Từ cây cầu bắc sang đảo Île de la Cité, quý vị bước lên một khoảng sân lát đá rộng và thấy mặt tiền phía tây của nhà thờ dựng thẳng trước mắt: hai tháp vuông cụt đỉnh, ba cổng vòm nhọn chạm kín tượng, một dải tượng các vua chạy ngang, và ở giữa là cửa sổ hoa hồng tròn như một bánh xe đá. Trên mái, sau lưng hai tháp, ngọn tháp nhọn phủ chì mới dựng lại vươn lên. Dưới chân quý vị có một tấm đồng nhỏ ghi point zéro, điểm khởi tính khoảng cách của mọi con đường nước Pháp.
Người Việt quen gọi nơi này là Nhà thờ Đức Bà Paris, dịch từ tên Pháp Cathédrale Notre-Dame de Paris. Notre-Dame nghĩa là Đức Bà, tức Đức Mẹ Maria, vị mà nhà thờ được dâng kính. Cathédrale là nhà thờ chính toà, nơi đặt ngai toà của vị tổng giám mục Paris. Hai chữ ấy cho biết đây là nhà thờ mẹ của cả một tổng giáo phận, và là nơi cả nước Pháp cùng nhìn về khi mái nhà thờ bốc cháy một chiều tháng Tư năm 2019.
ITên Gọi Và Ý Nghĩa
Trong nếp Công Giáo, mỗi nhà thờ được dâng kính một vị thánh hoặc một tước hiệu, và tước hiệu ấy thành tên chính thức. Ở đây tước hiệu là Notre-Dame, Đức Bà, tức Đức Mẹ Maria. Rất nhiều nhà thờ ở Pháp mang tên Notre-Dame, từ Chartres, Reims tới Amiens, nên người Pháp thêm chữ de Paris. Người Việt dịch thành Đức Bà, cùng cách gọi với Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn, nhưng hai công trình chỉ chung một tước hiệu.
Chữ chính toà (cathédrale) không chỉ độ lớn mà chỉ vai trò. Giáo Hội Công Giáo chia thế giới thành các giáo phận, mỗi giáo phận do một giám mục coi sóc, và nhà thờ nào đặt cathedra, tức ngai toà của vị giám mục ấy, thì gọi là nhà thờ chính toà. Nơi này là chính toà của Tổng giáo phận Paris, nên các nghi lễ trọng nhất của tổng giáo phận đều cử hành ở đây do vị tổng giám mục chủ sự. Trong thánh lễ mở cửa lại ngày 8 tháng Mười Hai năm 2024, bàn thờ mới được cung hiến, trong bàn thờ đặt thánh tích của năm vị thánh theo tư liệu về lễ mở cửa.
Về tư liệu, nhà thờ được xếp hạng Monument historique của Pháp từ năm 1862, và nằm trong khu Paris, Bờ sông Seine được UNESCO ghi danh Di sản Thế giới năm 1991, danh hiệu của cả một đoạn bờ sông chứ không riêng nhà thờ. Trước hỏa hoạn, hội Friends of Notre-Dame de Paris ghi nơi này đón hơn mười hai triệu lượt người mỗi năm.
Có một chỗ hay lẫn: nhiều người tưởng ngọn tháp nhọn đổ trong hỏa hoạn năm 2019 là tháp thời Trung Cổ. Không phải. Theo tư liệu về ngọn tháp, tháp nguyên thủy dựng thế kỷ 13 đã bị tháo dỡ năm 1786 vì hư hỏng. Ngọn tháp cháy năm 2019 là do kiến trúc sư Eugène Viollet-le-Duc dựng năm 1859, khung gỗ sồi bọc chì, nặng khoảng 750 tấn. Ngọn tháp mới dựng năm 2023 làm lại theo đúng mẫu ấy. Chỗ thứ hai: hai tháp mặt tây không có chóp nhọn là ý đồ từ đầu của lối Gothic Île-de-France, không phải công trình bỏ dở.
IITừ Viên Đá Đầu Năm 1163 Tới Ngày Mở Lại Năm 2024
Đảo Île de la Cité là cái lõi đầu tiên của Paris, và trên nền nhà thờ hiện nay từng có một nhà thờ chính toà cũ dâng kính Thánh Stêphanô (Saint-Étienne). Giám mục Maurice de Sully quyết định phá nhà thờ cũ để dựng một công trình theo lối mới, lối mà về sau người ta gọi là Gothic.
- 1163Đặt viên đá đầu tiênTheo tư liệu Wikipedia tiếng Anh, viên đá đầu được đặt trong khoảng từ 24 tháng Ba tới 25 tháng Tư năm 1163, dưới thời giám mục Maurice de Sully và vua Louis VII. Tư liệu Pháp ghi 1163 là niên đại theo truyền thống.
- 1182Cung thánh hoàn thànhBàn thờ chính được cung hiến ngày 19 tháng Năm năm 1182, phần cung thánh và hậu cung xong trước, việc xây tiến dần về phía tây.
- 1250Hai tháp mặt tây xongHai tháp dựng trong khoảng thập niên 1210 tới 1250. Tư liệu Pháp coi khoảng năm 1250 là lúc công trình chính về cơ bản đã thành hình.
- 1345Hoàn tấtCác phần nhà nguyện hai bên, cánh ngang và hệ trụ bay được thêm và sửa trong thế kỷ 13 và 14. Năm 1345 được lấy làm mốc hoàn tất chung của toàn công trình.
- 1844Trùng tu Viollet-le-DucĐợt trùng tu kéo dài từ 1844 tới 1864 do Lassus và Viollet-le-Duc chủ trì. Ngọn tháp nhọn mới dựng năm 1859, nhiều tượng và phù điêu trên mặt tiền được làm lại trong đợt này.
- 1862Xếp hạng Monument historiqueNhà thờ được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia Pháp. Năm 1991, khu bờ sông Seine ở Paris trong đó có nhà thờ được UNESCO ghi vào danh sách Di sản Thế giới.
- 2019Hỏa hoạn ngày 15 tháng TưLửa bùng lên khoảng sáu giờ chiều, thiêu rụi phần lớn mái gỗ và ngọn tháp nhọn. Hai tháp mặt tây, ba cửa sổ hoa hồng và phần lớn tường vòm đứng vững.
- 2024Mở cửa trở lạiLễ mở cửa ngày 7 tháng Mười Hai, thánh lễ đầu tiên và cung hiến bàn thờ ngày 8 tháng Mười Hai năm 2024. Ngọn tháp nhọn mới đã dựng xong từ ngày 16 tháng Mười Hai năm 2023.
Có mấy chỗ nguồn vênh nhau mà chúng tôi ghi thẳng ra đây. Về tiền quyên góp cho việc phục dựng: Wikipedia tiếng Pháp ghi 340.000 người góp, tổng cộng 846 triệu euro. Wikipedia tiếng Anh ghi số đã góp tới tháng Chín năm 2021 là hơn 840 triệu euro, còn chi phí phục dựng ước khoảng 739 triệu đô la Mỹ, tức tiền góp và tiền chi là hai thứ khác nhau. Về năm đúc chuông Emmanuel: tư liệu về bộ chuông ghi 1686, một số tư liệu khác ghi 1681. Bài giữ mốc 1686 và ghi rõ có nguồn khác.
IIIGothic Île-de-France: Trụ Bay, Hoa Hồng Và Chuông
Nhà thờ là một trong những công trình sớm nhất dùng hệ trụ bay (arc-boutant) ở quy mô lớn: những cánh tay đá vươn từ ngoài vào đỡ bức tường cao, nhờ vậy tường có thể mỏng và mở nhiều cửa kính. Ba cửa sổ hoa hồng ở mặt tây, bắc và nam là chỗ kính màu dồn lại nhiều nhất. Theo hội Friends of Notre-Dame, chỉ một trong ba cửa còn giữ được kính nguyên gốc thế kỷ 13. Mái gỗ cũ được gọi là la forêt, khu rừng, vì làm từ hàng nghìn cây sồi. Mái mới cũng làm bằng gỗ sồi theo kỹ thuật thợ mộc thời Trung Cổ.
Ba cổng vòm nhọn (cổng Đức Mẹ, cổng Phán Xét Cuối Cùng, cổng Thánh Anna), dải tượng hai mươi tám vị vua, cửa sổ hoa hồng tây, rồi hai tháp vuông cao 69 mét. Tháp nam treo chuông Emmanuel.
Cao 96 mét tính từ mặt đất, dựng lại năm 2023 theo mẫu Viollet-le-Duc năm 1859, khung gỗ sồi bọc chì. Trên đỉnh có con gà trống đồng, con gà mới chứa thánh tích như con gà cũ.
Cửa tây đường kính 9,7 mét, hai cửa bắc và nam đường kính 13,1 mét theo Wikipedia tiếng Pháp. Tư liệu tiếng Anh ghi cửa nam 12,9 mét, tính cả khung là 19 mét.
Cây đàn ống lớn nhất nước Pháp, khoảng 8.000 ống theo Wikipedia tiếng Pháp. Đàn không cháy năm 2019 nhưng phủ bụi chì, phải tháo ra làm sạch toàn bộ rồi lắp lại.
Theo tư liệu về bộ chuông, hiện có mười ba quả: Emmanuel ở tháp nam nặng khoảng 13.000 kg, tám quả ở tháp bắc đúc năm 2013 trong đó chuông lớn Marie nặng 6.023 kg, và ba quả trong cung thánh từ năm 2024.
| Số đo | Wikipedia tiếng Pháp | Hội Friends of Notre-Dame |
|---|---|---|
| Chiều dài | 127 m | 128 m |
| Chiều rộng | 48 m | 48 m |
| Chiều cao trong vòm | 33 m | 35 m (ghi là chiều cao mái gian giữa) |
| Hai tháp mặt tây | 69 m | 69 m |
| Tháp nhọn | 96 m | 96 m |
| Bề rộng mặt tây | 43,5 m | Không thấy ghi |
IVThế Đất Và Hướng
Phần này cần một lời rào trước rõ ràng. Công Giáo không dạy phong thủy. Hướng của một nhà thờ theo truyền thống là hướng phụng vụ: cung thánh và bàn thờ đặt về phía đông, hướng mặt trời mọc, tượng trưng cho Chúa Kitô phục sinh, còn cửa chính mở về phía tây. Nhà thờ Đức Bà Paris theo đúng quy tắc ấy, mặt tiền quay về tây, hậu cung hướng về đông. Những gì viết dưới đây hoàn toàn là cách đọc thế đất theo lối cổ truyền của người Việt, do thư viện đưa ra để bạn đọc quen lối ấy có chỗ đối chiếu. Nó không phải điều được chép trong tư liệu của nhà thờ, cũng không phải điều mà giám mục Maurice de Sully hay các thợ xây thế kỷ 12 từng tính tới.
Điều đáng đọc trước nhất là nước. Nhà thờ đứng ở đầu phía đông của đảo Île de la Cité, hòn đảo nằm giữa dòng sông Seine, nước tách làm hai nhánh ôm lấy đảo rồi hợp lại phía hạ lưu. Trong phép xem đất cổ truyền, đất được nước bao hai bên rồi hợp lại gọi là thủy bão, nước ôm, và mảnh đất nổi giữa dòng mà nước không xói được gọi là đảo châu, hạt châu giữa sông. Sách địa lý xếp thế ấy vào hàng đắc thủy, tức được nước, bởi nước tụ mà không chạy thẳng.
Điểm thứ hai là chỗ đứng trên đảo. Nhà thờ đặt ở mũi thượng lưu, nơi hai nhánh sông vừa tách ra, tức chỗ đón dòng theo lối đọc cổ truyền. Khoảng sân rộng trước mặt tiền tây là minh đường, chỗ đất bằng để khí dừng lại trước khi vào cửa. Minh đường ở đây rộng và bằng, đúng như sách đòi, lại có tấm đồng point zéro ở giữa, trùng khớp một cách thú vị với quan niệm rằng minh đường là chỗ mọi đường tụ về.
Về hình thể, hai tháp vuông cân xứng hai bên là thế song phong hộ vệ, hai ngọn kèm giữ. Ngọn tháp nhọn dựng ở giao điểm gian giữa và cánh ngang, đúng tâm mặt bằng chữ thập, chỗ mà lối cổ truyền gọi là huyệt trường. Lửa năm 2019 bốc lên đúng chỗ ấy, và ngọn tháp mới cũng dựng lại đúng chỗ ấy. Cần nhắc rằng đây là quy ước lâu đời của kiến trúc nhà thờ châu Âu, sự trùng khớp với phong thủy chỉ là trùng khớp về hình, không phải chủ ý.
Cuối cùng là nền đất. Đảo Île de la Cité là nơi Paris khởi đầu, trên nền nhà thờ từng có nhà thờ chính toà cũ, trước nữa là dấu tích thờ tự thời La Mã. Con mắt phong thủy cổ truyền gọi những mảnh đất nhiều lần được chọn cho việc thờ tự là đất có duyên. Chúng tôi ghi nhận xét ấy đúng như một cách đọc cổ truyền, và dừng ở đó.
VLễ Theo Lịch Phụng Vụ Và Cộng Đoàn Việt Nam Tại Paris
Là nhà thờ chính toà, nơi này theo lịch phụng vụ chung của Giáo Hội, thêm những ngày gắn với vị bổn mạng là Đức Mẹ và với vai trò đứng đầu tổng giáo phận. Nhà thờ Công Giáo dùng dương lịch. Bảng dưới chỉ ghi ngày cố định, không ghi giờ.
| Ngày | Theo lịch nào | Lễ | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 15 tháng 8 | Dương lịch | Lễ Đức Mẹ Lên Trời | Lễ trọng nhất dâng kính Đức Mẹ, bổn mạng của nhà thờ. Theo tư liệu của nhà thờ, dịp này có cuộc rước kiệu Đức Mẹ quanh đảo Île de la Cité. |
| 8 tháng 12 | Dương lịch | Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội | Từ năm 2024 còn là ngày kỷ niệm mở cửa lại và cung hiến bàn thờ mới. |
| Mùa Vọng và Giáng Sinh | Dương lịch | Chuẩn bị và mừng Chúa giáng sinh | Đêm 24 tháng 12 là dịp đông người nhất trong năm, kể cả người không theo đạo. |
| Tuần Thánh và Phục Sinh | Dương lịch, ngày thay đổi theo năm | Đỉnh cao năm phụng vụ | Thánh lễ Dầu của tổng giáo phận và việc tôn kính Mão Gai, thánh tích được giữ tại nhà thờ, vào Thứ Sáu Tuần Thánh. |
| Các dịp trọng của tổng giáo phận | Dương lịch | Nghi lễ do tổng giám mục chủ sự | Lễ truyền chức, lễ nhậm chức và các nghi lễ cấp tổng giáo phận đều cử hành tại nhà thờ chính toà. |
Cộng đoàn Công Giáo Việt Nam tại Paris
Nhà thờ Đức Bà là chính toà chung của cả tổng giáo phận, không thuộc một cộng đoàn sắc tộc nào. Nhưng người Việt Công Giáo ở Paris có mái nhà riêng: Giáo xứ Việt Nam Paris (Mission catholique vietnamienne de Paris), tự nhận năm 1947 là năm chính thức ra đời theo tư liệu của Cộng đoàn Công Giáo Việt Nam tại Pháp, cơ sở ở Villa des Épinettes, quận 17. Giáo xứ cử hành thánh lễ tiếng Việt, mừng Tết theo nếp Việt, và cùng các cộng đoàn Việt khác ở Pháp tổ chức đại hội hành hương Lộ Đức, như kỳ tháng Tám năm 2023. Khi có dịp lớn của tổng giáo phận, các cộng đoàn sắc tộc trong đó có cộng đoàn Việt cùng về nhà thờ chính toà dự lễ.
VINơi Chốn Và Đường Tới
- Địa chỉ
- 6 Parvis Notre-Dame, Place Jean-Paul II, 75004 Paris (Île de la Cité)
- Đường tới
- Nhà thờ đứng ở mũi phía đông đảo Île de la Cité, quận 4 Paris, địa chỉ 6 Parvis Notre-Dame, Place Jean-Paul II. Đi bộ được từ bến tàu điện ngầm Cité hoặc Saint-Michel Notre-Dame.
- Toạ độ
- 48.853, 2.3499
Đây là nhà thờ chính toà đang cử hành phụng vụ hằng ngày, không phải bảo tàng. Lệ của nơi này: ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào trong, giữ im lặng trong lòng nhà thờ. Khi đang có thánh lễ, khách xin không đi lại giữa các hàng ghế và không chụp ảnh về phía cung thánh. Lối tham quan chạy vòng theo hai gian bên, phần giữa dành cho người dự lễ. Từ sau ngày mở cửa lại, nhà thờ tổ chức việc vào theo lượt, quý vị nên xem tư liệu của chính nhà thờ trước khi đi.
Những nơi gần đây trong thư viện
XIIĐóng Góp Cho Trang Này
Góp ảnh, thông tin hoặc video cho Nhà thờ Đức Bà Paris
Contribute photos, information or video for Notre-Dame de ParisThầy Ưng Khiêm mời cộng đồng cùng làm giàu trang này. Ảnh chụp tận nơi, một chi tiết lịch sử chưa được nhắc, một đoạn video ngắn: mọi đóng góp đều được đọc và trả lời.
Everyone is welcome to enrich this page: a photo you took, a detail the page misses, a short video. Every contribution is read and answered.
Chưa có đóng góp nào từ cộng đồng. Bạn có thể là người đầu tiên. No community contribution yet. You could be the first.
?Hỏi Đáp Nhanh
Nhà thờ Đức Bà Paris xây năm nào
Viên đá đầu tiên đặt năm 1163 dưới thời giám mục Maurice de Sully, cung thánh xong năm 1182, hai tháp mặt tây xong khoảng năm 1250, và mốc hoàn tất chung là năm 1345. Đợt trùng tu lớn thế kỷ 19 kéo dài từ 1844 tới 1864, ngọn tháp nhọn của Viollet-le-Duc dựng năm 1859.
Nhà thờ Đức Bà Paris mở cửa lại khi nào
Lễ mở cửa diễn ra ngày 7 tháng Mười Hai năm 2024, thánh lễ đầu tiên kèm cung hiến bàn thờ mới ngày 8 tháng Mười Hai năm 2024, hơn năm năm sau hỏa hoạn ngày 15 tháng Tư năm 2019. Ngọn tháp nhọn mới đã dựng xong từ tháng Mười Hai năm 2023.
Nhà thờ Đức Bà Paris cao bao nhiêu
Hai tháp mặt tây cao 69 mét, ngọn tháp nhọn cao 96 mét tính từ mặt đất. Chiều dài công trình các nguồn ghi 127 hoặc 128 mét, chiều rộng 48 mét, chiều cao trong vòm ghi 33 hoặc 35 mét tùy nguồn đo tới vòm hay tới mái.
Chuông Emmanuel của Nhà thờ Đức Bà nặng bao nhiêu
Theo tư liệu về bộ chuông, Emmanuel treo ở tháp nam nặng khoảng 13.000 kg, đúc năm 1686, có nguồn ghi 1681. Nhà thờ hiện có mười ba quả chuông gồm Emmanuel, tám quả ở tháp bắc đúc năm 2013 và ba quả trong cung thánh đặt từ năm 2024.
Người Việt Công Giáo ở Paris đi lễ ở đâu
Nhà thờ Đức Bà là chính toà chung của tổng giáo phận. Người Việt có Giáo xứ Việt Nam Paris, tức Mission catholique vietnamienne, hình thành từ năm 1947 theo tư liệu của cộng đoàn, cơ sở ở quận 17, có thánh lễ tiếng Việt và cùng các cộng đoàn Việt ở Pháp tổ chức đại hội hành hương Lộ Đức.