Tướng mũi: sơn căn, niên thượng, thọ thượng, chuẩn đầu, lan đài đình úyNose reading: mountain root, year above, longevity above, nose tip, orchid terrace and court officer

Tướng mũi là gìWhat nose reading is

Tướng mũi là phần nhân tướng học xem riêng cái mũi. Bài ngũ quan đã giới thiệu mũi trong một mục gọn cùng tai, mày, mắt, miệng. Bài này đi sâu hơn hẳn: từng bộ vị trên mũi và tuổi ứng với nó, mũi nhìn nghiêng, tám dáng mũi mà sách tướng đặt tên, mũi đứng cạnh hai gò má, lỗ mũi, rồi đặt tất cả cạnh những gì nhân trắc học đã đo được.

Nose reading is the part of physiognomy devoted to the nose. The article on the five features covered the nose briefly alongside the ears, brows, eyes and mouth. This one goes much deeper: each point on the nose and the age it holds, the nose in profile, eight named shapes from the manuals, the nose beside the cheekbones, the nostrils, and all of it set beside what anthropometry has measured.

Ma Y tướng pháp, quyển hai, mở phần xem mũi bằng câu tị vi Trung Nhạc, kỳ hình thuộc Thổ, vi nhất diện chi biểu, tức mũi là Trung Nhạc, hình thuộc Thổ, là cái biểu của cả khuôn mặt. Vì đứng giữa mặt, mũi mang nhiều lớp bản đồ cùng lúc. Bảng dưới gom các lớp ấy theo đúng sơ đồ khuôn mặt của trang tổng.

The second volume of the Mayi manual opens its nose section with tị vi Trung Nhạc, kỳ hình thuộc Thổ, vi nhất diện chi biểu: the nose is the Central Mountain, its form belongs to Earth, and it stands for the whole face. Sitting at the centre, the nose carries several map layers at once. The table gathers them exactly as on the face map of the main page.

Tên Thẩm Biện Quan nghĩa là vị quan phân định, xét đoán. Tên Thọ Thượng của một bộ vị trên sống mũi, hay tên Tật Ách và Tài Bạch của hai cung trên mũi, đều là tên sách đặt. Bài dùng các tên ấy để chỉ chỗ trên mặt, không dùng để đoán tuổi thọ, bệnh tật hay tiền của.

Official of Judgement means the official who discerns and decides. The name Longevity Above for a point on the bridge, or Health and Wealth for the two palaces on the nose, are names the books gave. This article uses them to locate places on the face, never to judge lifespan, illness or money.

Các bộ vị trên mũi, tuổi 41 tới 50The points on the nose, ages 41 to 50

Trên bảng bách tuế lưu niên của trang tổng, vận khí đi hết mắt ở tuổi 40 thì xuống mũi. Tuổi 41 ở Sơn Căn, gốc mũi giữa hai mắt. Tuổi 42 và 43 là Tinh Xá và Quang Điện, hai bên sống mũi ngang khóe mắt trong. Tuổi 44 và 45 là Niên Thượng và Thọ Thượng, nối nhau trên sống mũi. Tuổi 46 và 47 rẽ ra hai gò má, cùng tên Quyền. Tuổi 48 về Chuẩn Đầu, chóp mũi. Tuổi 49 và 50 là Lan Đài và Đình Úy, hai cánh mũi.

On the hundred year chart of the main page, the yearly path leaves the eyes at 40 and comes down to the nose. Age 41 is the Mountain Root between the eyes. Ages 42 and 43 are the Essence Hall and Light Hall on either side of the bridge, level with the inner eye corners. Ages 44 and 45 are Year Above and Longevity Above, one after the other on the bridge. Ages 46 and 47 branch out to the two cheekbones, both called Cheekbone. Age 48 returns to the Nose Tip. Ages 49 and 50 are the Orchid Terrace and Court Officer, the two nose wings.

Tuổi tính theo tuổi mụ. Mặt nam và mặt nữ đi cùng một đường nhưng đổi bên như soi gương: bộ vị nằm trên đường giữa mặt thì không đổi chỗ, bộ vị hai bên thì nam ở một bên, nữ ở bên kia. Bảng dưới ghi bên theo người được xem, đúng như trang tổng.

Ages are counted the traditional way, from one at birth. The male and female faces follow the same path but mirrored: points on the centre line stay put, side points sit on one side for men and the other for women. The table gives the side as the subject's own, as on the main page.

Ma Y tướng pháp ghi hai bộ Niên Thượng và Thọ Thượng đều nằm trên mũi, và muốn chóp mũi tròn, được Lan Đài, Đình Úy hai bên tương ứng. Câu tiếp theo của sách nối thế mũi với chuyện thọ yểu, bài lược đi. Người xem tướng thường gọi gộp hai bộ trên sống mũi là niên thọ.

The Mayi manual notes that Year Above and Longevity Above both lie on the nose, and wants a round tip matched by the Orchid Terrace and Court Officer on either side. Its next sentence ties the form of the nose to length of life, and is left out here. Readers often call the two bridge points together niên thọ.

Nhìn nghiêng mới thấy sơn cănThe root shows only in profile

Ảnh chính diện cho thấy bề ngang, còn độ cao thấp của sơn căn, sống mũi thẳng hay gồ, chóp mũi nhô bao nhiêu thì phải nhìn nghiêng. Vì vậy trang Sinh Trắc Tam Tướng xin thêm một ảnh nghiêng 90 độ. Trên ảnh nghiêng, Sơn Căn là chỗ lõm nhất giữa trán và sống mũi, ngang tầm mắt, Niên Thượng và Thọ Thượng nối nhau trên sống mũi, Chuẩn Đầu là chỗ nhô xa nhất.

A frontal photo shows width, but the height of the root, a straight or humped bridge, and how far the tip projects need a profile. That is why the Three Readings page asks for a 90 degree profile too. In profile, the Mountain Root is the deepest point between forehead and bridge, level with the eye, Year Above and Longevity Above follow along the bridge, and the Nose Tip is the point that projects furthest.

Dáng mũi trong sách tướngNose shapes in the manuals

Sách tướng đặt tên cho nhiều dáng mũi, phần lớn mượn hình con vật hay đồ vật. Phần xem mũi trong Ma Y tướng pháp, quyển hai, có những câu thơ ngắn tả từng dáng, mỗi câu thường gồm một vế tả hình và một vế phán vận. Bài chỉ giữ vế tả hình, phiên âm Hán Việt, đã làm nhẹ câu chữ và bỏ hết lời phán.

The manuals name many nose shapes, mostly after animals or objects. The nose section in the second volume of the Mayi manual has short verses on each, usually one line describing the form and one pronouncing on fortune. The article keeps only the descriptions, softened, with every verdict left out.

Hai dáng được nhắc nhiều nhất là Huyền Đảm, mũi như túi mật treo, và Tiệt Đồng, mũi như ống trúc cắt ngang. Thần Tướng Toàn Biên, quyển trung, cũng đặt hai tên này cạnh nhau, và thiên Ngũ Quan ở quyển hạ tả mũi trọn vẹn là mũi như túi mật treo. Câu thơ của Ma Y cho dáng Huyền Đảm là tị như huyền đảm chuẩn đầu tề, sơn căn bất đoạn vô thiên ỷ: mũi như túi mật treo, chóp mũi đều đặn, sơn căn không đứt, không lệch.

The two shapes named most often are the Hanging Gall, a nose like a hanging gall bladder, and the Cut Tube, a nose like a bamboo tube cut across. The middle volume of the Complete Book of Spirit Physiognomy also pairs these two names, and its five features section in the last volume describes a complete nose as shaped like a hanging gall bladder. The Mayi verse for the Hanging Gall reads tị như huyền đảm chuẩn đầu tề, sơn căn bất đoạn vô thiên ỷ: a nose like a hanging gall bladder, an even tip, a root unbroken and not askew.

• Mũi Long: sơn căn vút thẳng lên, sống mũi ngay ngắn, không cong.
• Mũi Hổ: tròn đầy, lỗ mũi không lộ.
• Mũi Sư Tử: sơn căn và niên thọ hơi thấp phẳng, chóp mũi to đầy, cân với hai cánh mũi.
• Mũi Toán Đầu, như củ tỏi: sơn căn và niên thọ phẳng nhỏ, chóp mũi và hai cánh mũi đều đầy.
• Mũi Ưng Chủy, như mỏ chim ưng: sống mũi lộ xương, chóp nhọn, quặp xuống phía môi.
• Mũi Kiếm Phong: sống mũi lộ như sống núi, chóp mũi ít thịt.

• Dragon nose: the root rises straight, the bridge square and not curved.
• Tiger nose: round and full, the nostrils hidden.
• Lion nose: the root and bridge slightly low and flat, the tip large and full, matched by the wings.
• Garlic bulb nose: root and bridge flat and small, the tip and both wings full.
• Hawk beak nose: a bony bridge, a pointed tip hooking down towards the lip.
• Sword ridge nose: the bridge showing like a mountain ridge, a lean tip.

Mỗi dáng trong sách đều kèm lời phán về sang hèn, giàu nghèo, có dáng kèm cả lời về tính nết. Bài không chép lại những lời ấy. Một cái mũi thật hiếm khi khớp trọn một dáng, thường mang nét của hai ba dáng cùng lúc, và như phần khoa học ở dưới cho thấy, dáng mũi gắn chặt với gen và tổ tiên của mỗi người.

Every shape in the manual comes with a verdict on rank or wealth, some with a note on temperament. The article does not repeat them. A real nose rarely fits one shape exactly, usually showing traits of two or three, and as the science section below shows, nose shape is closely tied to each person's genes and ancestry.

Mũi và lưỡng quyềnThe nose and the cheekbones

Trong ngũ nhạc, mũi là Trung Nhạc Tung Sơn, gò má trái của người được xem là Đông Nhạc Thái Sơn, gò má phải là Tây Nhạc Hoa Sơn. Thần Tướng Toàn Biên, quyển trung, chép đúng thứ tự ấy: tả quyền Thái Nhạc, hữu quyền Hoa Nhạc. Sơ đồ của trang tổng ghi mũi là ngọn núi chủ, cần cao thẳng và được bốn núi kia chầu về.

Among the five mountains, the nose is the Central Mount Song, the subject's left cheekbone the Eastern Mount Tai, the right cheekbone the Western Mount Hua. The middle volume of the Complete Book of Spirit Physiognomy records the same order: tả quyền Thái Nhạc, hữu quyền Hoa Nhạc, left cheekbone Mount Tai, right cheekbone Mount Hua. The main page map calls the nose the master peak, which should stand high and straight with the other four attending it.

Bảng lưu niên cũng buộc hai thứ vào nhau: giữa chặng mũi, tuổi 46 và 47 rẽ ra hai gò má rồi mới về chóp mũi ở tuổi 48. Vì thế người xem tướng không đọc mũi mà bỏ qua lưỡng quyền, tức hai gò má.

The yearly chart ties them together too: in the middle of the nose stage, ages 46 and 47 branch out to the cheekbones before returning to the tip at 48. So readers never read the nose while ignoring the two cheekbones.

Ma Y tướng pháp có riêng một dáng cho thế mũi đứng một mình, gọi là Cô Phong, núi đơn độc: mũi to cao chót vót trong khi hai gò má thấp nhỏ. Lời phán đi kèm, bài lược đi. Ở chiều ngược lại, bài nhân tướng học khuôn mặt đã ghi rằng một núi quá lộ hay quá thấp so với các núi còn lại mới là chỗ sách tướng để ý, nên gò má cao lấn hẳn mũi cũng được ghi lại.

The Mayi manual has a shape of its own for a nose standing alone, the Solitary Peak: a large, towering nose while both cheekbones are low and small. Its verdict is left out. In the other direction, face reading for beginners notes that the tradition pays attention when one peak is too prominent or too low against the rest, so cheekbones that tower over the nose are noted as well.

Trên ảnh, gò má khó đo hơn mũi vì không có một điểm mốc sắc nét như chóp mũi, và bóng đổ dễ làm gò má trông cao thấp khác đi. Ảnh cần ánh sáng đều hai bên mặt như trang tổng dặn, và nên so gò má trên cả ảnh chính diện lẫn ảnh nghiêng.

On a photo, cheekbones are harder to measure than the nose, since they lack a sharp landmark like the tip, and shadows easily make them look higher or lower. The photo needs even light on both sides of the face, as the main page advises, and the cheekbones are best compared on both the frontal and the profile photo.

Lỗ mũiThe nostrils

Câu mở đầu phần xem mũi của Ma Y tướng pháp có một vế về lỗ mũi: chuẩn đầu viên, tị khổng bất lộ, hựu đắc Lan Đài Đình Úy nhị bộ tương ứng, tức chóp mũi tròn, lỗ mũi không lộ, lại được hai bộ Lan Đài, Đình Úy tương ứng. Trong tám dáng ở hình 3, mũi Hổ cũng được tả là lỗ mũi không lộ.

The opening of the Mayi nose section has a clause on the nostrils: chuẩn đầu viên, tị khổng bất lộ, hựu đắc Lan Đài Đình Úy nhị bộ tương ứng, a round tip, nostrils not showing, and the Orchid Terrace and Court Officer matching on both sides. Among the eight shapes in Figure 3, the Tiger nose is likewise described with hidden nostrils.

Lộ hay không lộ ở đây là nhìn từ chính diện, ngang tầm mắt, xem chóp mũi có che lỗ mũi không. Chỗ dễ sai nhất lại nằm ở ảnh: chỉ cần máy đặt thấp hơn mặt, hay người chụp hơi ngửa cằm, mặt dưới của mũi đã hiện ra nhiều hơn. Vì thế ảnh để xem tướng phải chụp ngang tầm mắt, cằm thẳng, và phần đo luôn ghi góc chụp.

Showing or hidden means seen from the front at eye level: does the tip cover the nostrils? The commonest error comes from the photo: a camera held below the face, or a slightly raised chin, already reveals more of the underside of the nose. So a reading photo must be taken at eye level with the chin level, and the measurements always note the camera angle.

Lỗ mũi cũng là chỗ nhân trắc học đo kỹ: bề ngang lỗ mũi chính là đặc điểm mà khoa học tìm thấy gắn với khí hậu, như phần dưới sẽ nói. Sách tướng hỏi lỗ mũi có lộ không, khoa học hỏi lỗ mũi rộng bao nhiêu và vì sao, hai câu hỏi khác hẳn nhau.

The nostrils are also closely measured in anthropometry: nostril width is the very trait science has linked to climate, as the next section explains. The manuals ask whether the nostrils show, science asks how wide they are and why, two entirely different questions.

Cung Tật Ách và cung Tài Bạch trên mũiThe Health and Wealth palaces on the nose

Trong mười hai cung của sơ đồ trang tổng, mũi giữ hai cung. Cung Tật Ách ở sơn căn, gốc mũi giữa hai mắt, sách ghi là cung của sức khỏe, tai ách. Cung Tài Bạch ở mũi, chủ yếu là chóp mũi, sách ghi là cung của tiền của. Thần Tướng Toàn Biên, quyển trung, đặt cung Tật Ách ở sơn căn và gọi mũi là tài tinh, sao tiền của, vì thế cung Tài Bạch nằm ở đây.

Among the twelve palaces on the main page map, the nose holds two. The Health palace sits at the mountain root between the eyes, which the books call the palace of health and mishaps. The Wealth palace sits on the nose, chiefly its tip, the palace of money. The middle volume of the Complete Book of Spirit Physiognomy places the Health palace at the root and calls the nose the tài tinh, the wealth star, which is why the Wealth palace sits there.

Tên cung là tên, không phải chẩn đoán. Sơn căn cao hay thấp là một dáng của xương và sụn mũi, và như phần khoa học dưới đây cho thấy, dáng mũi chịu ảnh hưởng của gen và tổ tiên. Nó không cho biết ai khỏe ai yếu. Bài này, cũng như cách Thầy Ưng Khiêm luận, không dùng tên cung Tật Ách để đoán bệnh. Quý vị lo về sức khỏe hãy đi khám bác sĩ.

A palace name is a name, not a diagnosis. A high or low root is a shape of nasal bone and cartilage, and as the science section below shows, nose shape is shaped by genes and ancestry. It says nothing about who is healthy. This article, like Master Ung Khiem's readings, never uses the name of the Health palace to guess at illness. For health concerns, please see a doctor.

Cũng vậy với cung Tài Bạch. Thầy không đọc tiền của từ một cái mũi. Mũi rộng hay hẹp đổi theo tổ tiên, theo khí hậu nơi tổ tiên sống, và chỉ riêng khoảng cách chụp đã làm chân cánh mũi trên ảnh rộng thêm khoảng 30%. Một chi tiết đổi nhiều như thế không thể mang được chuyện giàu nghèo của một đời người.

The same holds for the Wealth palace. The Master does not read money from a nose. A wide or narrow nose follows ancestry and the climate one's ancestors lived in, and camera distance alone can make the nasal base look about 30% wider. A detail that shifts this much cannot carry the question of a lifetime's wealth.

Khoa học đo mũi thế nàoHow science measures the nose

Trước hết cần nói rõ: khoa học hiện đại xếp nhân tướng học vào ngụy khoa học vì các khẳng định của nó không được chứng minh. Phần tướng pháp trong bài là di sản văn hóa để tham khảo. Nhưng cái mũi thì được đo rất kỹ, trong nhân trắc học, phẫu thuật tạo hình và di truyền học.

First, to be clear: modern science classes physiognomy as a pseudoscience because its claims are unsupported. The tradition in this article is cultural heritage for reference. The nose itself, however, is measured closely in anthropometry, plastic surgery and genetics.

Các điểm mốc và chỉ số mũiLandmarks and the nasal index

Nhân trắc học dùng vài điểm mốc cố định. Nasion là chỗ lõm ở gốc mũi, nơi xương trán gặp xương mũi, gần trùng Sơn Căn của tướng pháp. Sellion là điểm lõm nhất ở gốc mũi trên đường giữa mặt. Subnasale là chỗ vách mũi gặp môi trên. Alare là điểm ngoài cùng của cánh mũi. Bề ngang mũi là khoảng giữa hai điểm alare, chiều cao mũi là khoảng từ nasion tới subnasale.

Anthropometry uses a few fixed landmarks. Nasion is the indentation at the nose root where the frontal bone meets the nasal bones, close to the Mountain Root of the tradition. Sellion is the most depressed point of the nose root on the midline. Subnasale is where the septum meets the upper lip. Alare is the outermost point of the nose wing. Nose breadth is the distance between the two alare points, nose height the distance from nasion to subnasale.

Chỉ số mũi, do Paul Topinard đặt ra, là tỉ lệ giữa bề ngang và chiều cao của mũi, nay vẫn là một chỉ số nhân trắc được dùng trong phẫu thuật mũi. Tỉ lệ này đo được trên ảnh chính diện chụp đúng cách, và là thứ phần đo trong cuốn luận ghi lại.

The nasal index, devised by Paul Topinard, is the ratio of nose breadth to nose height, and remains a recognised anthropometric index in nasal surgery. It can be measured on a properly taken frontal photo, and it is what the measurement part of the reading records.

Mũi khác nhau theo tổ tiênNoses differ by ancestry

Farkas, Katic và Forrest (2005) đo 1.470 người trẻ khỏe mạnh tuổi 18 tới 30, gồm 750 nam và 720 nữ, thuộc 25 nhóm dân tộc ở năm vùng, trong đó có người Việt. So với người da trắng Bắc Mỹ, mũi của các nhóm châu Á và các nhóm gốc Phi rộng hơn rõ rệt ở cả hai giới, còn các nhóm Trung Đông có bề ngang mũi như nhau nhưng chiều cao lớn hơn. Nghĩa là một cái mũi rộng hay hẹp trước hết phản ánh tổ tiên của người ấy.

Farkas, Katic and Forrest (2005) measured 1,470 healthy young adults aged 18 to 30, 750 men and 720 women, from 25 ethnic groups across five regions, Vietnamese among them. Compared with North American whites, the noses of the Asian groups and the groups of African origin were significantly wider in both sexes, while the Middle Eastern groups had the same nose width but greater height. In other words, a wide or narrow nose first of all reflects a person's ancestry.

Mũi và khí hậuThe nose and climate

Zaidi và cộng sự (2017) chụp ảnh ba chiều khuôn mặt của 476 người có tổ tiên Tây Phi, Bắc Âu, Đông Á và Nam Á, rồi đo bảy đặc điểm của mũi. Chỉ hai đặc điểm khác nhau giữa các nhóm nhiều hơn mức mà trôi dạt di truyền giải thích được: bề ngang lỗ mũi và bề ngang chân cánh mũi. Bề ngang lỗ mũi tương quan với nhiệt độ và độ ẩm tuyệt đối: người có tổ tiên ở vùng ấm ẩm thường có lỗ mũi rộng hơn, vùng lạnh khô thì hẹp hơn.

Zaidi and colleagues (2017) took 3D facial images of 476 people of West African, Northern European, East Asian and South Asian ancestry and measured seven nose traits. Only two differed between groups more than genetic drift can explain: nostril width and alar base width. Nostril width correlated with temperature and absolute humidity: people whose ancestors lived in warm humid climates tend to have wider nostrils, those from cool dry climates narrower ones.

Chính nhóm tác giả dặn đừng suy quá: tín hiệu thích nghi với khí hậu không mạnh, nhất là khi so với màu da, và khí hậu có lẽ không phải yếu tố duy nhất, chọn lọc giới tính nhiều khả năng cũng góp phần. Một nghiên cứu khác trên khoảng 6.000 người Mỹ Latinh của Adhikari và cộng sự (2016) tìm ra các vùng gen gắn với từng nét mũi, như RUNX2 với bề rộng sống mũi, GLI3 với bề rộng cánh mũi, DCHS2 với độ nghiêng của trụ giữa hai lỗ mũi.

The authors themselves warn against overreach: the climate signal is not very strong, especially next to skin pigmentation, and climate was probably not the only factor, with sexual selection likely playing a part. Another study of about 6,000 Latin Americans, by Adhikari and colleagues (2016), found gene regions tied to single nose traits, such as RUNX2 with nose bridge breadth, GLI3 with nose wing breadth, and DCHS2 with the inclination of the columella.

Ảnh tự chụp làm mũi to raSelfies make the nose look bigger

Bài tam đình đã dẫn nghiên cứu của Boris Paskhover và Ohad Fried trên JAMA Facial Plastic Surgery năm 2018. Với tướng mũi, con số ấy còn quan trọng hơn: ảnh tự chụp cách mặt khoảng 30 cm làm chân cánh mũi trông rộng hơn khoảng 30% và chóp mũi rộng hơn khoảng 7% so với ảnh chụp từ khoảng 1,5 m, khoảng cách chụp chân dung thông thường. Paskhover ví người tự chụp khi ấy như đang soi vào một tấm gương biến dạng mang theo người.

The three zones article cited Boris Paskhover and Ohad Fried in JAMA Facial Plastic Surgery, 2018. For nose reading the figure matters even more: a selfie taken about 12 inches from the face makes the nasal base look about 30% wider and the tip about 7% wider than a photo from about 5 feet, a standard portrait distance. Paskhover likened taking a selfie to looking into a portable funhouse mirror.

Vì vậy Thầy không đo mũi trên ảnh tự chụp cầm tay. Ảnh để xem tướng mũi nên nhờ người khác chụp từ xa hơn một sải tay, hoặc đặt máy lên giá, máy ngang tầm mắt.

So the Master does not measure the nose on a handheld selfie. A photo for nose reading should be taken by someone else from beyond arm's length, or with the phone on a stand, at eye level.

Thầy Ưng Khiêm đọc tướng mũi thế nàoHow Master Ung Khiem reads the nose

Đọc tiếpRead next