nàoHow men and women differ

Bộ vị trên mặt nam và mặt nữ giống nhau: tam đình, ngũ nhạc, mười hai cung nằm cùng chỗ. Chỗ khác rõ nhất là chiều đi của lưu niên. Bài ca Lưu Niên Vận Khí Bộ Vị mở đầu bằng lời dặn nam bắt đầu từ bên trái, nữ từ bên phải. Vì vậy tuổi nhỏ của nam nằm ở tai trái, của nữ nằm ở tai phải, và mọi bộ vị lưu niên hai bên mặt của nữ đều đổi bên như soi gương.

The zones are the same on male and female faces: the three zones, five mountains and twelve palaces sit in the same places. The clearest difference is the direction of the yearly chart. The classical Verse of Yearly Fortune Points opens by saying men start on the left, women on the right. So a man's childhood years sit on his left ear, a woman's on her right ear, and every paired yearly point on a woman's face is mirrored.

Livia Kohn ghi nhận Thần Tướng Toàn Biên có một quyển riêng về tướng nữ. Tướng pháp cổ, cả Đông lẫn Tây, mang theo định kiến của thời đại mình. Bài viết của Agüera y Arcas, Mitchell và Todorov năm 2017 nhắc rằng tướng học thời Victoria từng được dùng để nói phụ nữ không có khả năng tư duy toán học trừu tượng. Thầy Ưng Khiêm đọc mặt nữ bằng cùng bộ vị và cùng mức tôn trọng như mặt nam, không dùng những câu cổ thư phán về phẩm hạnh.

Livia Kohn notes that the Complete Book of Spirit Physiognomy has a volume devoted to women. Old physiognomy, East and West, carries the prejudices of its time. The 2017 essay by Agüera y Arcas, Mitchell and Todorov recalls that Victorian physiognomy was used to claim women were incapable of abstract mathematical thought. Master Ung Khiem reads a woman's face by the same points and with the same respect as a man's, and never uses old verdicts on virtue.

Khoa học nói gì về đoán tính cách qua khuôn mặtWhat science says about reading character from faces

Tâm lý học có nhiều nghiên cứu nghiêm túc về ấn tượng từ gương mặt. Kết quả chia làm hai vế rõ ràng: con người đoán rất nhanh và rất tự tin, nhưng đoán không đúng bao nhiêu.

Psychology has studied impressions from faces seriously. The results fall into two clear halves: people judge very fast and with great confidence, but not very accurately.

Ấn tượng thành hình trong một phần mười giâyImpressions form in a tenth of a second

Willis và Todorov (2006) cho người tham gia nhìn gương mặt người lạ trong những khoảng thời gian khác nhau rồi chấm năm nét: ưa nhìn, dễ mến, đáng tin, có năng lực, hung hăng. Chấm sau 100 mili giây đã khớp cao với chấm khi không giới hạn thời gian. Nhìn lâu hơn không làm các nhận định khác đi bao nhiêu, chỉ làm người chấm tự tin hơn.

Willis and Todorov (2006) showed unfamiliar faces for different lengths of time and asked for five judgments: attractiveness, likeability, trustworthiness, competence and aggressiveness. Ratings after 100 milliseconds already correlated highly with ratings made without a time limit. Longer exposure changed the judgments little and mainly boosted confidence.

Ấn tượng ảnh hưởng tới quyết định thậtImpressions shape real decisions

Todorov và cộng sự (2005) cho người tham gia xem cặp ảnh hai ứng viên tranh cử Quốc hội Mỹ mà họ không quen, rồi hỏi ai trông có năng lực hơn. Người được chấm trông có năng lực hơn đã thắng 68,8% cuộc đua vào Thượng viện năm 2004, và 71,6% tính chung các năm. Chỉ nhìn một giây, kết quả vẫn trúng 67,6%.

Todorov and colleagues (2005) showed pairs of unfamiliar US congressional candidates and asked which looked more competent. The candidate rated more competent won 68.8% of the 2004 Senate races, and 71.6% across all years. With only one second of viewing, the figure was still 67.6%.

Điều này cho thấy gương mặt ảnh hưởng tới lá phiếu, chứ không chứng minh rằng người trông có năng lực thì có năng lực thật. Olivola và Todorov (2010) kiểm tra đúng câu hỏi ấy trên hơn một triệu lượt đoán: người ta đoán đặc điểm của người khác qua ảnh kém chính xác hơn so với khi bỏ qua gương mặt và chỉ dựa vào tỉ lệ chung trong dân số.

This shows that faces sway votes, not that competent looking people are competent. Olivola and Todorov (2010) tested exactly that question on over a million judgments: people inferring others' traits from photos were less accurate than if they had ignored the face and used only population base rates.

Ngay từ thế kỷ 3 TCN, Tuân Tử đã viết trong thiên Phi Tướng rằng xem hình dáng không bằng xét tấm lòng, xét tấm lòng không bằng chọn đúng cách mình theo đuổi. Hai nghìn năm sau, các phòng thí nghiệm tâm lý học đi tới một kết luận không xa bao nhiêu.

As early as the third century BC, Xunzi wrote in "Against Physiognomy" that examining the form is not as good as examining the mind, and examining the mind not as good as choosing the right method. Two thousand years later, psychology laboratories reached a conclusion not far from his.

Chụp khuôn mặt thế nào để đọc đượcHow to photograph a face for reading

Vì ảnh khác nhau cho ấn tượng khác nhau, ảnh để xem tướng cần chụp theo một lối cố định, càng trung tính càng tốt. Trang Sinh Trắc Tam Tướng xin hai ảnh: một ảnh chính diện và một ảnh nghiêng 90 độ.

Since different photos give different impressions, a photo for face reading should follow a fixed, neutral setup. The Three Readings page asks for two photos: one frontal and one in profile at 90 degrees.

1. Máy ngang tầm mắt, cách mặt chừng một sải tay, mặt thả lỏng, không cười.
2. Ánh sáng tự nhiên chiếu đều hai bên mặt, không bật flash, không đứng ngược sáng.
3. Vén tóc để lộ trán và hai tai, bỏ kính, không trang điểm đậm.
4. Tắt mọi bộ lọc làm đẹp, chế độ làm mịn da và chế độ chân dung xóa phông.
5. Ảnh nghiêng quay hẳn 90 độ, thấy rõ trán, sống mũi, cằm và vành tai.

1. Camera at eye level, about an arm's length away, face relaxed, not smiling.
2. Even natural light on both sides of the face, no flash, not against the light.
3. Pull the hair back to show the forehead and both ears, glasses off, no heavy make up.
4. Turn off beauty filters, skin smoothing and portrait blur.
5. For the profile, turn a full 90 degrees so the forehead, nose, chin and ear show clearly.

Thầy Ưng Khiêm đọc tướng mặt thế nàoHow Master Ung Khiem reads a face

Đọc tiếpRead next