Kinh Khởi Đầu Của Chính Thống Giáo: Lạy Vua Thiên Quốc, Ba Lần Thánh Và Kinh Lạy Cha

Bài Lạy Vua Thiên Quốc là lời duy nhất trong chuỗi hướng riêng tới Thánh Thần. Nó vốn là một bài thánh ca của kinh chiều lễ Ngũ Tuần, về sau được kéo lên đứng đầu mọi giờ kinh. Theo giáo nghĩa, đặt nó ở đầu có nghĩa là không ai tự mình cầu nguyện được nếu Thánh Thần không đến trước.

Chữ Παράκλητος, Paráklitos, lấy từ Tin Mừng Gioan chương 14 tới 16, nơi Chúa Giêsu hứa sai một Đấng Paraclete đến. Nghĩa gốc là người được gọi đến bên cạnh, dùng trong tòa án để chỉ người đứng bên bênh vực. Các bản dịch hiểu khác nhau: có bản dịch là Đấng An Ủi, có bản dịch là Đấng Bào Chữa, có bản dịch là Đấng Trợ Giúp, và nhiều bản giữ nguyên chữ Paraclete. Thư viện chọn Đấng An Ủi theo cách hiểu phổ biến trong các bài giảng Hy Lạp, và ghi rõ rằng chữ gốc rộng hơn.

Bốn danh xưng xếp thành hai cặp. Cặp đầu nói Thánh Thần ở khắp nơi và làm đầy mọi sự, gần với câu của sách Khôn Ngoan chương 1 câu 7 trong bản Bảy Mươi, rằng thần khí của Chúa đầy khắp mặt đất. Cặp sau nói Ngài là kho tàng của các điều lành và là Đấng ban sự sống.

Chữ χορηγός, khorighós, có một lai lịch thú vị. Ở Athens cổ, khorēgos là người giàu đứng ra chịu tiền cho một đội hợp xướng trong các hội diễn kịch. Về sau chữ này mang nghĩa rộng là người cấp phát, người chu cấp đầy đủ. Gọi Thánh Thần là khorighós của sự sống tức là nói sự sống là món được ban cho, không phải món con người tự có. Chỗ này ăn khớp với Kinh Tin Kính, nơi Thánh Thần được gọi là τὸ Ζωοποιόν, Đấng ban sự sống.

Động từ σκηνόω nghĩa đen là dựng lều. Nó là chữ mà Tin Mừng Gioan chương 1 câu 14 dùng để nói Ngôi Lời đã làm người và ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, dựng lều giữa chúng ta. Người đọc Hy Lạp nghe ngay tiếng vọng ấy, và cả tiếng vọng xa hơn về chiếc lều hội ngộ của dân Israel trong sa mạc.

Đây là lời đặt tên cho cả chuỗi. Ba chữ Ἅγιος vọng lại lời các thiên thần trong sách Isaia chương 6 câu 3, thánh, thánh, thánh. Hai danh xưng Ἰσχυρός, Đấng mạnh, và Ἀθάνατος, Đấng không chết, có người đem so với Thánh Vịnh 41 theo bản Bảy Mươi, nơi linh hồn khát khao Thiên Chúa là Đấng mạnh, Đấng hằng sống.

Chỗ các nhà giải thích hiểu khác nhau là lời kinh hướng về ai. Thánh Gioan Đamascênô, trong sách đã dẫn, dạy rằng ba chữ Thánh hướng về Ba Ngôi, mỗi lần một ngôi, và lời kết xin thương xót gom cả ba vào một. Ở thế kỷ thứ năm cũng đã có người đọc bài này như lời hướng riêng về Chúa Kitô, và thánh Gioan Đamascênô viết chương sách ấy chính để bác một lời thêm vào theo hướng đó. Người Chính Thống đọc bài này theo cách hiểu Ba Ngôi.

Trong sách kinh, bài được in một lần với chỉ dẫn ἐκ τρίτου, tới lần thứ ba, hay ký hiệu γ΄, tức đọc ba lần. Mỗi lần đọc, người đọc thường làm dấu thánh giá và cúi mình.

Lời này quen được gọi là lời Vinh Danh nhỏ. Trong sách Hy Lạp nó hay bị chia làm hai nửa: nửa đầu bắt bằng chữ Δόξα, nửa sau bắt bằng chữ Καὶ νῦν. Vì câu quá quen, các sách in tắt thành Δόξα... Καὶ νῦν..., và cả hai bản đối chiếu đều in tắt như thế. Thư viện viết đủ để quý vị thấy trọn lời.

Việc chia hai nửa có lý do thực tế. Trong các giờ kinh lớn, giữa nửa Δόξα và nửa Καὶ νῦν thường chen một bài thánh ca, và bài chen sau chữ Καὶ νῦν thường là bài kính Đức Mẹ Thiên Chúa. Người quen đi nhà thờ nghe hai chữ Καὶ νῦν là biết sắp tới bài hát về Đức Mẹ.

Chữ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων nghĩa đen là cho tới các thời đại của các thời đại, một lối nói Hebrew đưa vào tiếng Hy Lạp để chỉ điều không có hồi kết. Thư viện dịch là cho tới muôn muôn đời.

Lời kinh này có bốn vế. Vế đầu gọi chung Ba Ngôi Chí Thánh. Ba vế sau mỗi vế gọi một danh xưng: Κύριε, lạy Chúa, Δέσποτα, lạy Chủ Tể, Ἅγιε, lạy Đấng Thánh. Và mỗi vế xin một điều: khoan thứ tội lỗi, tha những điều trái luật, thăm và chữa lành những yếu đuối.

Chỗ này các nhà giải thích hiểu khác nhau. Một cách hiểu phổ biến trong sách giáo lý Chính Thống cho rằng ba danh xưng ứng với ba ngôi: Chúa là Chúa Cha, Chủ Tể là Chúa Con, Đấng Thánh là Thánh Thần. Một cách hiểu khác cho rằng cả ba danh xưng đều hướng về trọn Ba Ngôi, và việc lặp ba lần chỉ để nhấn mạnh. Cách thứ ba để ý tới thứ tự các lời xin, đi từ tội lỗi, qua sự trái luật, tới bệnh tật, như ba tầng của một vết thương. Bản văn không tự nói rõ, nên thư viện ghi cả ba.

Có một chi tiết ngữ pháp đáng biết. Vế thứ ba viết τὰς ἀνομίας ἡμῖν với ἡμῖν ở cách tặng, chứ không phải ἡμῶν ở cách sở hữu như hai vế kia. Nghĩa sát chữ là tha cho chúng con các điều trái luật, và cả hai bản đối chiếu đều giữ đúng chữ ἡμῖν.

Hai chữ này là lời kinh được lặp nhiều nhất trong toàn bộ phụng vụ Byzantine. Ở đây nó được đọc ba lần. Ở chỗ khác trong cùng sách Horologion, nó được đọc mười hai lần hay bốn mươi lần liền: bản Kinh Tối trên glt.goarch.org ghi rõ các chỉ dẫn ιβ΄ và μ΄, tức mười hai và bốn mươi.

Động từ ἐλεέω nghĩa là thương xót, động lòng trắc ẩn với người đang khốn. Có một cách giải thích dân gian hay được nhắc, cho rằng chữ ἔλεος, lòng thương xót, có họ với chữ ἔλαιον, dầu ô liu, nên xin thương xót là xin được xoa dầu chữa lành. Hai chữ phát âm gần nhau, và các nhà giảng thuyết hay dùng sự gần gũi ấy để giảng, nhưng giới ngữ học không coi đây là cùng một gốc. Thư viện ghi lại để quý vị phân biệt chỗ nào là lời giảng, chỗ nào là từ nguyên.

Kinh Lạy Cha trong sách Horologion theo đúng bản Tin Mừng Mátthêu chương 6 câu 9 tới 13, theo dòng văn bản Byzantine mà giáo hội Hy Lạp đọc xưa nay. Chữ trời ở đây là số nhiều, ἐν τοῖς οὐρανοῖς, nghĩa sát chữ là trong các tầng trời, theo lối nói Hebrew vốn chỉ dùng số nhiều cho chữ trời. Thư viện giữ số nhiều trong bản dịch.

So với bản mà nhiều ấn bản Tân Ước hiện đại in, bản trong sách kinh có hai chỗ khác. Câu 10 sách kinh đọc ἐπὶ τῆς γῆς, có mạo từ, trong khi một số bản chép cổ viết ἐπὶ γῆς. Câu 12 sách kinh đọc ἀφίεμεν, chúng con tha, ở thì hiện tại, trong khi một số bản chép cổ viết ἀφήκαμεν, chúng con đã tha. Các khác biệt này không đổi ý chính của lời kinh.

Chữ ἐπιούσιος là chữ khó nhất trong kinh Lạy Cha. Nhà thần học Origen ở thế kỷ thứ ba, trong chuyên luận về cầu nguyện, đã ghi rằng ông không tìm thấy chữ này ở đâu khác trong tiếng Hy Lạp, và cho rằng các tác giả Tin Mừng đã đặt ra nó. Vì chỉ gặp ở kinh Lạy Cha nên không có câu nào khác để đối chiếu nghĩa.

Các cách hiểu chính có ba. Cách thứ nhất tách chữ thành ἐπί và οὐσία, hiểu là bánh cần cho sự sống, bánh đủ nuôi thân. Cách thứ hai liên hệ với cụm ἡ ἐπιοῦσα ἡμέρα, ngày tới, hiểu là bánh cho ngày mai. Cách thứ ba, có nhiều giáo phụ Hy Lạp nêu, hiểu là bánh vượt trên mọi bản thể, tức bánh từ trời, và đọc lời xin này gắn với bí tích Thánh Thể. Thư viện dịch theo cách thứ nhất là bánh nuôi sống chúng con, và ghi rõ đây là một lựa chọn giữa nhiều cách đọc.

Mátthêu dùng chữ của sổ sách: ὀφειλήματα, các món nợ, và ὀφειλέται, những người mắc nợ. Luca chương 11 câu 4 nói thẳng là tội, ἁμαρτίας, rồi mới nói tới người mắc nợ. Sách kinh Hy Lạp theo Mátthêu, nên thư viện giữ chữ nợ cho sát nguyên văn.

Chữ τοῦ πονηροῦ có mạo từ, và ở cách này ngữ pháp không cho biết đó là giống đực hay giống trung. Đọc là giống trung thì nghĩa là sự dữ, điều ác nói chung. Đọc là giống đực thì nghĩa là kẻ dữ, tức ma quỷ. Nhiều giáo phụ Hy Lạp, trong đó có thánh Gioan Kim Khẩu trong các bài giảng về Tin Mừng Mátthêu, đọc theo nghĩa kẻ dữ. Nhiều bản dịch phương Tây quen đọc là sự dữ.

Thư viện dịch là sự dữ, vì đó là cách hiểu rộng hơn và bao được cả nghĩa kia, và ghi rõ ở đây rằng truyền thống Hy Lạp thường hiểu là kẻ dữ. Động từ ῥῦσαι nghĩa là kéo ra, giật ra khỏi, mạnh hơn chữ giữ gìn.