Tứ độc: bốn dòng sông trên khuôn mặtThe four rivers: four waterways on the face

Tứ độc là gìWhat the four rivers are

Độc là dòng sông lớn chảy thẳng ra biển. Tứ độc là bốn dòng sông lớn. Trong nhân tướng học, tứ độc là bốn chỗ mở ra ngoài của khuôn mặt, mỗi chỗ mang tên một con sông: tai là Giang độc, mắt là Hà độc, miệng là Hoài độc, mũi là Tế độc. Sơ đồ khuôn mặt trên trang tổng ghi rõ: tai là sông Trường Giang, mắt là sông Hoàng Hà, miệng là sông Hoài, mũi là sông Tế.

A du is a great river running to the sea, and the four du are four great rivers. In face reading the four rivers are the four openings of the face, each named after a river: the ears are the Yangtze channel, the eyes the Yellow River channel, the mouth the Huai channel, the nose the Ji channel. The face map on the main page puts it plainly: the ears are the Yangtze, the eyes the Yellow River, the mouth the Huai, the nose the Ji.

Tứ độc là lớp thứ ba trong bảy lớp đọc khuôn mặt mà bài nhân tướng học khuôn mặt nhập môn đã giới thiệu, sau tam đình và ngũ nhạc. Bài ấy chỉ nêu tên bốn độc. Bài này đi sâu vào từng dòng sông: tên sông lấy từ đâu, sách cổ muốn sông thế nào, sông đi với núi ra sao, và tứ độc khác ngũ quan ở chỗ nào.

The four rivers are the third of the seven layers introduced in face reading for beginners, after the three zones and the five mountains. That piece only names them. This one goes into each river: where the names come from, what the old books want of them, how rivers pair with mountains, and how the four rivers differ from the five features.

Tai và mắt có hai bên, nên hai tai là một độc, hai mắt là một độc. Miệng và mũi nằm trên trục giữa. Trong mọi hình của bài, trái phải là của người được xem, một mặt nam luôn đặt cạnh một mặt nữ. Vị trí bốn độc trên mặt nam và mặt nữ giống nhau.

Ears and eyes come in pairs, so the two ears form one river and the two eyes another. The mouth and nose sit on the centre line. In every drawing here, left and right belong to the subject, and a male face always sits beside a female face. The four rivers are in the same places on both.

Bốn con sông mà sách tướng lấy tênThe four rivers the books borrowed

Tên tứ độc không do sách tướng đặt ra. Từ điển cổ Nhĩ Nhã, thiên Thích Thủy, đã gọi chung bốn sông Giang, Hà, Hoài, Tế là tứ độc. Giang là tên xưa của Trường Giang, Hà là tên xưa của Hoàng Hà. Thời xưa cả bốn sông đều tự chảy ra biển. Về sau Hoài Thủy bị kênh Đại Vận Hà lấy dòng, Tế Thủy bị Hoàng Hà lấy dòng.

The name was not coined by the physiognomists. The ancient dictionary Erya, in its section on waters, already groups the Jiang, He, Huai and Ji as the four du. Jiang is the old name of the Yangtze, He the old name of the Yellow River. In ancient times all four ran to the sea on their own. Later the Huai was taken over by the Grand Canal and the Ji by the Yellow River.

Tế Thủy là con sông lạ nhất trong bốn. Sông khởi từ gần Tế Nguyên, nay thuộc Hà Nam, chảy qua Sơn Đông ra Bột Hải, song song với Hoàng Hà dưới các đời Chu, Tần, Hán. Tên thành phố Tế Nguyên nghĩa là nguồn sông Tế. Sông khô cạn thời Ngụy Tấn. Năm 1852, trong một trận lũ lớn, Hoàng Hà đổi dòng từ phía nam lên phía bắc bán đảo Sơn Đông.

The Ji is the strangest of the four. It rose near Jiyuan in today's Henan and ran through Shandong to the Bohai Sea, parallel to the Yellow River under the Zhou, Qin and Han. The city name Jiyuan means source of the Ji. The river went dry in the Wei and Jin period. In 1852, during a great flood, the Yellow River shifted from south to north of the Shandong Peninsula.

Hoài Thủy nằm khoảng giữa Hoàng Hà và Trường Giang. Đường Tần Lĩnh, Hoài Hà, ghép dãy Tần Lĩnh với sông Hoài, đôi khi được coi là ranh giới địa lý giữa miền bắc và miền nam Trung Hoa. Từ năm 1194, Hoàng Hà nhiều lần đổi dòng xuống phía nam chảy vào sông Hoài.

The Huai lies about midway between the Yellow River and the Yangtze. The Qinling and Huai line, formed by the river and the Qin Mountains, is sometimes regarded as the geographical divide between north and south China. From 1194 the Yellow River repeatedly shifted south to run into the Huai.

Sách tướng mượn tên bốn con sông lớn nhất mà người xưa biết để gọi bốn chỗ mở trên mặt, cũng như mượn tên năm ngọn núi thiêng để gọi năm chỗ cao. Khuôn mặt vì thế được đọc như một bức địa đồ thu nhỏ.

The books borrowed the names of the four greatest rivers the ancients knew for the four openings of the face, just as they borrowed the five sacred peaks for the five high points. The face is thus read as a miniature map of the land.

Sông phải sâu, rộng, thông, có bờRivers should be deep, wide, flowing and banked

Sơ đồ khuôn mặt trên trang tổng tóm ý của sách tướng về tứ độc trong một câu: sông cần sâu rộng, thông suốt, có bờ. Bốn chữ ấy có gốc ở hai chỗ trong Thần Tướng Toàn Biên.

The face map on the main page sums up the books' view of the four rivers in one line: rivers should be deep, wide, clear flowing and well banked. Those four ideas come from two places in the Complete Book of Spirit Physiognomy.

• Sâu. Quyển trung dẫn sách Hỗn Nghi Kinh: bốn dòng nước chớ để cạn. Quyển hạ viết tứ độc cần sâu xa.
• Rộng. Quyển hạ muốn miệng vuông và rộng.
• Thông. Quyển trung chép một câu bí quyết: năm núi chầu về, bốn sông lưu thông.
• Có bờ. Quyển hạ viết tứ độc cần trọn vẹn, bờ bãi không xô lệch.

• Deep. The middle volume quotes the Hun Yi Jing: never let the four waters be shallow. The last volume says the rivers should be deep and far reaching.
• Wide. The last volume wants the mouth square and wide.
• Flowing. The middle volume records a saying: five mountains attending, four rivers flowing through.
• Banked. The last volume says the rivers should be complete, their banks not shifting.

Phần tả từng độc dưới đây dịch ý từ đoạn Tứ Độc của Thần Tướng Toàn Biên, quyển hạ. Câu chữ đã làm nhẹ, và mọi vế sách nối hình dáng với tiền của, tuổi thọ, trí khôn hay nhà cửa đều được lược đi. Đây là tướng pháp để tham khảo.

The description of each river below paraphrases the Four Rivers passage in the last volume of the Complete Book of Spirit Physiognomy. The wording is softened, and every clause linking shape to wealth, lifespan, intelligence or household is left out. This is tradition for reference.

Tai, Giang độcEars, the Yangtze

Sách viết lỗ tai cần sâu, và vành tai bao quanh như có thành hai lớp. Khi xem, người ta nhìn vành tai trong và vành tai ngoài có rõ không, hai tai có cao thấp đều nhau không. Ảnh nghiêng 90 độ thấy tai rõ nhất.

The book says the ear opening should be deep, with the rims around it like a double city wall. In practice one looks at whether the inner and outer rims are clear and whether both ears sit at the same height. A 90 degree profile shows the ear best.

Mắt, Hà độcEyes, the Yellow River

Sách muốn mắt sâu, dài và nhỏ, có ánh sáng, không to cũng không nhỏ quá. Trong bốn độc, mắt là độc đổi nhiều nhất trên ảnh: ánh sáng, kính, trang điểm và một đêm thiếu ngủ đều làm mắt khác đi, nên ảnh để xem tướng cần chụp trong ánh sáng đều.

The book wants the eyes deep, long and fine, bright, neither too large nor too small. Of the four rivers the eyes change most in a photo: light, glasses, make up and one short night all alter them, so a reading photo needs even light.

Miệng, Hoài độcMouth, the Huai

Sách muốn miệng vuông và rộng, môi trên và môi dưới che đỡ nhau, môi trên che, môi dưới đỡ. Khi xem, người ta nhìn bề ngang miệng so với mũi, độ dày hai môi, và hai môi có khép kín khi mặt thả lỏng không.

The book wants the mouth square and wide, the upper and lower lips covering and holding each other, the upper covering, the lower holding. In practice one looks at mouth width against the nose, the fullness of both lips, and whether the lips close when the face is relaxed.

Mũi, Tế độcNose, the Ji

Sách muốn mũi đầy đặn, cao, sáng, tròn, không khuyết, không lộ. Mũi cũng là Trung Nhạc Tung Sơn, ngọn núi chủ ở giữa ngũ nhạc, nên mũi là chỗ duy nhất trên mặt vừa là núi vừa là sông. Khi xem, người ta nhìn chiều dài mũi so với trung đình và bề ngang cánh mũi.

The book wants the nose full, high, bright, round, unbroken and not exposed. The nose is also the central Mount Song, the master peak of the five mountains, so it is the only place on the face that is both mountain and river. In practice one looks at nose length against the middle zone and the width of the wings.

Núi và sông: ngũ nhạc cùng tứ độcMountains and rivers: the five peaks with the four rivers

Sách tướng không đọc sông tách khỏi núi. Thần Tướng Toàn Biên, quyển trung, đoạn Tướng Biện Vi Mang, mở phần này bằng câu: ngũ nhạc tứ độc định cao sâu. Núi cho biết chỗ cao, sông cho biết chỗ sâu. Ngay sau đó sách kê năm núi trước, bốn sông sau, rồi chép câu bí quyết: năm núi chầu về, bốn sông lưu thông.

The books never read rivers apart from mountains. In the middle volume of the Complete Book of Spirit Physiognomy, the passage on subtle distinctions opens this topic with: the five mountains and four rivers fix height and depth. Mountains show what is high, rivers what is deep. The book then lists the five peaks, then the four rivers, and records the saying: five mountains attending, four rivers flowing through.

Ngay sau câu năm núi chầu về, bốn sông lưu thông, sách viết thêm: đức hạnh phải trọn, phúc tự đến. Câu ấy nói điều Thầy Ưng Khiêm vẫn nhắc khi luận tướng: hình dáng là để hiểu mình, còn cách sống mới là điều mình làm chủ.

Right after the saying about mountains and rivers, the book adds: let virtue be complete, and blessing comes of itself. It says what Master Ung Khiem repeats in every reading: the shape of a face is for understanding oneself, while how one lives is what one controls.

Người mới học hay xem từng núi, từng sông riêng. Sách tướng đọc theo thế tương quan: núi có chầu về nhau không, sông có tương xứng với núi không. Một cái miệng rộng đặt dưới cái mũi nhỏ, hay hai mắt lớn trên vầng trán hẹp, là chỗ người xem để ý, chứ không chấm từng độc tách rời. Bài ngũ nhạc đi sâu vào năm ngọn núi.

Beginners look at each peak or river alone. The books read them as a set: do the mountains attend each other, do the rivers suit the mountains. A wide mouth under a small nose, or large eyes under a narrow forehead, is what a reader notices, rather than grading each river alone. The article on the five mountains goes into the peaks in depth.

Một chỗ khác bản cần biết: trong bản chép số hóa của quyển trung mà bài dẫn, câu kê bốn sông ghi mũi ứng với sông Hán. Quyển hạ và danh sách tứ độc của Nhĩ Nhã đều là sông Tế. Trang tổng và bài này theo quyển hạ.

One textual variant is worth knowing: in the digitised middle volume cited here, the line listing the rivers gives the nose as the Han River. The last volume and the Erya list both have the Ji. The main page and this article follow the last volume.

Tứ độc và ngũ quan: cùng bộ phận, khác cách đọcFour rivers and five features: same parts, different readings

Tai, mắt, mũi, miệng có mặt ở cả tứ độc lẫn ngũ quan. Chỗ khác là cách đọc. Ngũ quan đặt cho mỗi bộ phận một chức quan và đọc theo việc quan ấy làm: tai là Thải Thính Quan, quan nghe ngóng, mắt là Giám Sát Quan, quan xem xét, mũi là Thẩm Biện Quan, quan phân định, miệng là Xuất Nạp Quan, quan ra vào, ăn nói. Tứ độc đọc cùng bộ phận ấy theo dòng chảy: có sâu, có rộng, có thông, có bờ không.

Ears, eyes, nose and mouth belong to both the four rivers and the five features. The difference is how they are read. The five features give each part an office and read it by its work: the ears are the Official of Hearing, the eyes of Inspection, the nose of Judgement, the mouth of Intake. The four rivers read the same parts as waterways: are they deep, wide, flowing and banked.

Đặt ba lớp cạnh nhau sẽ thấy vài điều. Lông mày có trong ngũ quan nhưng không phải sông, không phải núi. Trán, cằm, hai gò má là núi nhưng không phải quan, không phải sông. Riêng mũi có mặt ở cả ba lớp: vừa là Thẩm Biện Quan, vừa là núi Tung Sơn, vừa là sông Tế. Vì vậy người xem tướng lâu năm nhìn mũi rất kỹ, nhưng luôn nhìn trong tương quan với cả khuôn mặt.

Setting the three layers side by side shows a few things. The brows are among the five features but are neither river nor mountain. The forehead, chin and cheekbones are mountains but neither features nor rivers. Only the nose appears in all three: Official of Judgement, Mount Song and the Ji River. That is why seasoned readers look at the nose closely, yet always in relation to the whole face.

Bài ngũ quan đi qua năm vị quan, cách nhìn từng quan và cách đo tương xứng giữa mắt, mũi, miệng.

The article on the five features covers the five officials, what to look at in each, and how to measure the proportions of eyes, nose and mouth.

Bốn lỗ mở của đầu mặt: điều giải phẫu học nóiThe openings of the head: what anatomy says

Trước hết cần nói rõ: khoa học hiện đại xếp nhân tướng học vào loại ngụy khoa học vì các khẳng định của nó không được chứng minh. Hình dáng tai, mắt, mũi, miệng không cho biết tính cách hay số phận. Nhưng có một điều sách tướng nhìn đúng: bốn độc chính là những chỗ đầu mặt mở ra với thế giới bên ngoài.

First, to be clear: modern science classes physiognomy as a pseudoscience because its claims are unsupported. The shape of ears, eyes, nose and mouth does not reveal character or fate. But the books did notice something real: the four rivers are exactly where the head opens to the outside world.

Giải phẫu học mô tả đầu người chứa các giác quan: hai mắt, hai tai, mũi, và lưỡi nằm trong miệng. Tai là cơ quan của thính giác, và ở động vật có vú còn giữ thăng bằng cho cơ thể. Mũi là cơ quan đầu tiên của hệ hô hấp và là cơ quan chính của khứu giác, niêm mạc mũi sưởi ấm và làm ẩm khí hít vào. Miệng và hàm lo việc nhai, nói, và bước đầu của tiêu hóa.

Anatomy describes the head as housing the sense organs: two eyes, two ears, a nose, and the tongue inside the mouth. The ear enables hearing and, in mammals, body balance. The nose is the first organ of the respiratory system and the principal organ of smell, and its lining warms and moistens the air breathed in. The mouth and jaw handle chewing, speech and the first stage of digestion.

Người xưa cũng thấy các lỗ mở ấy là điều làm nên con người. Truyện Hỗn Độn trong sách Trang Tử kể rằng người ta ai cũng có bảy lỗ để nhìn, nghe, ăn và thở. Hỗn Độn không có lỗ nào, hai vị vua bèn đục cho mỗi ngày một lỗ, tới ngày thứ bảy thì Hỗn Độn chết. Bốn độc của sách tướng gồm đúng những chỗ mở ấy: tai, mắt, mũi, miệng.

The ancients also saw these openings as what makes a person. The story of Hundun in the Zhuangzi says all men have seven openings to see, hear, eat and breathe. Hundun had none, so two emperors bored him one hole a day, and on the seventh day Hundun died. The four rivers of physiognomy are exactly those openings: ears, eyes, nose and mouth.

Bốn dòng sông thông nhau bên trongFour rivers joined inside

Chữ thông của sách tướng có một điểm trùng thú vị với giải phẫu học. Ống lệ mũi dẫn nước mắt từ túi lệ xuống khoang mũi, vì vậy khi khóc hay chảy nước mắt vì dị ứng thì mũi cũng chảy nước. Họng nằm sau khoang mũi và khoang miệng, dẫn thức ăn xuống thực quản và dẫn khí xuống thanh quản. Vòi nhĩ nối tai giữa với phần họng sau mũi, dài khoảng 35 mm ở người lớn, mở ra khi nuốt để áp suất tai giữa cân với áp suất bên ngoài.

The books' word for flowing through has an interesting echo in anatomy. The tear duct carries tears from the lacrimal sac into the nasal cavity, which is why the nose runs when a person cries or has watery eyes from an allergy. The pharynx sits behind the nasal cavity and mouth, sending food to the oesophagus and air to the larynx. The Eustachian tube links the middle ear to the part of the throat behind the nose, about 35 mm long in adults, and opens when swallowing so the middle ear pressure matches the air outside.

Cần nói cho đúng: tai không thông thẳng ra ngoài như ba độc kia. Màng nhĩ là một màng mỏng hình nón ngăn tai ngoài với tai giữa, nhận rung động của âm thanh từ không khí rồi truyền vào trong. Phần thông với họng là tai giữa, nằm sau màng nhĩ.

To be precise: the ear is not open straight through like the other three. The eardrum is a thin cone shaped membrane separating the outer ear from the middle ear, taking sound vibrations from the air and passing them inward. The part joined to the throat is the middle ear, behind the eardrum.

Đây là Thầy đặt cạnh để tham khảo. Sách tướng không nói về ống lệ mũi hay vòi nhĩ, và việc các lỗ mở thông nhau bên trong không chứng minh điều gì về tướng pháp. Nó chỉ cho thấy vì sao người xưa có thể hình dung bốn chỗ mở như những dòng sông cùng một hệ nước.

This is set side by side by the Master for reference. The old books say nothing about tear ducts or Eustachian tubes, and the fact that the openings connect inside proves nothing about physiognomy. It only suggests why the ancients could picture the four openings as rivers of one water system.

Thầy Ưng Khiêm đọc tứ độc thế nàoHow Master Ung Khiem reads the four rivers

Đọc tiếpRead next