VẠN ĐẠO ĐƯỜNG
Các đạo có mặt: Phật Giáo, Thờ Cúng Tổ Tiên, Đạo Mẫu Tứ Phủ, Công Giáo, Đạo Giáo, Ấn Độ Giáo, Hồi Giáo, Nho Giáo, Đạo Cao Đài, Phật Giáo Hòa Hảo
Một trăm hai mươi nơi đã viết ở Việt Nam. Mỗi nơi ghi lịch sử, kiến trúc, thế đất và hướng, lễ tiết, cùng đường tới nơi.
Mỗi chấm là một nơiRê chuột lên để xem tên, bấm để mở trang nơi ấy
Đạo quán thờ Huyền Thiên Trấn Vũ, một trong Thăng Long tứ trấn, trấn giữ phương Bắc. Đây là nơi giữ được lễ thức Đạo Giáo rõ nét nhất trong các di tích còn lại ở Hà Nội.
Ảnh: Christophe95, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Đền thờ Văn Xương Đế Quân của Đạo Giáo cùng Hưng Đạo Đại Vương, là một trong những nơi thể hiện rõ nhất lối Tam Giáo đồng nguyên của người Việt.
Ảnh: Richard Mortel from Riyadh, Saudi Arabia, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Ngôi chùa biểu tượng của xứ Huế, dựng trên đồi Hà Khê nhìn ra sông Hương. Tháp Phước Duyên bảy tầng là hình ảnh quen thuộc nhất của Phật Giáo Việt Nam.
Ảnh: Chainwit., CC BY 4.0, Wikimedia Commons
Nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông tu hành và lập nên Thiền phái Trúc Lâm, dòng thiền thuần Việt đầu tiên. Cả ngọn núi là một quần thể chùa am nối nhau lên đỉnh.
Ảnh: Imgcloud, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Quần thể chùa động trong lòng núi đá vôi, thờ Quán Thế Âm. Lễ hội chùa Hương kéo dài suốt ba tháng đầu năm âm lịch, dài nhất Việt Nam.
Ảnh: Hoàng Việt at vi.wikipedia, Phạm vi công cộng, Wikimedia Commons
Ngôi chùa dựng trên một cột đá giữa hồ, hình đóa sen nở, do vua Lý Thái Tông cho xây sau một giấc mộng thấy Quán Thế Âm.
Ảnh: Thomas Schoch, CC BY-SA 2.5, Wikimedia Commons
Gồm chùa cổ trong hang núi có từ đời Lý và khu chùa mới dựng đầu thế kỷ 21, một trong những quần thể chùa lớn nhất Đông Nam Á.
Ảnh: Nguyễn Thanh Quang, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Ngôi chùa cổ nhất còn lại ở Sài Gòn, tổ đình của phái Lâm Tế ở Nam Bộ, giữ nguyên lối kiến trúc chùa Nam Bộ thế kỷ 18.
Ảnh: Phương Huy, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Chùa lớn giữa lòng Sài Gòn, dựng theo lối chùa miền Bắc, mang tên tổ đình Vĩnh Nghiêm ở Bắc Giang của Thiền phái Trúc Lâm.
Ảnh: trungydang, CC BY 3.0, Wikimedia Commons
Nơi thờ Khổng Tử và các bậc tiên hiền, đồng thời là trường đại học đầu tiên của nước Việt. Bia tiến sĩ ở đây là di sản tư liệu thế giới.
Ảnh: The original uploader was Chuoibk at English Wikipedia., CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Trung tâm thờ Mẫu Liễu Hạnh, một trong Tứ bất tử của người Việt. Đây là cái nôi của tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ, di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.
Ảnh: Thang Nguyen from Nottingham, United Kingdom, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons
Nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Sài Gòn, xây bằng gạch chở từ Marseille, hai tháp chuông cao hơn sáu mươi mét là điểm nhìn quen thuộc của thành phố.
Ảnh: rjabalosIII, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Quần thể nhà thờ xây bằng đá và gỗ theo lối đình chùa Việt Nam, mái cong, cột lim, do linh mục Trần Lục chủ trì. Không nơi nào trên thế giới có lối nhà thờ như vậy.
Ảnh: Unknown, but published in 1926, Phạm vi công cộng, Wikimedia Commons
Trung tâm của Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ, công trình hợp nhất lối kiến trúc Á Đông và phương Tây, nơi đặt Thiên Nhãn lớn nhất của đạo Cao Đài.
Ảnh: Phương Huy, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Ngôi nhà ở làng Hòa Hảo nơi Đức Huỳnh Giáo Chủ khai đạo năm 1939, cùng ngôi An Hòa Tự kề bên. Tín đồ gọi chung cả vùng này là cội nguồn của đạo.
Nơi thờ các Vua Hùng trên núi Nghĩa Lĩnh, đầu mối của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ở tầm quốc gia. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đã được UNESCO ghi danh.
Ảnh: Hoài Hương, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Nơi hành hương đông bậc nhất Nam Bộ, thờ Bà Chúa Xứ trên nền một pho tượng đá cổ. Lễ hội Vía Bà đã được UNESCO ghi danh năm 2024.
Ảnh: Phương Huy, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Ba toà đền trên nền cung Trùng Quang của hành cung Thiên Trường, thờ mười bốn vị vua Trần và Hưng Đạo Đại Vương. Lễ Khai Ấn rằm tháng Giêng nổi tiếng cả nước.
Ảnh: Hoangvantoanajc, CC0, Wikimedia Commons
Phủ thờ Mẫu Liễu Hạnh bên hồ Tây, nơi lui tới quen thuộc nhất của người Hà Nội mỗi mùng một và rằm. Một trong những chốn hầu đồng còn giữ nếp xưa giữa nội thành.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Ngôi chùa được coi là cổ nhất Thăng Long, dựng từ thời Lý Nam Đế trên bãi sông Hồng rồi dời vào gò Kim Ngư giữa hồ Tây.
Ảnh: Rolfmueller, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Tổ đình trên núi Bà Đen, thờ Linh Sơn Thánh Mẫu, nơi hành hương lớn nhất Đông Nam Bộ mỗi dịp đầu năm và hội Vía Bà tháng Năm âm lịch.
Ảnh: Trung Quân, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Miếu thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu của bốn bang người Hoa đất Thủ, nơi diễn ra lễ rước kiệu rằm tháng Giêng thu hút hàng vạn người mỗi năm.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Đền thờ một vị nữ thần coi kho lương thời Lý, về sau thành nơi giới buôn bán cả nước tới vay lộc đầu năm và trả lễ cuối năm.
Ảnh: Thang Nguyen from Nottingham, United Kingdom, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons
Ngôi chùa được coi là xưa nhất nước, cái nôi của Phật giáo Luy Lâu và của tín ngưỡng Tứ Pháp, nơi thờ Pháp Vân.
Ảnh: Bùi Thế Tâm, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Ngôi chùa gỗ thời Lê còn nguyên vẹn bậc nhất, nổi tiếng với gác chuông ba tầng mười hai mái dựng hoàn toàn bằng mộng gỗ.
Ảnh: Daaé, Phạm vi công cộng, Wikimedia Commons
Đền thờ Mẫu Thượng Ngàn giữa rừng Hữu Lũng, một trong những cửa đền trọng nhất của giới hầu đồng, gắn với Chầu Bé Bắc Lệ.
Ngôi chùa lưng tựa núi Sơn Trà mặt hướng ra Biển Đông, có tượng Quán Thế Âm cao sáu mươi bảy mét, cột mốc thị giác của Đà Nẵng.
Ảnh: Khoitran1957, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Cửa đền của Quan Hoàng Mười, vị thánh xứ Nghệ trong hàng Tứ Phủ, nơi hành hương lớn nhất của giới hầu đồng miền Trung.
Chốn tổ của thiền phái Trúc Lâm, nơi Tam Tổ từng trụ trì và mở trường thuyết pháp, giữ kho mộc bản đã được UNESCO ghi danh năm 2012.
Nhà thờ chính toà của Tổng giáo phận Hà Nội, khánh thành lễ Giáng Sinh năm 1886, công trình Gothic sớm nhất còn đứng giữa phố cổ.
Ảnh: Cookie Nguyen, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Trấn phương Đông trong Thăng Long tứ trấn, thờ thần Long Đỗ, vị thần đất của kinh thành. Đây là ngôi đền cổ nhất còn lại giữa khu phố cổ Hà Nội.
Ảnh: Greg Willis, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons
Trấn phương Tây trong Thăng Long tứ trấn, thờ Linh Lang Đại Vương, một hoàng tử đời Lý. Tên đền lấy từ đôi voi đá quỳ phục hai bên lối vào.
Ảnh: Nguyễn Thanh Quang, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Trấn phương Nam trong Thăng Long tứ trấn, thờ Cao Sơn Đại Vương. Tấm bia đá đời Lê còn giữ được là hiện vật quý nhất của đền.
Ảnh: Binh Giang, Phạm vi công cộng, Wikimedia Commons
Ngôi chùa giữ pho Quan Âm nghìn mắt nghìn tay của Trương Thọ Nam, tác phẩm điêu khắc gỗ hàng đầu của mỹ thuật Việt Nam, cùng cây cầu đá và tháp Báo Nghiêm.
Ảnh: Jean-Pierre Dalbéra, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Chùa trên núi Lạn Kha, giữ pho tượng A Di Đà bằng đá thời Lý và hàng linh thú đá mười con, những hiện vật sớm nhất của điêu khắc Phật giáo Đại Việt.
Ảnh: Bongbech, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Nơi thờ tám vị vua nhà Lý trên đất Cổ Pháp, quê tổ của dòng họ. Đền giữ bia Cổ Pháp Điện Tạo Bi do Phùng Khắc Khoan soạn.
Ảnh: Truongson78, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Chùa gắn với Thiền sư Từ Đạo Hạnh, dựng theo lối tiền Phật hậu Thánh bên hồ Long Chiểu, có hai cầu ngói Nhật Tiên và Nguyệt Tiên và thủy đình múa rối nước.
Ảnh: Hoài Dương Phạm, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Chùa trên núi Câu Lậu, nổi tiếng với bộ tượng mười tám vị La Hán tạc gỗ mít thời Tây Sơn, mỗi pho một dáng một nỗi niềm riêng.
Ảnh: Liftold at Vietnamese Wikipedia, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Ngôi chùa giữa lòng Hà Nội, xưa là công quán tiếp sứ thần các nước láng giềng, nay là trụ sở Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam.
Ảnh: thalling55, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Đền thờ Hưng Đạo Đại Vương dựng trên chính đất bản doanh Vạn Kiếp, cửa đền trọng nhất của tín ngưỡng Đức Thánh Trần trong cả nước.
Ảnh: Handyhuy (thảo luận) 14:20, ngày 21 tháng 4 năm 2008 (UTC), CC BY 3.0, Wikimedia Commons
Một trong ba chốn tổ của thiền phái Trúc Lâm, nơi Đệ tam tổ Huyền Quang viên tịch và nơi Nguyễn Trãi về ở ẩn.
Ảnh: Hoangkid, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Đền nhìn ra vịnh Bái Tử Long, thờ Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng, nơi hành hương lớn nhất vùng Đông Bắc.
Ảnh: Hoangkid, CC BY 3.0, Wikimedia Commons
Ngôi chùa bên sông Đáy đi vào câu ví vắng như chùa Bà Đanh, thờ Phật cùng Tứ Pháp theo lối chùa làng vùng chiêm trũng.
Nơi thờ nữ tướng Lê Chân, người lập ra làng An Biên tức gốc của thành phố Hải Phòng, và là thành hoàng của đất cảng.
Được coi là ngôi chùa cổ nhất Hải Phòng, giữ bộ Trường A Hàm và gần ba trăm mộc bản, là chốn tổ của Phật giáo đất cảng.
Ảnh: Ditichlichsu, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Nơi thờ Bà Triệu dưới chân núi Gai, cùng lăng mộ trên đỉnh núi Tùng, một trong những đền thờ nữ anh hùng lâu đời nhất nước.
Ảnh: Gió Đông at vi.wikipedia, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Quần thể đền phủ nằm rải trên sườn núi Nưa, thờ Mẫu Thượng Ngàn và Cô Chín, cửa đền lớn của giới hầu đồng xứ Thanh.
Đứng đầu bốn ngôi đền thiêng xứ Nghệ, thờ Tứ Vị Thánh Nương, nữ thần che chở người đi biển suốt dải duyên hải Bắc Trung Bộ.
Ngôi đền thứ hai trong bốn đền thiêng xứ Nghệ, thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang, người khai mở đất Nghệ An thời Lý.
Cửa đền bên bờ sông Lam thờ Quan Hoàng Mười, nơi hành hương lớn của giới hầu đồng, đứng cùng đền Nghệ An trong câu chuyện về vị thánh ấy.
Chùa trên núi Hồng Lĩnh gắn với sự tích công chúa Diệu Thiện, được coi là gốc của tên Hương Tích mà chùa Hương ngoài Bắc mang theo.
Ảnh: Anh Họ Nguyễn, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Trung tâm hành hương Công giáo lớn nhất Việt Nam, gắn với sự tích Đức Mẹ hiện ra năm 1798, được Tòa Thánh nâng lên hàng tiểu vương cung thánh đường.
Ảnh: Hoangvantoanajc, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Ngôi chùa được coi là cổ nhất miền Trung, nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông từng ghé trên đường vào Chiêm Thành năm 1301.
Ảnh: Genghiskhan, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Ngôi điện bên sông Hương thờ Thiên Y A Na, vị nữ thần gốc Chăm được người Việt tiếp nhận, nơi giữ lễ hầu đồng trên thuyền có một không hai.
Ảnh: Lưu Ly (thảo luận), CC BY 3.0, Wikimedia Commons
Tổ đình do Thiền sư Minh Hoằng Tử Dung khai sơn, nơi Thiền sư Liễu Quán đắc pháp, và là trung tâm của phong trào chấn hưng Phật giáo đầu thế kỷ 20.
Ảnh: Christophe95, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Ngôi chùa mang tên chữ Hiếu, nổi tiếng vì khu mộ các vị thái giám triều Nguyễn nằm ngay trong khuôn viên, và là chốn tổ của Thiền sư Thích Nhất Hạnh.
Ảnh: Thuydaonguyen, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Tổ đình trên đồi Hàm Long, nơi đặt Phật học viện đào tạo tăng tài của xứ Huế, giữ giếng Hàm Long và nhiều bảo tháp tổ sư.
Ảnh: Christophe95, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Nhà thờ chính tòa Tổng giáo phận Huế, công trình hiện đại do kiến trúc sư Ngô Viết Thụ thiết kế, mặt bằng hình thánh giá và mái vươn lên như hai bàn tay chắp.
Ảnh: Chainwit., CC BY 4.0, Wikimedia Commons
Trung tâm tế tự Ấn Độ Giáo của vương quốc Chăm Pa suốt hơn chín thế kỷ, thờ thần Shiva dưới hiệu Bhadresvara, được UNESCO ghi danh năm 1999.
Ảnh: Philip Nalangan, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
Năm ngọn núi đá vôi mang tên ngũ hành, trong lòng là hệ hang động và chùa chiền, với Tam Thai và Linh Ứng là hai quốc tự do vua Minh Mạng ban sắc.
Ảnh: Thuydaonguyen, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Tổ đình trên đỉnh núi Thiên Ấn bên sông Trà Khúc, được chúa Nguyễn ban biển sắc tứ, nổi tiếng với giếng Phật và chuông Thần.
Ảnh: Daoduyan09, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Nhà thờ chính tòa dựng hoàn toàn bằng gỗ cà chít theo lối Roman ghép với nhà rông Tây Nguyên, công trình gỗ lớn bậc nhất còn lại của vùng cao nguyên.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Tổ đình cổ nhất miền Trung của phái Lâm Tế, do Thiền sư Nguyên Thiều khai sơn trên nền mười ngôi tháp Chăm cũ bên thành Đồ Bàn.
Ảnh: Leemyongpak, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Quần thể đền tháp Chăm thờ nữ thần Po Nagar, nơi người Chăm và người Việt cùng hành lễ suốt nhiều thế kỷ, gốc của tín ngưỡng Thiên Y A Na.
Ảnh: 4pf3154f7, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Ngôi chùa lớn nhất Khánh Hòa dưới chân núi Trại Thủy, với pho Kim Thân Phật Tổ trắng ngồi trên đỉnh đồi nhìn xuống cả thành phố.
Ảnh: Phương Huy, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Nhà thờ chính tòa Kitô Vua dựng bằng táp lô xi măng trên núi Bông, lối Gothic Pháp, tháp chuông có đồng hồ bốn mặt và dàn chuông đúc ở Pháp. Tên dân gian nhà thờ Đá đặt theo sắc xám của táp lô chứ không phải vật liệu đá.
Ảnh: Hoangvantoanajc, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Cụm tháp Chăm còn nguyên vẹn nhất Việt Nam, thờ vua Po Klong Garai được thần hóa dưới dạng linga có mặt người, nơi người Chăm còn hành lễ Katê hằng năm.
Ảnh: Lam Tr Th, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Một trong những thánh đường lớn của người Chăm Bàni, dòng Hồi giáo bản địa hóa lâu đời ở Nam Trung Bộ, nơi giữ lễ Ramưwan theo lịch Chăm.
Cụm ba tháp Chăm trên đồi Bà Nài nhìn ra biển, thờ thần Shiva rồi về sau thờ thêm công chúa Po Sah Inư, nơi mở hội Katê của người Chăm Bình Thuận cũ.
Ảnh: Vinnie Cartabiano, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Nơi thờ vợ chồng một vị đạo sĩ được dân vùng biển tôn là Thầy và Thím, giữa rừng dầu Bàu Cái, một trong những lễ hội lớn nhất vùng duyên hải cực Nam Trung Bộ.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Chùa trên núi Tà Cú gắn với Tổ Hữu Đức, nơi có pho Thích Ca nhập Niết Bàn dài bốn mươi chín mét tạc nằm theo sườn núi.
Ảnh: Liftold at Vietnamese Wikipedia, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Thiền viện lớn nhất của dòng Trúc Lâm phục hưng do Hòa thượng Thích Thanh Từ khai sơn, nơi tu học theo lối thiền Trúc Lâm Yên Tử giữa rừng thông Đà Lạt.
Ảnh: Phương Huy, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Ngôi chùa khảm mảnh sành sứ từ chân tháp tới nóc điện, có tháp chuông bảy tầng cao nhất Việt Nam và con rồng ghép từ hàng vạn vỏ chai.
Ảnh: Phương Huy, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Nhà thờ chính tòa Giáo phận Đà Lạt theo lối Roman, mang tên dân gian từ con gà trống bằng đồng trên đỉnh tháp chuông cao bốn mươi bảy mét.
Ảnh: Original uploader was Dongson.vmvn at vi.wikipedia, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Ngôi chùa cuối cùng được triều Nguyễn ban biển sắc tứ, dựng theo lối nhà rường Huế ghép với nhà dài Ê Đê, tổ đình của Phật giáo Tây Nguyên.
Ảnh: DXLINH, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Đạo quán của người Hoa thờ Ngọc Hoàng Thượng Đế cùng cả hệ thần linh Đạo Giáo, với bộ tượng gỗ thếp vàng và điện Thập Điện Diêm Vương chạm khắc kín tường.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Lăng mộ và miếu thờ Tả quân Lê Văn Duyệt, nơi người Sài Gòn xưa tới thề nguyền trước án, và là một trong những di tích cổ nhất còn lại của đất Gia Định.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Hội quán của người Hoa gốc Quảng Đông thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu, nổi tiếng với dải phù điêu gốm Thạch Loan trên nóc và rừng nhang vòng treo kín trần.
Ảnh: Thuydaonguyen, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Hội quán chung của người Hoa hai phủ Chương Châu và Tuyền Châu, thờ Bổn Đầu Công, ngôi miếu Hoa vào loại sớm nhất còn lại ở Chợ Lớn.
Đền Ấn Độ Giáo do cộng đồng người Tamil dựng giữa Sài Gòn, thờ nữ thần Mariamman, nay người Việt tới lễ đông không kém người Ấn.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Thánh đường Hồi giáo trung tâm của Sài Gòn, do cộng đồng người Ấn gốc Nam Á dựng, nay là nơi hành lễ của tín đồ nhiều quốc tịch giữa lòng quận nhất.
Ngôi chùa dựng để tôn trí xá lợi Phật, mang lối kiến trúc hiện đại với tháp chuông bảy tầng, và là nơi đặt thư viện Phật học lớn của Sài Gòn.
Ảnh: 源義信, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
Ngôi chùa mang tên nước, nay là trụ sở Ban Trị sự Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh, với bảo tháp mười ba tầng cao sáu mươi ba mét.
Ảnh: Nguyễn Thanh Quang, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Ngôi chùa Phật giáo Nam tông Khmer đầu tiên dựng ở Sài Gòn, mái cong nhiều tầng theo lối Khmer, nơi giữ lễ Chôl Chnăm Thmây giữa lòng thành phố.
Ảnh: Nguyễn Thanh Quang, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Ngôi nhà thờ toàn thân màu hồng theo lối Gothic pha Roman, một trong những giáo đường lớn và lâu đời nhất của Tổng giáo phận Sài Gòn.
Ảnh: Ngô Trung, CC BY 3.0, Wikimedia Commons
Ngôi đền thờ Hưng Đạo Đại Vương giữa Sài Gòn, do người Bắc di cư lập, nơi giữ nghi lễ hầu Thánh dòng Trần Triều ở phương Nam.
Quần thể tượng đài Phật giáo Nam tông trên sườn núi Lớn, dựng theo bốn chặng cuộc đời Đức Phật, với bảo tháp Xá Lợi và pho Thích Ca ngồi trên toà sen lớn.
Ảnh: Phương Huy, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Cụm ba di tích gồm đình Thần, Lăng Cá Ông và miếu Bà Ngũ Hành, nơi giữ trọn vẹn tín ngưỡng thờ Cá Ông của cư dân đi biển Nam Bộ.
Văn miếu đầu tiên của xứ Đàng Trong, dựng trước Văn miếu Gia Định và Vĩnh Long, nơi thờ Khổng Tử và tôn vinh đạo học của vùng đất mới.
Ảnh: Thuydaonguyen, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Một trong những ngôi chùa cổ nhất Nam Bộ, dựng trên sườn núi Bửu Long, giữ pho tượng A Di Đà tạc bằng gỗ từ đầu thế kỷ 19 cùng các bức chạm trên cổng tam quan.
Ngôi cổ tự dưới chân núi Sam, nổi bật với ba ngôi tháp mái vòm kiểu Ấn kết hợp kiến trúc Việt. Đây cũng là nơi yên nghỉ của Phật Thầy Tây An Đoàn Minh Huyên, tổ khai sáng Bửu Sơn Kỳ Hương.
Ảnh: Thuydaonguyen, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Sơn Lăng của Thoại Ngọc Hầu Nguyễn Văn Thoại, vị quan đã chỉ huy đào kênh Vĩnh Tế và mở đất Châu Đốc. Trong lăng còn bia Vĩnh Tế Sơn và mộ hai bà phu nhân.
Ảnh: Thuydaonguyen, CC BY 3.0, Wikimedia Commons
Chùa Nam Tông Khmer cổ nhất An Giang, dựng năm 1696 rồi xây lại bằng gạch ngói năm 1896. Nơi đây lưu giữ bộ sưu tập kinh lá buông lớn nhất Việt Nam.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Thánh đường Hồi Giáo Islam của cộng đồng Chăm bên bờ sông Hậu, dựng từ giữa thế kỷ 18 và xây lại năm 1965 theo thiết kế của kiến trúc sư Mohamet Amin. Đây là trung tâm tôn giáo của người Chăm Châu Giang.
Đình thần thờ anh hùng Nguyễn Trung Trực, người đốt tàu Espérance trên sông Nhật Tảo và giữ thành Rạch Giá. Đình dựng năm 1869 ngay sau khi ông bị hành hình, nay là nơi mở lễ hội lớn nhất vùng.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Miếu thờ thần biển trên mũi đá cửa sông Dương Đông, nguyên là Long Vương thần miếu của dân đi biển Phú Quốc. Ngôi miếu hiện nay được dựng năm 1937, thờ Chúa Ngọc cùng Cậu Tài và Cậu Quý.
Ảnh: Hoangvantoanajc, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Hội quán của người Hoa hai phủ Quảng Châu và Triệu Khánh, dựng từ năm 1894 đến 1896, thờ Quan Thánh Đế Quân cùng Thiên Hậu Thánh Mẫu. Chùa còn nguyên khung gỗ và gạch men nhập từ Trung Hoa.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Chùa Nam Tông Khmer dựng năm 1569, tên chính thức là Sêrâytêchô Mahatup. Vườn chùa là nơi cư trú của đàn dơi ngựa quý, loài có sải cánh tới một mét rưỡi.
Ảnh: Phucphucphuc, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Chùa Nam Tông Khmer lâu đời nhất Sóc Trăng, khởi dựng năm 1533 và xây lại chánh điện năm 1918. Chùa là nơi đặt Trường Bổ túc Văn hóa Pali Trung cấp Nam Bộ.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Chùa Nam Tông Khmer bên Ao Bà Om, tên Khmer là Angkorajaborey, dựng năm 1695 và xây lại bằng gạch ngói năm 1842. Chùa nằm trong cụm di tích cùng Bảo tàng Văn hóa dân tộc Khmer.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Khu thờ Quán Thế Âm hướng ra biển Đông, khởi đầu từ một ngôi nhà lá của dân đi biển. Tượng Mẹ Nam Hải cao mười một mét theo phần lớn tư liệu được dựng trong những năm 1973 tới 1975.
Nhà thờ giáo xứ bên quốc lộ 1A, nơi an nghỉ của Chân phước Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp, vị được Giáo hội tuyên phong Chân phước tử đạo năm 2026 trong thánh lễ cử hành tại chính nơi này.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Tổ đình dòng Lâm Tế ở Mỹ Tho cũ, nổi tiếng vì lối kiến trúc pha năm nguồn Việt, Hoa, Khmer, Pháp và Chăm, với cổng tam quan khảm sành sứ và hệ tượng gỗ cổ.
Ảnh: GiaoThong2013, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Đền hội quán của người Hoa gốc Phúc Kiến ở Sa Đéc, khởi công năm 1924 và hoàn thành năm 1927, thờ Quảng Trạch Tôn Vương tức Ông Quách. Công trình nổi bật với mái ngói âm dương và tranh tường.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Ngôi chùa cổ nhất Long An cũ, nơi nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu từng ở dạy học và làm thuốc, còn giữ pho tượng Bồ Tát Địa Tạng bằng đồng và các tấm bia đá.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Đền thờ Nguyễn Hoàng Bảy, vị tướng trấn ải biên thùy được sắc phong Thần Vệ quốc, nên dân gian quen gọi là đền Ông Hoàng Bảy. Bên trong còn có các cung thờ Mẫu, cho thấy lớp tín ngưỡng kép ở đây.
Ảnh: Bem photography:, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Đền thờ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, dựng trên đồi Hỏa Hiệu thời Lê Trung hưng, cách cửa khẩu quốc tế Lào Cai chừng năm trăm mét. Sân đền có cây đa cổ hàng trăm năm tuổi.
Ảnh: 源義信, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
Nhà thờ giáo xứ Sa Pa kính Đức Mẹ Mân Côi, xây bằng đá đục tại chỗ theo lối Gothic La Mã, đứng giữa trung tâm phố núi và được coi là dấu tích kiến trúc Pháp còn nguyên vẹn nhất ở Sa Pa.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Chùa nằm trong động Tam Thanh, giữ pho tượng A Di Đà tạc thẳng vào vách đá từ thời Lê, cao hơn hai mét. Được xưng là đệ nhất bát cảnh xứ Lạng.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Đền bên bến đá sông Kỳ Cùng, thờ thần Giao Long rồi về sau thờ thêm Quan lớn Tuần Tranh theo thần tích một vị bị hàm oan; lễ tháng Giêng rước kiệu sang đền Tả Phủ.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Đền thờ Mẫu Liễu Hạnh nơi vùng biên, gắn với truyền thuyết Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan gặp Mẫu khi đi sứ. Lớp thờ Phật Bà Quan Âm đặt chung trong đền, thể hiện lối thờ Mẫu hòa Phật.
Chùa thiền phái Trúc Lâm dựng mới trên núi Phia Nhằm, cách thác Bản Giốc chừng năm trăm mét. Không liên quan tới chùa Phật Tích cổ ở Tiên Du, Bắc Ninh, dù trùng ba chữ Phật Tích.
Đền thờ Dương Tự Minh, thủ lĩnh coi phủ Phú Lương và phò mã triều Lý, dưới chân núi Đuổm; cụm ba đền Thượng Trung Hạ, lễ chính mùng Sáu tháng Giêng.
Ảnh: Nguyễn Thanh Quang, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Chùa dựng trong lòng hang núi đá, tên chữ Kim Sơn tự, tương truyền có từ thời Lý. Tam bảo nằm sâu trong động nên còn được gọi là Tiên Lữ Phật động.
Ảnh: Thành phố Thái Nguyên, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Một trong ba đền của hệ thờ Mẫu xứ Tuyên, thờ hai công chúa Ngọc Lân và Phương Dung theo thần tích một chỗ lánh nạn về sau thành đền, là nơi khởi kiệu trong lễ rước Mẫu.
Đền dựng sát chân sóng dưới núi Độc, thờ bà Đào Thị Hương, người được sắc phong Đông Nhạc Đế Bà. Trong đền còn đặt ban Tam Tòa Thánh Mẫu cùng ban thờ Phật.
Đền thờ bà Dương Quý Phi nhà Tống, được dân Phố Hiến tôn là Mẫu nghi thiên hạ. Trước đền có cây đa sanh si quấn nhau gần tám trăm năm tuổi.
Đền chính Đa Hòa bên sông Hồng thờ Đức thánh Chử Đồng Tử cùng hai phu nhân Tiên Dung và Tây Sa, do tiến sĩ Chu Mạnh Trinh đứng ra thiết kế và dựng lại.
Ảnh: Wkpd.donhat89, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Chùa ba tầng Hạ, Trung, Thượng dựa vào vách núi và hang đá, được chúa Trịnh Sâm đặt tên Bích Động và xưng là Nam thiên đệ nhị động.
Ảnh: Jakub Hałun, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
Nhà thờ chính tòa của giáo phận Bùi Chu, do giám mục Venceslao Onate Thuận khởi dựng theo lối Baroque Tây Ban Nha. Dưới gian cung thánh là phần mộ bảy vị giám mục.
Ảnh: Hoangvantoanajc, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Chưa có nơi nào khớp với bộ lọc này.
Vì những thứ ấy đổi luôn. Một thư viện sai một lần về chuyện thực tế thì người đọc mất tin cả những phần còn lại. Trước khi đi, xin quý vị hỏi lại chính nơi ấy.
Từ Wikimedia Commons với giấy phép mở, mỗi tấm ghi rõ tên người chụp, hoặc do UK MASTER ACADEMY tự chụp. Không tấm nào được đăng nếu thiếu tên tác giả và tên giấy phép.
Bốn phép thử: đã được xếp hạng di tích, thuộc một đạo mà thư viện có viết, thế đất và hướng đọc được bằng con mắt phong thủy, và có ảnh giấy phép mở để dùng.
Thư viện mở từng nước một, nước nào nhiều người đọc thì đi trước, trong mỗi nước thì nơi nổi bật nhất đi trước. Nước còn mờ chỉ là chưa tới lượt. Quý vị muốn góp một nơi cho nước mình, xin nhắn qua trang Thầy Ưng Khiêm.
