Vân móc: phân biệt móc trụ và móc quay trên hai tay, trên dấu in và trên ảnh chụpLoops: telling ulnar from radial on both hands, on prints and on photos

Tên gọi từ hai xương cẳng tayNamed after the two forearm bones

Cẳng tay có hai xương chạy song song. Xương trụ nằm về phía ngón út, xương quay nằm về phía ngón cái. Tài liệu The Science of Fingerprints của FBI định nghĩa: vân móc chảy theo hướng xương trụ, tức về phía ngón út, gọi là móc trụ (ulnar loop). Vân móc chảy theo hướng xương quay, về phía ngón cái, gọi là móc quay (radial loop).

The forearm has two parallel bones. The ulna lies on the little finger side, the radius on the thumb side. The FBI's The Science of Fingerprints defines it plainly: a loop that flows toward the ulna, the little finger, is an ulnar loop. A loop that flows toward the radius, the thumb, is a radial loop.

"Chảy về" ở đây là hướng của miệng móc, phía vân đi vào rồi quặt ra. Đầu móc tròn và tam giác điểm luôn nằm phía ngược lại.

"Flows toward" means the direction of the open end, where the ridges enter and turn back out. The rounded head and the delta always sit on the opposite side.

Cách nhớ gọn nhất: trụ theo út, quay theo cái. Tên gọi luôn gắn với ngón út và ngón cái của đúng bàn tay mang vân, không gắn với bên trái hay bên phải của tờ giấy hay màn hình.

The quickest way to remember: ulna with the little finger, radius with the thumb. The name is always tied to the little finger and thumb of the hand that carries the print, never to the left or right of the paper or screen.

Móc trụ và móc quay trên dấu in tay tráiUlnar and radial loops on a left hand print

Mọi tranh vân trong các bài Sinh Trắc Tam Tướng vẽ theo dấu in tay trái, như trên thẻ lăn tay. Trên dấu in tay trái, phía ngón út nằm bên trái, phía ngón cái nằm bên phải. Vì vậy móc trụ mở sang trái, móc quay mở sang phải.

Every pattern drawing in the Three Readings articles follows a left hand print, as on a fingerprint card. On a left hand print the little finger side is on the left and the thumb side on the right. So the ulnar loop opens left and the radial loop opens right.

Ba điều kiện để một vân được gọi là mócThree requirements for a loop

Trước khi hỏi trụ hay quay, phải chắc đó là vân móc. Chuẩn FBI đòi đủ ba điều: có một vân quặt đủ độ, có một tam giác điểm, và số vân tính qua vân quặt ấy ít nhất là một. Vân quặt đủ độ là đoạn vân vòng lại giữa hai vai móc, không bị một nhánh vân nào đâm vuông góc vào mặt ngoài chỗ vòng. Thiếu một trong ba thì vân bị hạ xuống cung lều.

Before asking ulnar or radial, make sure it is a loop. FBI rules require all three: a sufficient recurve, a delta, and a ridge count of at least one across a looping ridge. A sufficient recurve is the part of a recurving ridge between the shoulders, free of any appendage meeting its outside at a right angle. Missing any of the three makes it a tented arch.

Hai dạng khác nhau ở hình dáng khôngDo the two differ in shape

Nhìn bằng mắt thì móc quay là móc trụ soi gương. Nghiên cứu của Králík và cộng sự năm 2015 trên 489 vân móc của 104 người đo kỹ hơn và thấy ở ngón trỏ có khác biệt nhỏ nhưng có hệ thống: móc trụ nghiêng xiên hơn ở đoạn đầu đường viền phía đầu ngón và khép lại hơn về phía tâm, móc quay cong hơn ở đoạn đầu và mở hơn về phía tâm. Chính nhóm tác giả ghi đây là kết quả sơ bộ trên mẫu nhỏ, chưa dùng được trong thực tế.

To the eye a radial loop is a mirrored ulnar loop. Králík and colleagues (2015), measuring 489 loops from 104 people, found small but systematic differences on the index finger: ulnar loops are more oblique in the first part of the distal type line and more closed toward the core, radial loops more curved at first and more open toward the core. The authors call this a preliminary result on a small sample, not yet of practical use.

Chỗ dễ nhầm nhất: dấu in lật như gươngThe classic mistake: a print is a mirror image

Hãy nghĩ tới một con dấu. Chữ khắc trên mặt con dấu phải ngược chiều thì in ra giấy mới đọc xuôi. Đầu ngón tay cũng là một con dấu: gờ vân chạm mực, ấn xuống giấy, và dấu để lại là ảnh soi gương của mặt đầu ngón mà ta nhìn thẳng vào.

Think of a seal. The letters on its face must be carved in reverse to print the right way round. A fingertip is a seal too: the ridges take the ink, press on paper, and the mark left behind is the mirror image of the fingertip as you look straight at it.

Ghép hai điều ấy lại thì ra bốn trường hợp cho cùng một móc trụ: tay trái hay tay phải, nhìn thẳng đầu ngón hay nhìn dấu in. Điều đáng chú ý là hai ô chéo nhau trông giống hệt nhau. Đầu ngón tay trái nhìn thẳng trông y như dấu in tay phải. Vì vậy chỉ nhìn một tấm hình mà không biết tay nào, cách chụp nào thì không gọi được tên.

Put the two facts together and one ulnar loop can appear four ways: left or right hand, fingertip seen directly or a print. The striking point is that the diagonal cells look exactly the same. A left fingertip seen face on looks just like a right hand print. So from a single picture, without knowing the hand and how it was taken, the loop cannot be named.

Bảng trên chỉ đúng khi đầu ngón hướng lên trên. Xoay tấm ảnh ngược đầu thì trái phải cũng đảo theo. Ảnh chụp bằng camera trước của điện thoại có thể bị lật như gương tùy cài đặt máy, nên chụp vân tay bằng camera sau.

The table holds only with the fingertip pointing up. Turn the picture upside down and left and right swap too. Photos from a phone's front camera may be mirrored depending on settings, so use the rear camera for fingerprints.

Trên thẻ lăn tay mười ngónOn the ten print card

Thẻ lăn tay xếp hai hàng: hàng trên là tay phải, số 1 tới số 5, hàng dưới là tay trái, số 6 tới số 10, mỗi hàng đi từ ngón cái tới ngón út. FBI nhắc riêng một bẫy ở đây. Với tay phải, thứ tự các ô trên thẻ trùng với thứ tự các ngón khi úp bàn tay xuống. Với tay trái, thứ tự trên thẻ ngược với thứ tự các ngón trên bàn tay. Vì vậy ở hàng tay trái, vân móc chảy về phía ô ngón cái là móc trụ, chảy về phía ô ngón út là móc quay.

The card has two rows: the right hand on top, numbers 1 to 5, the left hand below, 6 to 10, each row running thumb to little finger. The FBI points out a trap here. For the right hand, the order of the boxes matches the fingers of the hand laid palm down. For the left hand the card order is the reverse of the fingers on the hand. So on the left hand row, a loop flowing toward the thumb box is ulnar, and toward the little finger box radial.

Hệ Vucetich ở Nam Mỹ thì gọi tên theo phía tam giác điểm trên dấu in, nên cùng một móc trụ ở tay trái và tay phải lại mang hai ký hiệu khác nhau. Bài lịch sử phân loại vân tay có hình so hai hệ ấy.

The Vucetich system of South America names loops by the delta side on the print, so the same ulnar loop gets different symbols on the left and right hands. The article on the history of fingerprint classification compares the two systems.

Tâm móc và tam giác điểm theo chuẩn FBICore and delta by FBI rules

Vân móc có đúng một tam giác điểm và một tâm móc. Muốn đếm vân hay ghi mã, hai điểm này phải đặt đúng luật, không đặt theo cảm giác.

A loop has exactly one delta and one core. To count ridges or code the print, both points must be placed by the rules, not by eye.

• Đường viền (type lines): hai vân trong cùng chạy song song rồi tách ra, ôm hoặc gần ôm lấy vùng hoa văn.
• Tam giác điểm: điểm nằm trên một vân, ngay tại hoặc phía trước và gần nhất với tâm chỗ hai đường viền tách nhau. Nó có thể là một chỗ rẽ đôi, một đầu vân cụt, một chấm, một vân ngắn, hay một điểm trên vân quặt đầu tiên.
• Tâm móc: đặt trên hoặc bên trong vân quặt đủ độ trong cùng, theo ba trường hợp ở hình dưới.

• Type lines: the two innermost ridges that start parallel, diverge, and surround or tend to surround the pattern area.
• Delta: the point on a ridge at or in front of and nearest the centre of the divergence of the type lines. It may be a fork, an ending ridge, a dot, a short ridge, or a point on the first recurving ridge.
• Core: placed upon or within the innermost sufficient recurve, following the three cases below.

Đếm vân trên một mócCounting the ridges of a loop

Số vân của một vân móc là số vân nằm giữa tam giác điểm và tâm móc. Kẻ một đường thẳng tưởng tượng từ tam giác điểm tới tâm, đếm mọi vân cắt hoặc chạm đường ấy. Vì móc chỉ có một tam giác điểm nên chỉ có một đường đếm, không phải chọn bên như vân xoáy.

A loop's ridge count is the number of ridges between the delta and the core. Draw an imaginary straight line from delta to core and count every ridge that crosses or touches it. With only one delta a loop has just one count line, with no side to choose as in a whorl.

Luật đếm của FBI còn vài chi tiết: vân rẽ đôi ngay trên đường đếm tính là hai, đảo vân nhỏ cắt đường tính cả hai mép, mảnh vân chỉ được tính khi dày ngang các vân xung quanh, và giữa tam giác điểm với vân được đếm đầu tiên phải có một khoảng trắng. Số vân đi thẳng vào mã của ngón ấy, như phần sau cho thấy, và cộng vào tổng số vân mười ngón.

FBI counting has a few more details: a fork right on the line counts two, a small island crossing it counts both edges, a fragment counts only if it is as thick as the ridges around it, and a white space must separate the delta from the first ridge counted. The count goes straight into the finger's code, as shown next, and into the total ridge count of ten fingers.

Móc trụ, móc quay trong mã hồ sơUlnar and radial loops in record codes

Nhiều hệ ghi mã giữ riêng hai dạng móc. Trong mã mười ngón NCIC của Hoa Kỳ, theo The Fingerprint Sourcebook của Viện Tư pháp Quốc gia Hoa Kỳ (NIJ), móc trụ ghi đúng số vân, từ 01 tới 49, còn móc quay ghi số vân cộng thêm 50, từ 51 tới 99. Hệ Henry thì ghi chữ R cho móc quay và U cho móc trụ ở ngón trỏ, còn móc quay ở các ngón khác ghi chữ thường r, vì ở đó nó hiếm.

Many coding systems keep the two loops apart. In the US NCIC ten finger code, as described in the National Institute of Justice's The Fingerprint Sourcebook, an ulnar loop is written as its ridge count, 01 to 49, and a radial loop as its ridge count plus 50, 51 to 99. The Henry system writes R for radial and U for ulnar on the index fingers, and a lower case r for radial loops on other fingers, where they are rare.

Móc trên mười ngónLoops across ten fingers

Trên một người, móc trụ thường rải khắp các ngón, còn móc quay nếu có thì hay dồn về ngón trỏ. Králík và cộng sự viết rằng móc trụ nhiều ở mọi ngón, còn móc quay ít hơn hẳn, chủ yếu ở ngón trỏ, các ngón khác thấp hơn nhiều và ở ngón út gần như bằng không. Luật chữ thường r của hệ Henry cũng xuất phát từ chính sự hiếm ấy.

On one person, ulnar loops tend to spread over all fingers, while radial loops, if any, gather on the index finger. Králík and colleagues write that ulnar loops are abundant on every finger, while radial loops are much rarer, mostly on the index fingers, much less frequent elsewhere and virtually absent on the little finger. The Henry lower case r rule comes from that same rarity.

Móc trụ gặp nhiều cỡ nàoHow common ulnar loops are

Theo tài liệu FBI, vân móc chiếm khoảng 65% mọi dấu vân tay, là nhóm đông nhất. Trong nhóm móc, móc trụ chiếm tuyệt đại đa số. Một nghiên cứu năm 2020 trên 200 sinh viên y khoa ở Ấn Độ, 2.000 dấu vân, đếm được 1.140 vân móc, trong đó 1.084 là móc trụ, khoảng 95%, và 56 là móc quay, khoảng 4,9%. Tính trên cả 2.000 dấu vân thì móc trụ đã chiếm hơn một nửa, nên nó là dạng gặp nhiều nhất trong tám dạng.

In FBI material, loops make up about 65% of all fingerprints, the largest group. Within the loops, ulnar loops are the overwhelming majority. A 2020 study of 200 medical students in India, 2,000 prints, found 1,140 loops, of which 1,084 were ulnar, about 95%, and 56 radial, about 4.9%. Across all 2,000 prints ulnar loops alone are more than half, which makes them the most common of the eight types.

Mỗi dân tộc, mỗi mẫu nghiên cứu một khác, nên các con số chỉ để tham chiếu. Điều ổn định qua nhiều nghiên cứu là thứ tự: móc trụ nhiều nhất, móc quay ít, và móc quay dồn về ngón trỏ.

Populations and samples differ, so the figures are only a reference. What holds across studies is the order: ulnar loops most common, radial loops few, and radial loops gathering on the index finger.

Vì sao lại có vân mócWhy loops form at all

Chương phôi học trong The Fingerprint Sourcebook của NIJ ghi rằng gờ vân bắt đầu mọc khoảng tuần thứ 10,5 của thai kỳ, và tới khoảng tuần thứ 16 thì các chi tiết đã cố định. Đệm gan tay cân đối lúc gờ vân bắt đầu mọc sẽ cho vân cân đối như xoáy hay cung, còn đệm lệch, "nghiêng" về một phía thì cho vân móc. Tài liệu ấy không nói đệm lệch về phía nào thì ra móc trụ hay móc quay, nên bài này cũng không đoán.

The embryology chapter of NIJ's The Fingerprint Sourcebook notes that ridges begin to form at about 10.5 weeks of pregnancy and that by about 16 weeks the details are set. A symmetrical volar pad at the start of ridge formation gives a symmetrical pattern such as a whorl or arch, while an asymmetrical, "leaning" pad gives a loop. The chapter does not say which lean gives an ulnar or a radial loop, so this article does not guess.

Thầy Ưng Khiêm đọc vân móc thế nàoHow Master Ung Khiem reads loops

Vì móc quay hay nằm ở ngón trỏ, người đọc tướng pháp thường hỏi ngón trỏ ứng với gì. Trong bảng mười ngón của trang Sinh Trắc Tam Tướng, dưới gốc ngón trỏ là gò Mộc Tinh, cổ học xem ở đó chí hướng, lòng tự tôn, khả năng dẫn dắt. Bài này không gán cho móc quay một lời phán riêng: một ngón vân chỉ có nghĩa khi đặt trong cả bộ mười ngón và hai bàn tay.

Because radial loops favour the index finger, readers often ask what that finger stands for. In the ten finger table of the Three Readings page, the Mount of Jupiter sits below the index, where old texts look for ambition, self respect and leadership. This article gives the radial loop no verdict of its own: one finger means something only within the whole set of ten and both hands.

Tự xem vân móc của mìnhCheck your own loops

1. Chấm một chấm bút nhỏ lên mép đầu ngón phía ngón út, trên từng ngón cần xem.
2. Chụp bằng camera sau, đầu ngón hướng lên, ánh sáng xiên, tắt flash, lấy đủ hai mép ngón và phần dưới đầu ngón để thấy tam giác điểm.
3. Tìm tam giác điểm. Có đúng một tam giác điểm và có vân quặt đủ độ thì là vân móc.
4. Miệng móc quay về chấm bút là móc trụ, quay ngược chấm bút là móc quay. Ghi tên theo tay và ngón.

1. Put a small pen dot on the little finger edge of each fingertip you want to check.
2. Use the rear camera, fingertip pointing up, side light, flash off, both edges and the lower part in frame so the delta shows.
3. Find the delta. Exactly one delta and a sufficient recurve means a loop.
4. Opening toward the dot is ulnar, away from it radial. Record it by hand and finger.

Tranh mẫu trên trang Sinh Trắc Tam Tướng vẽ theo dấu in tay trái. Khi chọn dạng vân cho ngón của mình trong ứng dụng chụp, hãy xét theo ngón út và ngón cái của chính bàn tay ấy, đừng so hướng trái phải với tranh mẫu.

The sample drawings on the Three Readings page follow a left hand print. When you pick a type for your own finger in the capture app, judge by the little finger and thumb of that hand, not by matching left and right to the sample.

Đọc tiếpRead next