Thổ Nhĩ Kỳ

Thánh đường hoàng gia Ottoman do Sultan Ahmed I cho dựng từ năm 1609 trên bán đảo lịch sử Istanbul, kiến trúc sư Sedefkar Mehmed Agha, học trò của Mimar Sinan. Sáu tháp minaret, vòm chính cao 43 mét, bên trong ốp hơn hai vạn viên gạch men İznik sắc lam nên được gọi là Thánh đường Xanh.

Di sản Thế giới UNESCO (Các khu lịch sử Istanbul, 1985)Sultan Ahmet, Atmeydanı Cad. No:7, 34122 Fatih, İstanbul

Ảnh: Ank Kumar, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Kiệt tác kiến trúc vĩ đại được Hoàng đế Đông La Mã Justinianus I xây dựng từ năm 532 tới 537 theo thiết kế của hai nhà bác học Anthemius xứ Tralles và Isidore xứ Miletus với mái vòm đường kính 31,87 mét ở độ cao 55,6 mét, từng là Nhà thờ chính tòa Thượng phụ Constantinople trước khi trở thành đại thánh đường Hồi giáo hoàng gia năm 1453.

Di sản Thế giới UNESCO (1985)Sultan Ahmet, Ayasofya Meydanı No:1, 34122 Fatih, İstanbul, Türkiye

Ảnh: Adli Wahid, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Thánh địa hành hương Sufi giáo và nơi an nghỉ của đại thi hào kiêm nhà thần bí học Hồi giáo Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī (Mevlânâ, 1207 - 1273) tại cố đô Konya, khởi dựng năm 1274 bởi kiến trúc sư Badr al-Din Tabrizi với ngọn tháp Mái Vòm Xanh (Kubbe-i Hadra) lợp gạch men ngọc lam và tổ đình dòng tu Vũ công Xoay tròn Mevlevi.

Di tích Lịch sử Quốc gia Thổ Nhĩ KỳAziziye, Mevlana Cd. No:1, 42030 Karatay, Konya, Türkiye

Ảnh: Emad Nemati, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Đại thánh đường hoàng gia trên Ngọn đồi thứ ba của Istanbul do Sultan Süleyman Đại Đế ủy thác cho đại kiến trúc sư Mimar Sinan xây dựng từ năm 1550 tới 1557, nổi bật với mái vòm cao 53 mét, bốn tháp minaret có mười ban công và quần thể phúc lợi Külliye hoàn chỉnh.

Di sản Thế giới UNESCO (1985)Süleymaniye, Prof. Sıddık Sami Onar Cd. No:1, 34116 Fatih, İstanbul, Türkiye

Ảnh: Hunanuk, CC0, Wikimedia Commons

Thánh địa hành hương Kitô giáo và Hồi giáo trên núi Bülbüldağı gần thành cổ Ephesus, tương truyền là ngôi nhà đá thế kỷ thứ nhất nơi Đức Trinh Nữ Maria được Thánh Tông đồ Gioan đưa về phụng dưỡng những năm cuối đời, được tìm thấy lại ngày 29 tháng 7 năm 1891 dựa theo thị kiến của Chân phước Anne Catherine Emmerich.

Thánh địa hành hương Công giáo & Di tích Lịch sử Thổ Nhĩ KỳAtatürk, Meryemana Yolu, Bülbüldağı, 35920 Selçuk, İzmir, Türkiye

Ảnh: Erik Cleves Kristensen, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Quần thể thánh địa nghi lễ cự thạch cổ xưa nhất từng được phát hiện của nhân loại trên sườn núi đá vôi Germuş gần Şanlıurfa, có niên đại khoảng 9600 tới 8200 trước Công nguyên với những vòng tròn trụ đá nguyên khối hình chữ T chạm khắc phù điêu linh vật tượng trưng cho tổ tiên tiền sử.

Di sản Thế giới UNESCO (Göbekli Tepe, 2018, mã số 1572) và Khu Khảo cổ Lịch sử Quốc gia Thổ Nhĩ KỳÖrencik Mahallesi, Göbeklitepe Yolu, 63290 Haliliye, tỉnh Şanlıurfa, Thổ Nhĩ Kỳ

Ảnh: Teomancimit, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Tuyệt tác đỉnh cao nhất trong cuộc đời sáng tạo của đại kiến trúc sư Ottoman Mimar Sinan tại cố đô Edirne, xây dựng từ năm 1568 tới 1574 dưới triều Sultan Selim II với mái vòm đường kính 31,25 mét tựa trên tám trụ bát giác và bốn ngọn tháp giáo đường mảnh mai cao 83 mét.

Di sản Thế giới UNESCO (Thánh đường Selimiye và Quần thể Xã hội, 2011, mã số 1366)Meydan Mahallesi, Mimar Sinan Caddesi, 22020 Merkez, Edirne, Thổ Nhĩ Kỳ

Ảnh: User:Ggia, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Tổ hợp thánh đường và bệnh viện tâm thần học thời Trung cổ được xây dựng năm 1228 tới 1229 tại sườn đồi thành cổ Divriği bởi Tiểu vương Ahmed Shah và Hoàng hậu Turan Melek, nổi tiếng khắp thế giới Hồi giáo nhờ bốn cổng đá vòm chạm khắc phù điêu ba chiều kỳ ảo của nghệ nhân Khurramshah xứ Ahlat.

Di sản Thế giới UNESCO đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ (Đại thánh đường và Bệnh viện Divriği, 1985, mã số 358)Kemenkeş Mahallesi, Ulu Cami Caddesi, 58300 Divriği, tỉnh Sivas, Thổ Nhĩ Kỳ

Ảnh: Bertramz, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Thung lũng đan viện Chính thống giáo Đông phương đục sâu vào các khối đá tufa núi lửa kỳ vĩ của vùng Cappadocia từ thế kỷ 4 tới thế kỷ 13, quy tụ những kiệt tác kiến trúc hang đá và bích họa thời Phục hưng Macedonia như Nhà thờ Tối (Karanlık Kilise), Nhà thờ Quả Táo và Nhà thờ Khóa Cài.

Di sản Thế giới hỗn hợp Văn hóa và Thiên nhiên UNESCO (Vườn Quốc gia Göreme và các Khu Đá Cappadocia, 1985, mã số 357)Müze Yolu, 50180 Göreme, Merkez, tỉnh Nevşehir, vùng Cappadocia, Thổ Nhĩ Kỳ

Ảnh: Diego Delso, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Đan viện Chính thống giáo Đông phương treo mình ngoạn mục ở độ cao 1.200 mét trên vách đá dựng đứng của núi Karadağ giữa rừng già thung lũng Altındere thuộc dãy Pontic, khởi lập năm 386 để tôn kính Linh ảnh Đức Mẹ Panagia Soumela và phát triển rực rỡ dưới triều các Hoàng đế Trebizond thế kỷ 14.

Di tích Lịch sử Quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ và Danh sách Dự kiến Di sản Thế giới UNESCO (2000, mã số 1397)Altındere Mahallesi, Vườn Quốc gia Thung lũng Altındere, 61750 Maçka, tỉnh Trabzon, Thổ Nhĩ Kỳ

Ảnh: Bjørn Christian Tørrissen, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Viên ngọc quý bậc nhất của nghệ thuật Phục hưng Palaeologan hậu kỳ Byzantine nằm gần cổng thành Edirnekapı ở Istanbul, được học giả kiêm Đại tể tướng Theodore Metochites tô điểm từ năm 1315 tới 1321 bằng hệ thống tranh khảm vàng và bích họa Anastasis sống động trước khi trở thành Thánh đường Kariye thời Ottoman.

Di sản Thế giới UNESCO (Các khu lịch sử của Istanbul, 1985, mã số 356)Derviş Ali Mahallesi, Kariye Cami Sokak No:18, Edirnekapı, 34087 Fatih, Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ

Ảnh: PlanetKorriban, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Tổ hợp thánh đường và lăng mộ linh thiêng nhất của người Hồi giáo tại Istanbul nằm bên bờ vịnh Sừng Vàng ngoài tường thành cổ, khởi dựng năm 1458 bởi Sultan Mehmed II tại nơi an nghỉ của Abu Ayyub al-Ansari (người bạn đồng hành của Tiên tri Muhammad) và là nơi cử hành đại lễ đeo gươm đăng quang của các vị hoàng đế Ottoman.

Thánh địa hành hương linh thiêng bậc nhất của Istanbul và Di tích Lịch sử Quốc gia Thổ Nhĩ KỳMerkez Mahallesi, Cami Kebir Caddesi No:1, 34050 Eyüpsultan, Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ

Ảnh: Bjelica, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Thánh địa lăng mộ hoàng gia (Hierothesion) trên đỉnh núi Nemrut Dağı cao 2.134 mét thuộc dãy Đông Taurus do Quốc vương Antiochus I Theos của Vương quốc Commagene kiến tạo vào thế kỷ 1 trước Công nguyên, nổi bật với gò mộ đá dăm cao 50 mét và hai sân thượng Đông, Tây đặt những pho tượng thần kết hợp truyền thống Hy Lạp và Ba Tư cùng bia đá tổ tiên hoàng tộc.

Di sản Thế giới UNESCO (Nemrut Dağ, 1987, mã số 448) và Vườn Quốc gia Lịch sử Thổ Nhĩ KỳKayadibi Mahallesi, Đỉnh núi Nemrut Dağı (Vườn Quốc gia Núi Nemrut), 02400 Kahta, tỉnh Adıyaman, Thổ Nhĩ Kỳ

Ảnh: W. Bulach, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Kiệt tác kiến trúc nhiều mái vòm lớn nhất thời kỳ đầu của Đế quốc Ottoman tại cố đô Bursa, được Sultan Bayezid I xây dựng từ năm 1396 tới 1399 với 20 mái vòm tròn đặt trên 12 trụ đá vuông, đài phun nước Şadırvan dưới giếng trời trung tâm và bộ sưu tập 192 bức đại tự thư pháp Hồi giáo.

Di sản Thế giới UNESCO (Bursa và Cumalıkızık: Sự ra đời của Đế quốc Ottoman, 2014, mã số 1452)Nalbantoğlu Mahallesi, Ulucami Caddesi No:2, 16010 Osmangazi, tỉnh Bursa, Thổ Nhĩ Kỳ

Ảnh: Dennis G. Jarvis, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Quần thể nhà thờ đá tufa núi lửa đỏ cam trên cao nguyên biên giới hẻm núi sông Akhurian thuộc kinh đô cổ Ani thời vương triều Bagratuni, tâm điểm là Nhà thờ chính tòa Đức Mẹ (hoàn thành năm 1001 bởi kiến trúc sư Trdat) cùng Nhà thờ Thánh Gregory của Tigran Honents và Nhà thờ Chúa Cứu Thế.

Di sản Thế giới UNESCO (Khu khảo cổ Ani, 2016, mã số 1518)Khu di tích khảo cổ Ani, làng Ocaklı, 36000 Merkez, tỉnh Kars, Thổ Nhĩ Kỳ

Ảnh: Jaba1977, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Đại vương cung thánh đường hành hương vĩ đại trên sườn đồi Ayasuluk nhìn xuống thành cổ Ephesus, được Hoàng đế Byzantine Justinianus I và Hoàng hậu Theodora kiến thiết từ năm 548 tới 565 ngay phía trên mộ phần của Thánh Gioan Tông đồ với thiết kế chữ thập dài 130 mét từng lợp sáu mái vòm lớn.

Di sản Thế giới UNESCO (Quần thể Di sản Ephesus bao gồm Đồi Ayasuluk, 2015, mã số 1018)İsa Bey Mahallesi, Đồi Ayasuluk (St. Jean Caddesi), 35920 Selçuk, tỉnh İzmir, Thổ Nhĩ Kỳ

Ảnh: Giorgio Galeotti, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi nhà thờ hang đá cổ xưa nhất của Kitô giáo khoét sâu vào vách núi Stauris tại cố đô Antiôkia (nay là Antakya), nơi Thánh Phêrô Tông đồ từng rao giảng và quy tụ cộng đoàn tín hữu đầu tiên trong lịch sử được gọi bằng danh xưng Kitô hữu theo sách Công vụ Tông đồ (11:26).

Địa điểm Hành hương Tòa Thánh (Đức Giáo hoàng Phaolô VI công bố năm 1963) và Danh sách Dự kiến Di sản Thế giới UNESCO (2011, mã số 5613)Küçükdalyan Mahallesi, St. Pierre Caddesi (Chân núi Stauris / Hac Dağı), 31000 Antakya, tỉnh Hatay, Thổ Nhĩ Kỳ

Ảnh: Dosseman, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Trụ sở tối cao của Tòa Thượng phụ Đại kết Constantinople đặt tại khu phố cổ Phanar (Fener) bên bờ vịnh Sừng Vàng từ năm 1601, nơi đứng đầu danh dự của hơn 300 triệu tín hữu Chính thống giáo Đông phương và lưu giữ Cột Đá Chúa Giêsu chịu đánh đòn, Ngai tòa Thánh Gioan Kim Khẩu cùng hài cốt các Thánh Giáo phụ.

Ngai tòa Mẹ tinh thần tối cao của Chính thống giáo Đông phương toàn cầu (Tòa Thượng phụ Đại kết từ năm 1601) và Di sản Thế giới UNESCO (Khu lịch sử Istanbul, 1985, mã số 356)Yavuz Sultan Selim Mahallesi, Dr. Sadık Ahmet Caddesi No:19, Fener (Phanar), 34083 Fatih, Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ

Ảnh: Klearchos Kapoutsis from Santorini, Greece, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Ngôi thánh đường Công giáo La Mã lớn nhất và nhộn nhịp nhất tại Istanbul tọa lạc ngay giữa đại lộ đi bộ İstiklal thuộc quận Beyoğlu, được kiến trúc sư gốc Ý Giulio Mongeri thiết kế theo phong cách Tân Gothic Venice bằng gạch đỏ từ năm 1906 tới 1912 và gắn liền với mười năm sứ vụ của Thánh Giáo hoàng Gioan XXIII.

Tiểu Vương cung thánh đường Tòa Thánh (Đức Giáo hoàng Piô XI sắc phong năm 1932) và Nhà thờ Công giáo La Mã lớn nhất tại Thổ Nhĩ KỳTomtom Mahallesi, Đại lộ İstiklal (İstiklal Caddesi) No:171, 34433 Beyoğlu, Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ

Ảnh: Giorgio Galeotti, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Vương cung thánh đường Byzantine cổ kính tại thành phố cổ Myra thuộc vùng Lycia (nay là thị trấn Demre, tỉnh Antalya), được xây dựng từ thế kỷ 6 tới thế kỷ 11 ngay trên mộ phần nguyên thủy của Thánh Giám mục Nicholas thành Myra (khoảng 270 tới 343), vị thánh nhân đức độ là nguyên mẫu lịch sử của Ông già Noel.

Danh sách Dự kiến Di sản Thế giới UNESCO (Nhà thờ Thánh Nicholas, 2000, mã số 1399) và Di tích Bảo tàng Khảo cổ Lịch sử Quốc gia Thổ Nhĩ KỳGökyazı Mahallesi, Müze Caddesi (Quảng trường Noel Baba), 07570 Demre, tỉnh Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ

Ảnh: Eleroja, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons