Giữa vùng đất bằng phẳng phía đông nam tỉnh Tây Ninh, nhìn về dãy núi Bà Đen đứng sừng sững ở phương bắc, Tòa Thánh Tây Ninh hiện ra như một khối kiến trúc không giống với bất kỳ ngôi chùa, nhà thờ hay thánh đường nào từng có trước đó ở Việt Nam. Khởi công xây dựng phần nền móng từ năm 1931, chính thức dựng Đền Thánh từ năm 1933 dưới sự điều khiển của Hộ Pháp Phạm Công Tắc và khánh thành năm 1955, công trình là nơi đặt bộ máy trung ương của Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh. Từng thước chiều dài, từng bậc nền và từng cây cột rồng trong Đền Thánh đều được quy đổi trực tiếp từ hệ thống giáo lý của đạo Cao Đài, biến cả tòa nhà thành một bản kinh dịch ra vôi vữa, tầm vông và bê tông cốt thép.
IThế đất và phương vị
Nhìn trên địa đồ tổng thể miền Đông Nam Bộ, vùng Long Hoa thuộc Tây Ninh là một dải bình nguyên cao ráo, đất pha cát vững chắc, nằm kẹp giữa lưu vực sông Vàm Cỏ Đông ở phía tây và hệ thống sông Sài Gòn cùng hồ Dầu Tiếng ở phía đông. Điểm trấn giữ lớn nhất của toàn vùng là ngọn núi Bà Đen cao 986 mét vươn thẳng lên giữa đồng bằng ở phía bắc đông bắc. Một công trình tôn giáo lớn đặt tại vùng đất này tự nhiên nhận được cái thế núi độc tôn làm điểm tựa tinh thần cho cả một bình nguyên rộng mở.
Khu Nội Ô rộng lớn được quy hoạch thành một vùng đất phẳng phiu, tách biệt với phố chợ bên ngoài qua hệ thống mười hai cổng tam quan. Trục chính của Đền Thánh đặt theo hướng tây sang đông, mặt tiền Hiệp Thiên Đài mở về hướng tây đón đường đại lộ dẫn từ Chánh Môn đi vào, còn phần hậu cung Bát Quái Đài đặt ở phía đông. Khoảng sân đại lộ thênh thang phía trước mặt tiền tạo thành một minh đường rộng lớn, đủ sức dung nạp hàng vạn người cùng quy tụ trong những kỳ đại lễ mà khí trường vẫn thông thoáng, không bị bức bối.
Cấu trúc của riêng tòa Đền Thánh lại được tạo hình theo thế Long Mã bái sư, đầu hướng về phía tây còn đuôi quay về phía đông. Hai tháp chuông và trống vươn cao 27 mét ở mặt tiền như cặp sừng rồng vươn lên trời, phần thân Cửu Trùng Đài nâng dần qua chín cấp nền tạo thành sống lưng vững chãi, và khối Bát Quái Đài ở phía cuối thu tóm toàn bộ mạch khí về nơi đặt Quả Càn Khôn. Sự chuyển tiếp từ thấp lên cao theo chiều sâu giúp khí đi từ cửa chính vào không bị tán loạn, mà từng bước lắng lại, nâng dần độ trang nghiêm cho tới tận cung thờ Thiên Nhãn.
IILịch sử qua các thời kỳ
- 1926Khai đạo tại Tây NinhSau những đàn cơ đầu tiên ở Sài Gòn, các vị tiền khai chính thức lập tờ khai đạo và cử hành Đại lễ Khai Đạo vào rằm tháng Mười năm Bính Dần (tháng 11 năm 1926) tại chùa Gò Kén (Từ Lâm Tự) ở Tây Ninh trước khi Hội Thánh mua đất dựng cơ sở riêng tại Long Hoa.
- 1927Chuyển về đất mới Long HoaDo phải trả lại ngôi chùa mượn ban đầu, Hội Thánh tìm mua khu đất rộng tại làng Long Thành, quận Hòa Thành cũ để dựng Đền Thánh tạm bằng gỗ lợp tranh và bắt đầu quy hoạch khu Nội Ô.
- 1931 - 1933Đào móng và khởi dựng Đền ThánhCông việc đào đất đắp nền bắt đầu từ năm 1931 dưới thời Quyền Giáo Tông Lê Văn Trung và Hộ Pháp Phạm Công Tắc. Tới năm 1933, phần xây dựng chính thức của ngôi Đền Thánh kiên cố được khởi công theo các chỉ dẫn từ cơ bút.
- 1936 - 1947Xây dựng bằng sức công quảHàng ngàn tín đồ nam nữ tự nguyện phát tâm ăn chay, ngủ đất để làm thợ hồ, thợ mộc, đắp tượng. Giữa giai đoạn chiến tranh Pháp và Nhật từ năm 1941 tới 1946 khi Hộ Pháp Phạm Công Tắc bị đày ra đảo Madagascar, việc xây dựng bị gián đoạn rồi mới nối lại từ năm 1947.
- 1955Khánh thành Tòa ThánhSau hơn hai thập niên xây dựng đứt nối, Đại lễ Khánh thành được tổ chức trọng thể vào ngày mùng 9 tháng Giêng năm Ất Mùi (ngày 1 tháng 2 năm 1955), hoàn tất diện mạo trung tâm thờ tự của Hội Thánh Cao Đài Tây Ninh cho đến ngày nay.
Một điểm đặc biệt được nhiều tài liệu báo chí và sử đạo ghi nhận là ngôi Đền Thánh đồ sộ này được dựng lên mà không hề có bản vẽ thiết kế trên giấy của kiến trúc sư chuyên nghiệp. Tương truyền qua các buổi phò cơ, kích thước tổng thể, số lượng cột, độ cao từng tháp và cách bài trí đều được truyền dạy từng phần. Hộ Pháp Phạm Công Tắc là người trực tiếp đứng ra hình dung, cắm cọc và chỉ dẫn cho đội ngũ thợ thuyền là các tín đồ làm công quả thực hiện từng hạng mục một.
Trong những năm 1930, điều kiện vật tư ở vùng rừng núi Tây Ninh còn thiếu thốn, sắt thép rất đắt đỏ. Những người thợ Cao Đài đã dùng thân cây tầm vông già ngâm nước và cật tre đan lại làm cốt thay cho sắt ở nhiều mảng tường, vòm trần và phù điêu trang trí, kết hợp với xi măng cốt thép ở các trụ chịu lực chính. Nhờ kỹ thuật dân gian khéo léo này, các mảng đắp nổi rồng phượng, hoa sen và dây nho giữ được độ nhẹ và bền chắc qua gần một thế kỷ nắng mưa.
Quần thể Tòa Thánh Tây Ninh không chỉ có riêng ngôi Đền Thánh ở trung tâm mà là cả một khu Nội Ô rộng lớn, trải trên diện tích khoảng một ki lô mét vuông với mười hai cổng tam quan bao quanh (trong đó Chánh Môn là cổng lớn nhất) và gần một trăm công trình lớn nhỏ. Bên trong khuôn viên ấy có đầy đủ các cơ quan hành đạo như Giáo Tông Đường, Hộ Pháp Đường, Báo Ân Từ (Điện Thờ Phật Mẫu tạm), các viện học, trai đường và vườn rừng thiên nhiên, tạo thành một không gian sinh hoạt đạo sự khép kín và hoàn chỉnh.
IIIKiến trúc và bài trí
Nhìn từ bên ngoài, Đền Thánh là sự hòa trộn táo bạo giữa các hình khối kiến trúc tôn giáo Đông Tây, phản ánh đúng tinh thần quy nguyên của đạo Cao Đài. Hai tháp chuông trống vươn cao ở mặt tiền gợi nhớ bố cục nhà thờ Kitô giáo, mái vòm tròn trên Nghinh Phong Đài mang dáng dấp thánh đường Hồi giáo, hệ thống mái ngói chồng diêm cong vút cùng đôi rồng chầu và hoa sen mang đậm nét chùa cổ Á Đông, còn bố cục Bát Quái ở hậu cung lại lấy từ dịch lý Đạo giáo.
Toàn bộ chiều dài công trình được chia thành ba phần nối tiếp nhau gọi là Tam Đài, đi từ mặt trước ở hướng tây vào tới hậu cung ở hướng đông gồm Hiệp Thiên Đài, Cửu Trùng Đài và Bát Quái Đài. Theo giáo lý Cao Đài, ba phần này tương ứng với ba yếu tố Tinh, Khí, Thần của con người và ba cơ quan lập pháp, hành pháp, tối cao vô vi của nền đạo. Con số kích thước trong thiết kế ban đầu đều là bội số của 9, con số cực dương của dịch học.
Đặt ở phía tây với hai tháp cao 27 mét (tính đến đỉnh hồ lô là 28,2 mét). Bên trái là Bạch Ngọc Chung Đài treo trống Lôi Âm, bên phải là Lôi Âm Cổ Đài treo chuông Bạch Ngọc. Tầng trệt có tượng Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc cùng chư vị Thượng Phẩm, Thượng Sanh đứng trên lưng thất đầu xà.
Nằm ở giữa, nối Hiệp Thiên Đài với Bát Quái Đài. Nền sàn chia làm chín cấp cao dần từ ngoài vào trong, mỗi cấp chênh nhau 18 xăng ti mét, tượng trưng cho chín phẩm thần thánh tiên phật của Cửu Trùng Đài từ Tín Đồ bước lên tới phẩm Giáo Tông.
Đài bát giác cuối công trình có mười hai cấp mái, thiết kế cao 30 mét, đỉnh đắp tượng Tam Thanh. Giữa đài đặt Quả Càn Khôn đường kính 3,3 mét sơn màu xanh da trời, vẽ 3.072 ngôi sao cùng Thiên Nhãn ở vị trí Bắc Đẩu tinh quân.
Đặt trên nóc Cửu Trùng Đài ở khoảng giữa công trình, cao 17 mét. Trên đỉnh vòm cầu đắp tượng Long Mã phụ Hà Đồ chạy về hướng tây nhưng ngoái đầu nhìn lại hướng đông, biểu trưng cho sự giao cảm giữa trời đất và lòng hướng về cội nguồn.
Mười tám cột trụ đắp rồng quấn phân làm hai hàng chia lòng Cửu Trùng Đài thành chín gian, mỗi gian chênh nhau 18 xăng ti mét ứng với chín phẩm Cửu Trùng Đài. Trần điện uốn thành chín khung vòm mây xanh sao trắng như bầu trời đêm mở ra trên đầu người hành lễ.
Cổng lớn nhất trong mười hai cổng vào Nội Ô, trang trí hình Lưỡng Long tranh châu, hoa sen và cổ pháp Tam giáo. Cổng chỉ mở vào các dịp đại lễ lớn hoặc khi đón tiếp nguyên thủ, bình thường khách và tín đồ đi qua các cổng số 1, 2, 3...
| Hạng mục | Con số ghi nhận | Ý nghĩa và ghi chú |
|---|---|---|
| Toàn công trình | dài 97,5 m, rộng 22 m | Kích thước thực tế (thiết kế ban đầu là 135 x 27 m) |
| Hiệp Thiên Đài ở mặt trước | thiết kế cao 36 m | Phần mặt tiền với hai tháp chuông trống |
| Lầu chuông và lầu trống | cao 27 m (đỉnh hồ lô 28,2 m) | Bạch Ngọc Chung Đài và Lôi Âm Cổ Đài |
| Nghinh Phong Đài và Bát Quái Đài | Nghinh Phong Đài cao 17 m | Bát Quái Đài ở cuối có 12 cấp mái (thiết kế cao 30 m) |
| Cột chống tầng trệt | 112 cột tròn hành lang (tổng 156 cột) | Đỡ mái hiên vòng ngoài và toàn bộ tầng trệt |
| Số bậc nền Cửu Trùng Đài | 9 cấp, mỗi cấp cao 18 cm | Tượng trưng cho cửu phẩm thần tiên |
| Quả Càn Khôn | đường kính 3,3 m, 3.072 ngôi sao | Tượng trưng Tam thiên thế giới và Thất thập nhị địa cầu |
IVThờ tự và nghi lễ thường nhật
Nhịp sống ở Tòa Thánh Tây Ninh xoay quanh bốn thời cúng mỗi ngày vào đúng các giờ Tý (24 giờ đêm), Ngọ (12 giờ trưa), Mẹo (6 giờ sáng) và Dậu (18 giờ chiều). Khi tiếng chuông Bạch Ngọc và tiếng trống Lôi Âm vang lên từ hai lầu cao mặt tiền, các chức sắc và đạo hữu trong trang phục chỉnh tề từ các ngả đường trong Nội Ô lặng lẽ tiến về Đền Thánh.
Quy tắc đi vào Đền Thánh phân định rất rõ ràng theo âm dương. Nam giới đi vào bằng cửa bên phải (hữu nam), nữ giới đi vào bằng cửa bên trái (tả nữ) tính từ trong điện nhìn ra, tức là khi đứng từ sân nhìn vào mặt tiền thì nam đi lối bên trái, nữ đi lối bên phải. Mọi người đều bỏ giày dép bên ngoài trước khi bước lên thềm. Tín đồ phổ thông mặc áo dài trắng, còn các vị chức sắc từ phẩm Giáo Hữu trở lên thuộc Cửu Trùng Đài mặc đại phục màu vàng (thượng vàng ứng với Phật), màu xanh da trời (thanh ứng với Tiên) hoặc màu đỏ (ngọc ứng với Thánh) tùy theo phái mình đảm nhận.
Trong suốt buổi lễ, ban đồng nhi nam nữ ngồi hai bên đọc kinh theo nhịp đờn cò, đờn kìm, đờn tranh của ban nhạc lễ truyền thống Nam Bộ trên gác. Tín đồ ngồi xếp hàng ngay ngắn theo từng phẩm cấp trên chín bậc nền của Cửu Trùng Đài, mặt hướng về Quả Càn Khôn ở Bát Quái Đài. Cách lạy của đạo Cao Đài dùng thế chắp hai tay theo ấn Tý, lạy bốn lạy với mỗi lạy gật đầu ba cái thành mười hai gật, tượng trưng cho mười hai con số của trời.
VLễ tiết trong năm
| Ngày âm lịch | Tên lễ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mùng 9 tháng Giêng âm lịch | Đại lễ Vía Đức Chí Tôn | Một trong hai kỳ lễ lớn nhất năm tại Tòa Thánh, cầu quốc thái dân an |
| Rằm tháng Tám âm lịch | Hội Yến Diêu Trì Cung | Kỳ đại lễ lớn nhất, mừng Đức Phật Mẫu và Cửu vị Tiên Nương tại Báo Ân Từ |
| Rằm tháng Giêng và Rằm tháng Bảy âm lịch | Lễ Thượng Nguơn và Lễ Trung Nguơn | Cầu an đầu năm và cầu siêu, báo hiếu tổ tiên giữa năm |
| Rằm tháng Mười âm lịch | Lễ Hạ Nguơn và kỷ niệm Khai Đạo | Nhớ ngày lập đạo năm Bính Dần 1926 tại Tây Ninh |
Hai kỳ đại lễ thu hút đông đảo tín đồ và khách thập phương nhất tại Tòa Thánh là Đại lễ Vía Đức Chí Tôn vào mùng 9 tháng Giêng và Hội Yến Diêu Trì Cung vào rằm tháng Tám âm lịch. Trong những ngày này, hàng chục vạn người từ khắp các tỉnh miền Nam, miền Trung và kiều bào nước ngoài đổ về Nội Ô. Các dãy nhà trọ và trai đường trong khuôn viên mở cửa phục vụ cơm chay miễn phí suốt ngày đêm cho toàn bộ khách hành hương.
Điểm nhấn nổi tiếng của hai kỳ đại lễ này là màn múa Long Mã, Tứ Linh (Rồng Nhang, Ngọc Kỳ Lân, Quy, Phụng) cùng dàn nhạc bát âm diễu hành dọc theo đại lộ trước Đền Thánh và Báo Ân Từ. Riêng dịp Hội Yến Diêu Trì Cung, khu vực xung quanh Báo Ân Từ và đại lộ Phạm Hộ Pháp còn dựng hàng chục gian trưng bày quả phẩm tạo hình chim phượng, rồng, hoa trái vô cùng công phu do các họ đạo từ khắp nơi dâng cúng.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- Đại lộ Phạm Hộ Pháp, phường Long Hoa (thị xã Hòa Thành cũ), tỉnh Tây Ninh
- Đường tới
- Tòa Thánh nằm trên đại lộ Phạm Hộ Pháp, phường Long Hoa (thuộc thị xã Hòa Thành cũ), tỉnh Tây Ninh, cách trung tâm thành phố Tây Ninh cũ khoảng năm ki lô mét về phía đông nam và cách Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 90 ki lô mét về phía tây bắc. Từ Thành phố Hồ Chí Minh, khách có thể đi theo Quốc lộ 22 qua Củ Chi, tới ngã ba Trảng Bàng rẽ theo Tỉnh lộ 782 và 784 hoặc đi tiếp Quốc lộ 22B lên thẳng khu vực Long Hoa. Các tuyến xe buýt và xe khách đi Tây Ninh từ bến xe An Sương đều có điểm dừng gần cổng Nội Ô.
- Toạ độ
- 11.3037, 106.1337
Nội Ô Tòa Thánh mở cửa tự do suốt ngày đêm và hoàn toàn không thu vé tham quan. Nếu muốn xem nghi thức cúng đại đàn, giờ thuận tiện nhất cho khách phương xa là thời Ngọ lúc 12 giờ trưa hoặc thời Dậu lúc 18 giờ chiều.
Trang phục bắt buộc phải kín đáo, quần hoặc váy dài qua đầu gối, áo có tay. Khi vào Đền Thánh phải bỏ giày dép, mũ nón ở kệ bên ngoài.
Khách tham quan không phải tín đồ chỉ đi theo lối hành lang hai bên và đứng quan sát từ trên bao lơn tầng hai nhìn xuống lòng điện. Tuyệt đối không tự ý bước vào khu vực chính giữa Cửu Trùng Đài khi đang hành lễ và không đi qua cửa chính giữa vốn chỉ dành cho các bậc chức sắc cao cấp.
Khi chụp ảnh trong lòng điện, người đứng chụp lưu ý không quay lưng trực tiếp vào Quả Càn Khôn ở Bát Quái Đài và giữ trật tự tuyệt đối trong suốt thời gian đồng nhi tụng kinh.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Tòa Thánh Tây Ninh
Contribute photos, information or video for Cao Dai Holy SeeThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Tòa Thánh Tây Ninh thờ ai
Trung tâm thờ tự cao nhất tại Bát Quái Đài là Đức Chí Tôn (Ngọc Hoàng Thượng Đế), biểu trưng bằng hình Thiên Nhãn vẽ trên Quả Càn Khôn. Phía dưới ngai thờ Chí Tôn có thờ các vị giáo chủ và thánh hiền của Tam giáo và Ngũ chi Đại Đạo như Phật Thích Ca, Lão Tử, Khổng Tử, Chúa Giê su, Quan Thánh Đế Quân, Lý Thái Bạch, Quan Âm Bồ Tát và Khương Thượng Tử Nha.
Vì sao trong Đền Thánh thờ hình con mắt Thiên Nhãn
Theo giáo lý Cao Đài, Thượng Đế là đấng vô hình bao trùm vũ trụ nên không dùng tượng hình người để thờ. Thiên Nhãn là con mắt trái thuộc dương, biểu thị cho thần quang sáng suốt của Trời đất và lương tâm con người, nhắc nhở người tu rằng lòng người nghĩ gì thì Trời đều thấu suốt.
Quả Càn Khôn trong Bát Quái Đài có gì đặc biệt
Quả Càn Khôn là một khối cầu lớn đường kính 3,3 mét, khung đan bằng tre và mây rồi bồi giấy phủ sơn xanh da trời. Trên mặt cầu vẽ Thiên Nhãn nằm ở vị trí sao Bắc Đẩu cùng đúng 3.072 ngôi sao, tượng trưng cho ba ngàn thế giới và bảy mươi hai địa cầu trong vũ trụ quan của đạo Cao Đài. Bên trong quả cầu luôn thắp ngọn đèn Thái Cực Đăng không bao giờ tắt.
Ba màu áo vàng, xanh, đỏ của chức sắc Cao Đài có ý nghĩa gì
Ba màu đại phục của chức sắc Cửu Trùng Đài tượng trưng cho Tam giáo quy nguyên. Màu vàng (phái Thái) tượng trưng cho Phật giáo và đức từ bi, màu xanh da trời (phái Thượng) tượng trưng cho Tiên giáo (Đạo giáo) và sự thanh tịnh, màu đỏ (phái Ngọc) tượng trưng cho Nho giáo (Thánh giáo) và sự nghiêm minh lễ nghĩa.
Khách ngoài đạo có được vào xem lễ cúng ở Tòa Thánh không
Hoàn toàn được phép. Khách tham quan có thể vào xem các thời cúng (thường đi nhất là thời 12 giờ trưa) hoàn toàn miễn phí. Khi vào cần mặc quần áo dài lịch sự, để giày dép bên ngoài, nam đi cửa bên trái và nữ đi cửa bên phải (tính từ ngoài nhìn vào), sau đó theo cầu thang lên hành lang lầu hai để quan sát toàn cảnh buổi lễ.