Bước ra khỏi ga Inari ở phía nam Kyoto, quý vị gần như đứng ngay dưới chân một cổng torii son lớn. Sau cổng là lầu cổng hai tầng cũng sơn son, hai bên có hai tượng cáo đá ngồi thẳng lưng, một con ngậm chìa khóa, một con ngậm viên ngọc. Đi qua chính điện, lối lên núi bắt đầu, và từ đây cổng torii đứng sát nhau thành từng dãy dài, son đỏ bên ngoài, mặt sau khắc chữ đen, ánh sáng lọt qua khe cổng thành những vạch mỏng trên nền đá. Người đi lên cứ thế mất dần vào rừng.
Đây là Fushimi Inari Taisha, người Kyoto gọi thân mật là Oinari-san. Tên Hán ở đầu trang là tên chính thức của thần xã, đọc theo Hán Việt là Phục Kiến Đạo Hà Đại Xã, thư viện không suy ra. Nơi này thuộc Thần Đạo, là tổng bản cung của tín ngưỡng Inari, tức chỗ gốc mà theo trang của thần xã khoảng ba vạn đền Inari khắp Nhật Bản chia thần về thờ. Inari là thần của lúa gạo và mùa màng, về sau là thần của buôn bán, nên đây là nơi thờ gần với đời sống thường ngày của người Nhật hơn hết.
IInari Ōkami Và Năm Danh Hiệu
Vị thần được thờ là Inari Ōkami, nhưng trang của thần xã ghi thần được thờ dưới năm danh hiệu, cùng đặt trong một chính điện. Ở giữa là Ukanomitama no Ōkami, thần của lúa và lương thực, gọi là Hạ xã. Phía bắc là Satahiko no Ōkami, Trung xã. Phía nam là Ōmiyanome no Ōkami, Thượng xã. Ngoài cùng phía bắc là Tanaka no Ōkami, ngoài cùng phía nam là Shi no Ōkami. Người đi lễ gọi chung cả năm là Inari.
Trong Thần Đạo, một vị thần (kami) có thể mang nhiều danh hiệu, mỗi danh hiệu ứng với một mặt công năng. Inari ban đầu gắn với cây lúa, chữ Inari được nhiều người giải là lúa thành, và từ lúa mà ra cơm, rượu, mùa màng. Khi xã hội Nhật chuyển sang buôn bán, người ta cầu Inari cho việc làm ăn được thuận, và các đền Inari mọc khắp phố thị, trong xưởng, trên sân thượng nhà buôn. Cáo được coi là sứ giả của thần, nên tượng cáo đứng canh ở khắp khuôn viên.
Trang lịch sử của thần xã chép rằng năm 711, Hata no Irogu (Irogu no Hatanokimi), tổ của dòng họ Hata, vâng chiếu của Nữ hoàng Genmei thỉnh thần lên ba ngọn của núi Inari. Truyện trong sách địa chí cổ của xứ Yamashiro kể Irogu dùng một chiếc bánh giầy làm bia bắn, bánh hóa thành chim trắng bay đi, chỗ chim đậu mọc lên lúa, và tên Inari có từ đó. Thư viện ghi đây là truyện khởi nguyên của thần xã, không phải sự kiện được xác minh. Năm 927, thần xã có tên trong sổ các đền của bộ luật Engishiki, xếp vào hàng cao nhất.
Nhiều người thấy tượng cáo ở mọi góc liền nghĩ thần xã này thờ con cáo. Không phải. Theo cách hiểu của chính tín ngưỡng Inari, cáo là sứ giả của thần, đứng hầu và đưa tin, không phải vị được thờ. Vật mà tượng cáo ngậm trong miệng, như chìa khóa kho lúa hay viên ngọc, là vật tượng trưng cho điều thần ban, không phải cho bản thân con vật.
IITừ Ba Ngọn Núi Tới Ba Vạn Đền
Dòng họ Hata được sử Nhật ghi là một dòng di dân từ bán đảo Triều Tiên, giỏi nghề nông, nghề dệt và thủy lợi, định cư ở vùng Kyoto trước khi Kyoto thành kinh đô. Thần xã họ lập trên núi Inari là thần xã của một dòng họ làm ruộng, rồi lớn dần lên thành trung tâm của cả một tín ngưỡng lan ra toàn quốc. Các mốc dưới đây theo trang lịch sử của thần xã.
- 711Thỉnh thần lên núi InariHata no Irogu thỉnh Inari Ōkami về ba ngọn núi Inari, gọi là Mitsugamine, niên hiệu Wadō. Ngày lập xã được nhớ bằng lễ Hatsuuma ngày Ngọ đầu tháng 2.
- 927Vào sổ EngishikiThần xã có tên trong sổ các đền thờ của bộ luật Engishiki, được xếp vào hàng thần xã cao nhất nước.
- 1468Thiêu rụiCác điện của thần xã bị thiêu rụi. Việc thờ phụng vẫn tiếp tục trong lúc chờ dựng lại.
- 1499Dựng lại chính điệnChính điện hiện nay được dựng lại. Năm 1999 thần xã làm lễ lớn kỷ niệm 500 năm chính điện.
- 1589Dựng lầu cổng RōmonLầu cổng lớn trước chính điện được dựng bằng tiền cúng dường của Toyotomi Hideyoshi, theo trang lịch sử của thần xã.
- 1909Xếp hạng chính điệnChính điện được xếp Quốc bảo theo luật cũ, theo luật hiện hành là Di sản văn hóa quan trọng của Nhật Bản.
Về con số đền Inari, trang của thần xã ghi khoảng ba vạn đền trên toàn Nhật Bản, và đây là con số được dùng rộng rãi. Con số này tính các đền có đăng ký, chưa tính vô số miếu nhỏ Inari trong nhà, trong xưởng hay trên nóc tòa nhà, nên các sách về tín ngưỡng dân gian Nhật thường nói số thật lớn hơn nhiều. Thư viện chỉ ghi con số của thần xã.
IIIChính Điện, Lầu Cổng Và Đường Cổng Son
Khuôn viên chia làm hai phần. Phần dưới chân núi là khu điện chính: cổng torii lớn, lầu cổng Rōmon, bái điện nơi người đi lễ đứng, rồi chính điện phía sau. Phần trên là cả ngọn núi Inari, với lối đi lên đỉnh qua các dãy cổng torii, dọc đường có những cụm miếu nhỏ và gò đá gọi là otsuka do người đi lễ dựng lên để thờ thần dưới những danh hiệu riêng của mình. Sơn son là màu chủ của toàn khuôn viên.
Dựng lại năm 1499, dài theo chiều ngang, mái dốc vươn dài về phía trước để che chỗ đứng lễ. Năm danh hiệu thần cùng đặt trong một điện, từ bắc sang nam theo thứ tự trang của thần xã ghi.
Cổng lầu hai tầng sơn son dựng năm 1589, cổng lớn nhất khuôn viên. Hai bên cổng có hai tượng cáo đá ngồi trên bệ cao.
Nghĩa là nghìn cổng torii, hai dãy cổng chạy song song sát nhau ngay sau khu điện chính, mở đầu lối lên núi. Đây là hình ảnh người ta nhận ra thần xã nhiều nhất.
Theo japan-guide, mỗi cổng trên lối núi là của một người hay một hãng cúng, mặt sau khắc tên người cúng và ngày cúng. Cổng cũ mục thì được thay bằng cổng mới.
Khoảng lưng chừng núi, nơi lối đi tách thành vòng quanh đỉnh. Từ đây nhìn được xuống lòng chảo Kyoto ở phía tây.
Cao 233 mét, một trong 36 ngọn của dãy Higashiyama. Toàn núi là cõi thiêng của thần xã, ba ngọn chính là chỗ thần được thỉnh về năm 711.
Các sách hướng dẫn du lịch hay đưa ra con số cổng torii trên núi Inari, con số mỗi nơi một khác. Trang chính thức của thần xã không nêu con số nào, và vì cổng liên tục được cúng mới, thay cũ, nên một con số cố định khó mà đúng. Thư viện không ghi con số. Tên Senbon Torii, nghìn cổng, cũng là một cách nói chỉ nhiều, không phải con số đếm.
IVThế Đất Và Hướng
Trước khi đọc, cần phân định cho rõ. Thần Đạo không có phép phong thủy theo nghĩa người Việt quen dùng. Chỗ đặt một thần xã được chọn theo thần tích, theo nơi thần giáng hay được thỉnh về, và theo cảm nhận về sự thiêng của núi, rừng, nước. Người Nhật có thuật xem thế nhà riêng gọi là kasō, và kinh đô Heian, tức Kyoto, được đặt theo tứ tượng: núi ở bắc, sông ở đông, đường lớn ở tây, đầm hồ ở nam. Thư viện không dùng kasō để đọc nơi này. Những dòng dưới đây là cách đọc của thư viện theo phong thủy cổ truyền Việt Nam, đưa ra để quý vị có chỗ đối chiếu, không phải điều chép trong tư liệu của thần xã.
Điều nổi bật nhất là núi. Theo lối Việt, một nơi thờ thường tựa vào núi làm hậu chẩm. Ở đây núi không chỉ là chỗ dựa mà chính là cõi thiêng, thần được thỉnh lên ba ngọn núi trước khi có điện dưới chân. Đọc theo lối cũ, đó là thế thần cư sơn, thần ở trên núi, điện dưới chân là cửa để người vào. Ba ngọn núi đứng liền nhau gợi đến thế tam thai mà sách địa lý cổ coi là núi quý.
Về hướng, theo bản đồ, khu điện chính nằm ở chân phía tây núi Inari và lối vào đi từ ga Inari phía tây lên, nên chính điện quay mặt về phía tây, lưng tựa núi phía đông. Tư liệu của thần xã không nói hướng, thư viện đọc từ địa hình và xin quý vị coi là điều cần đối chiếu tại chỗ. Hướng tây ở đây là hướng mở ra lòng chảo Kyoto, nơi ruộng lúa xưa và phố thị nay, tức là thần xã quay mặt về phía những người trồng lúa và buôn bán mà nó che chở. Người Việt xưa chọn hướng đình theo mặt ruộng và mặt làng, lối nghĩ ấy gần với chỗ này.
Về ngũ hành, Inari là thần lúa, lúa mọc từ đất nên thuộc Thổ và Mộc. Màu son của cổng torii thuộc Hỏa, và theo lối cũ Hỏa sinh Thổ. Đọc như thế thì những dãy cổng son dẫn lên núi là một chuỗi Hỏa nuôi cái Thổ của thần lúa. Chúng tôi ghi như một cách đọc, người Nhật giải màu son theo lối riêng của họ, là màu trừ tà và màu của sự sống.
Cuối cùng là đường. Lối lên núi qua cổng torii đi vòng, lên xuống, có ngã rẽ, không thẳng một mạch. Theo lối cũ, khí đi đường vòng thì chậm và tụ, đi đường thẳng thì gấp và tán. Đường cổng son uốn theo sườn núi làm đúng vai trò ấy, dù người dựng chỉ theo địa hình chứ không theo sách.
VLễ Tiết Theo Mùa Lúa Và Ngày Ngọ
Lịch lễ của thần xã tính theo lịch Nhật, phần lớn theo dương lịch, riêng lễ Hatsuuma tính theo ngày can chi. Cũng như ở Thần cung Ise, vòng lễ xoay theo cây lúa, từ cấy tới gặt tới tạ mùa, nhưng Ise là nơi thờ nữ thần mặt trời đứng đầu Thần Đạo, còn Fushimi Inari là nơi của thần lúa gần gũi với dân thường. Lễ quan trọng nhất năm theo trang của thần xã là Inari-sai tháng tư, khi kiệu thần được rước xuống các vùng lân cận.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Ngày Ngọ đầu tháng 2 | Lịch Nhật, theo ngày can chi | Hatsuuma Taisai | Kỷ niệm ngày lập xã năm 711. Ngày Ngọ tính theo vòng mười hai chi, cùng lối tính ngày của người Việt. |
| Chủ nhật gần ngày 20 tháng 4 | Lịch Nhật, dương lịch | Inari-sai Shinkō-sai | Lễ quan trọng nhất năm, kiệu thần được rước ra khỏi thần xã để ban phúc cho các vùng quanh. |
| 3 tháng 5 | Lịch Nhật, dương lịch | Inari-sai Kankō-sai | Lễ rước kiệu thần trở về thần xã. |
| 10 tháng 6 | Lịch Nhật, dương lịch | Taue-sai | Lễ cấy lúa ở ruộng thiêng của thần xã, cầu cho mùa màng tốt. |
| Tháng 7 | Lịch Nhật, dương lịch | Motomiya-sai | Người từ các đền Inari khắp nước về tổng bản cung tạ ơn thần. |
| 25 tháng 10 | Lịch Nhật, dương lịch | Nukiho-sai | Dâng lúa gặt từ ruộng thiêng lên thần. |
| 8 tháng 11 | Lịch Nhật, dương lịch | Hitaki-sai | Lễ đốt lửa tạ mùa, theo trang của thần xã đốt hơn 100.000 thẻ gỗ người đi lễ khắp nước gửi về. |
| 23 tháng 11 | Lịch Nhật, dương lịch | Niiname-sai | Lễ dâng lúa mới, tạ ơn mùa gặt. |
Lễ Hatsuuma là chỗ quý vị người Việt dễ thấy gần gũi nhất: một lễ tính theo ngày can chi, như cách người Việt xưa chọn ngày Ngọ, ngày Tý. Theo trang của thần xã, ngày lập xã năm 711 rơi vào ngày Ngọ đầu tháng 2, và lễ đi lễ ngày ấy đã được nhắc tới trong thi ca Nhật từ rất sớm. Các nguồn đã mở không nói tới sinh hoạt của cộng đồng người Việt tại thần xã, nên thư viện không ghi.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- 68 Fukakusa Yabunouchi-cho, Fushimi-ku, Kyoto 612-0882 (京都市伏見区深草薮之内町68)
- Đường tới
- Thần xã nằm ở quận Fushimi, phía nam Kyoto, ngay trước ga JR Inari, cách ga Fushimi-Inari của tuyến Keihan vài phút đi bộ. Từ ga Kyoto đi tàu JR tuyến Nara vài trạm là tới.
- Toạ độ
- 34.9677, 135.7792
Lệ của thần xã theo lệ chung của Thần Đạo: rửa tay và súc miệng ở thủy xá trước khi lễ, trước bái điện cúi hai lần, vỗ tay hai lần, cúi thêm một lần. Không trèo lên các gò đá otsuka và miếu nhỏ dọc lối núi, đó là nơi thờ của người khác. Lối lên đỉnh là bậc đá dốc, đi vòng trọn đỉnh mất vài giờ, quý vị lượng sức mình, có thể quay lại ở bất cứ chỗ nào.
Những nơi gần đây trong thư viện
VIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Thần xã Fushimi Inari (Fushimi Inari Taisha)
Contribute photos, information or video for Fushimi Inari-taishaThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Fushimi Inari thờ ai
Thờ Inari Ōkami, vị thần của lúa gạo, mùa màng và về sau là của buôn bán, dưới năm danh hiệu đặt chung trong một chính điện, ở giữa là Ukanomitama no Ōkami. Cáo là sứ giả của thần chứ không phải vị được thờ. Đây là tổng bản cung của khoảng ba vạn đền Inari trên toàn Nhật Bản.
Fushimi Inari có bao nhiêu cổng torii
Trang chính thức của thần xã không nêu con số. Các sách hướng dẫn đưa ra nhiều con số khác nhau, và vì cổng liên tục được người đi lễ cúng mới, thay cổng cũ, nên thư viện không ghi con số. Tên Senbon Torii, nghìn cổng, là cách nói chỉ nhiều.
Fushimi Inari được xây năm nào
Theo trang lịch sử của thần xã, năm 711 Hata no Irogu thuộc dòng họ Hata thỉnh thần lên ba ngọn núi Inari. Chính điện hiện nay dựng lại năm 1499 và là Di sản văn hóa quan trọng. Lầu cổng Rōmon dựng năm 1589.
Vì sao đền Inari có tượng cáo
Trong tín ngưỡng Inari, cáo được coi là sứ giả của thần, đứng hầu và đưa tin. Tượng cáo thường ngậm một vật như chìa khóa kho lúa hay viên ngọc, tượng trưng cho điều thần ban. Người đi lễ không thờ con cáo mà thờ Inari.
Lễ lớn nhất ở Fushimi Inari là lễ gì
Theo trang của thần xã, lễ quan trọng nhất năm là Inari-sai Shinkō-sai vào chủ nhật gần ngày 20 tháng 4 dương lịch, khi kiệu thần được rước ra ban phúc cho các vùng quanh, và kiệu trở về ngày 3 tháng 5. Lễ Hatsuuma ngày Ngọ đầu tháng 2 là ngày kỷ niệm lập xã.