Lào

Đại bảo tháp vàng cao 45 mét, biểu tượng quốc gia của Lào, do vua Setthathirath dựng năm 1566 khi dời kinh đô Lan Xang về Viêng Chăn, trên nền một ngôi tháp mà truyền thuyết cho là giữ xá lợi Phật từ thế kỷ 3 TCN. Tháp ba tầng tượng trưng vũ trụ Phật giáo, được trùng tu thập niên 1930, là nơi mở hội Thạt Luổng rằm tháng 12 âm lịch Lào.

That Luang Road, quận Xaysettha, thủ đô Vientiane (cách trung tâm khoảng 4 km)

Ảnh: Benh LIEU SONG (Flickr), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi chùa hoàng gia cổ kính và quan trọng nhất của cố đô Luang Prabang tọa lạc tại mũi bán đảo hợp lưu sông Mê Kông và sông Nam Khan, do vua Setthathirath của vương quốc Lan Xang khởi dựng từ năm 1559 tới 1560. Là nơi đăng cơ của các quốc vương Lào và là ngôi chùa duy nhất tại Luang Prabang thoát khỏi nạn binh hỏa năm 1887, chùa nổi bật với mái chính điện Sim uốn cong ba tầng sà sát mặt đất, bức tranh ghép kính màu Cây Nhân Sinh ở tường hậu và nhà tang lễ hoàng gia lưu giữ linh xa mạ vàng của vua Sisavang Vong cao 12 mét, thuộc Di sản Thế giới UNESCO năm 1995.

Di sản Thế giới UNESCO (Thị trấn Luang Prabang, 1995)Khem Khong Road (ngã ba hợp lưu sông Mê Kông và sông Nam Khan), Ban Xieng Thong, thành phố Luang Prabang

Ảnh: Basile Morin, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi chùa cổ nhất còn giữ nguyên kiến trúc gốc tại thủ đô Viêng Chăn, khởi dựng năm 1818 và hoàn thành năm 1824 dưới triều vua Anouvong (Chao Anou, vị vua cuối cùng của vương quốc Viêng Chăn). Nhờ xây dựng theo phong cách kiến trúc Phật giáo Rattanakosin kết hợp mái năm tầng kiểu Lào nên chùa thoát khỏi cuộc tiêu thổ năm 1828, nổi tiếng với dãy hành lang trường kỷ bao quanh chính điện lưu giữ 6.840 pho tượng Phật lớn nhỏ bằng đồng, gỗ, gốm, bạc và đá sa thạch từ thế kỷ 16 tới thế kỷ 19 đặt trong các hốc tường liên hoàn.

Di tích Lịch sử và Kiến trúc Quốc gia LàoGóc đại lộ Lan Xang (Ave Lane Xang) và đường Setthathirath, quận Chanthabouly, thủ đô Vientiane

Ảnh: Basile Morin, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Quần thể đền núi Ấn Độ giáo cổ đại chuyển hóa thành thánh địa Phật giáo Nam tông tại chân núi Phou Kao (đỉnh núi có khối đá tự nhiên hình Linga gọi là Lingaparvata) bên bờ tây sông Mê Kông thuộc tỉnh Champasak. Khởi nguyên từ thế kỷ 5 gắn với đô thành Shresthapura của vương quốc Chân Lạp, các đền đài đá sa thạch và đá ong hiện hữu được xây dựng từ thế kỷ 11 tới thế kỷ 13 thời đế chế Angkor thờ thần Shiva, nối trục thần đạo dài 1,4 km từ hai hồ Baray qua hai cung điện Nam và Bắc lên thượng điện nơi có mạch suối thiêng nhỏ giọt, được UNESCO công nhận Di sản Thế giới năm 2001.

Di sản Thế giới UNESCO (Quần thể đền Wat Phou và cảnh quan văn hóa Champasak, 2001)Chân núi Phou Kao (Lingaparvata), huyện Champasak, tỉnh Champasak (cách thành phố Pakse khoảng 45 km về phía nam)

Ảnh: Mattana, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ngôi điện thờ Phật hoàng gia cũ của vương quốc Lan Xang tại thủ đô Viêng Chăn, do vua Setthathirath khởi dựng năm 1565 sau khi dời đô từ Luang Prabang về Viêng Chăn để tôn trí pho tượng Phật Ngọc Lục Bảo (Phra Kaew Morakot). Tượng Phật Ngọc ngự tại đây suốt 214 năm cho tới năm 1779 khi quân Xiêm đưa tượng về Bangkok, ngôi chùa bị thiêu hủy năm 1828 và được phục dựng từ năm 1936 tới 1942 dưới sự chỉ đạo của Hoàng thân Souvanna Phouma thành bảo tàng nghệ thuật Phật giáo Lào lưu giữ hàng trăm pho tượng Phật bằng đồng thế kỷ 14 tới thế kỷ 18 và bia đá cổ.

Di tích Lịch sử và Bảo tàng Quốc gia LàoĐường Setthathirath, bản Xieng Nyeun, quận Chanthabouly, thủ đô Vientiane (đối diện chùa Wat Si Saket và cạnh Phủ Chủ tịch)

Ảnh: Alcyon, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi đại tự có tòa chính điện lớn nhất tại phố cổ Luang Prabang nằm sát phía tây nam Bảo tàng Cung điện Hoàng gia, do vua Anurat khởi dựng khoảng năm 1796 và vua Manthathurat mở rộng năm 1821 với tước hiệu chùa Mới Xứ Đất Vàng. Nhờ vẻ đẹp lộng lẫy mà chùa thoát nạn đốt phá năm 1887, từng làm nơi tôn trí quốc bảo Phật Phra Bang từ năm 1894 tới năm 1947 và là trú xứ của Đức Tăng thống Phật giáo Lào. Tòa chính điện nổi bật với bộ mái ngói năm tầng buông thấp qua hàng hiên cột kép cùng bức phù điêu đắp nổi thếp vàng kín mặt tiền tái hiện tích truyện Vessantara Jataka và sử thi Phra Lak Phra Lam.

Di sản Thế giới UNESCO (Thị trấn Luang Prabang, 1995)Đường Sisavangvong, bản Pakham, sát cạnh Bảo tàng Cung điện Hoàng gia, thành phố Luang Prabang

Ảnh: Kenichiro Yamada.V, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi chùa có lịch sử hoạt động liên tục lâu đời nhất tại cố đô Luang Prabang, được vua Wisunarat của vương quốc Lan Xang khởi dựng từ năm 1512 tới năm 1513 để nghinh đón và tôn trí bảo tượng Phật Phra Bang rước từ Viêng Chăn lên. Sau biến cố binh hỏa năm 1887 thiêu rụi chính điện gỗ tếch nguyên thủy, tòa Sim hiện hữu được vua Sakkarin cho dựng lại bằng gạch vữa từ năm 1896 tới năm 1898 với hàng cửa sổ con tiện phỏng theo kiến trúc đá Wat Phou. Giữa sân chùa là bảo tháp That Pathum dựng đầu thế kỷ 16 do hoàng hậu bảo trợ, quen gọi là Tháp Dưa Hấu (That Mak Mo) bởi vòm bán cầu mang dấu ấn bảo tháp Tích Lan độc nhất vô nhị tại Lào.

Di sản Thế giới UNESCO (Thị trấn Luang Prabang, 1995)Đường Wisunalat, bản Visoun, phía nam đồi Phousi, thành phố Luang Prabang

Ảnh: Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngọn bảo tháp vàng That Chomsi cao khoảng 24 mét ngự trên đỉnh đồi đá vôi Phousi cao 100 mét nằm dọc chính giữa bán đảo cố đô Luang Prabang, kẹp giữa dòng sông Mê Kông ở phía tây bắc và dòng Nam Khan ở phía đông nam. Được vua Anurat khởi dựng năm 1804 như trụ tâm vũ trụ Tu Di che chở kinh thành và hoàng cung ngay dưới chân đồi, quần thể kết nối hai lối bậc thang đá 328 bậc và 355 bậc đi qua chùa Wat Pa Huak, động thờ Phật Wat Tham Phousi cùng tảng đá in Dấu chân Phật Phra Bat.

Di sản Thế giới UNESCO (Thị trấn Luang Prabang, 1995)Đỉnh đồi Phousi, giữa đường Sisavangvong và đường Kingkitsarath, trung tâm thành phố Luang Prabang

Ảnh: Allie Caulfield, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Quần thể hai hang đá vôi thiêng Tham Ting (động dưới) và Tham Theung (động trên) khoét vào vách núi dựng đứng bên bờ tây sông Mê Kông, đối diện ngã ba nơi dòng sông Nam Ou đổ vào sông Mê Kông cách cố đô Luang Prabang khoảng 25 km về phía bắc. Vốn là nơi thờ thần sông bản địa trước khi được các vua vương quốc Lan Xang từ thế kỷ 16 chuyển hóa thành thánh địa hành hương hoàng gia mỗi dịp năm mới, hai hang động hiện lưu giữ hơn 4.000 pho tượng Phật bằng gỗ sơn son thếp vàng, đồng và sừng thú trong tư thế đứng gọi mưa, thiền định và nhập Niết Bàn do hoàng tộc cùng bá tánh dâng cúng suốt nhiều thế kỷ.

Di tích Lịch sử và Văn hóa Quốc gia LàoVách đá bờ tây sông Mê Kông đối diện bản Pak Ou tại ngã ba sông Nam Ou, huyện Pak Ou, tỉnh Luang Prabang

Ảnh: Bjørn Christian Tørrissen, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi chùa linh thiêng bậc nhất về tín ngưỡng cầu an và giữ vận mệnh đô thành của thủ đô Viêng Chăn, khởi dựng năm 1563 dưới triều vua Setthathirath ngay trên nền phế tích tháp đá ong Khmer cổ và phục dựng năm 1915 sau biến cố năm 1828. Chính điện chia hai gian độc đáo để vừa thờ Phật vừa tôn trí cột đá trụ thành Lak Muang phủ lụa vàng, gắn liền với huyền sử nàng Nang Si đang mang thai đã gieo mình xuống hố móng hiến sinh hóa thành vị Mẫu thần che chở kinh đô, đồng thời là điểm xuất phát nghi thức rước tháp sáp mở màn đại lễ Thạt Luổng hàng năm.

Di tích Lịch sử và Tín ngưỡng Quốc gia LàoNgã ba giao đường Setthathirath và đường Samsenthai, bản Si Muang, quận Sisattanak, thủ đô Viêng Chăn

Ảnh: Mx. Granger, CC0, Wikimedia Commons

Ngôi đại tự Phật học trung tâm của thủ đô Viêng Chăn, do vua Setthathirath khởi dựng năm 1566 khi kiến thiết kinh đô mới của vương quốc Lan Xang và được cộng đồng người Việt tại Lào gọi thân thuộc là chùa Ông Tứ. Tên chùa đặt theo đại tượng Phật Thích Ca bằng đồng Phra Ong Teu (nghĩa là pho tượng Phật Nặng) cao gần 5,8 mét nặng nhiều tấn do chính vua Setthathirath truyền lệnh đúc, từng trụ vững nguyên vẹn giữa đống tro tàn khi chính điện gỗ bị thiêu hủy trong các cuộc chiến thế kỷ 16 và năm 1828, nay là trụ sở Học viện Phật giáo Tăng già toàn quốc của Lào.

Di tích Lịch sử Quốc gia và Trung tâm Phật học Tăng già LàoĐường Setthathirath giao đường Chao Anou, bản Xieng Yuen, quận Chanthabouly, thủ đô Viêng Chăn

Ảnh: Mx. Granger, CC0, Wikimedia Commons

Đại bảo tháp linh thiêng bậc nhất miền Trung Lào nằm cách trung tâm thành phố Kaysone Phomvihane tỉnh Savannakhet khoảng 15 km về phía đông bắc. Theo biên niên sử xá lợi Urangkhathat, tháp khởi nguyên từ thời vương quốc cổ Marukhanakhon và Sikhottabong khoảng thế kỷ 6 để tôn trí xá lợi xương sống Đức Phật ngay tại nơi truyền thuyết kể rằng Ngài từng tựa lưng vào gốc cây Hang nghỉ chân, sau đó được vua Setthathirath của vương quốc Lan Xang trùng tu lớn giữa thế kỷ 16 thành ngọn tháp vuông ba tầng thu nhỏ dần kết hợp phù điêu cửa giả cổ và chóp búp chuối Lào.

Bảo vật Di sản Quốc gia LàoBản That Ing Hang, thành phố Kaysone Phomvihane, tỉnh Savannakhet (cách trung tâm thành phố khoảng 15 km về phía đông bắc)

Ảnh: Tango7174, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngọn bảo tháp biểu tượng của tỉnh Khammouane tọa lạc ngay sát bờ đông sông Mê Kông, cách trung tâm thị xã Thakhek khoảng 6 km về phía nam. Gắn liền với cội nguồn vương quốc cổ Sikhottabong từ thế kỷ 6 tới thế kỷ 10 và truyền thuyết anh hùng Phya Sikhot dâng tháp thờ xá lợi Phật, công trình được vua Setthathirath kiến tạo lại vào thế kỷ 16 theo dáng búp hoa chuối thanh thoát cao 29 mét trên nền vuông mỗi cạnh hơn 25 mét, tiếp tục được vua Anouvong đầu thế kỷ 19 và chính quyền Lào thập niên 1950 tới 1970 tu bổ trang nghiêm bên dòng sông biên giới.

Di tích Lịch sử và Biểu tượng Văn hóa tỉnh KhammouaneĐường Setthathirath ven sông Mê Kông, bản Sikhottabong, thành phố Thakhek, tỉnh Khammouane

Ảnh: Torbenbrinker, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Quần thể điêu khắc tâm linh ngoài trời quy tụ hơn hai trăm pho tượng bê tông cốt thép cỡ lớn bên bờ tây bắc khúc uốn sông Mê Kông tại bản Tha Deua, quận Hadxayfong, cách trung tâm thủ đô Viêng Chăn khoảng 25 km về phía đông nam. Do hành giả kiêm nghệ sĩ điêu khắc tự học Luang Pu Bunleua Sulilat khởi tạo năm 1958, khu vườn dung hợp giáo lý nhân quả luân hồi Phật giáo Nam tông với biểu tượng thần thoại Ấn Độ giáo, nổi bật với pho tượng Đức Phật Nhập Niết Bàn dài khoảng 40 mét và tòa tháp tròn ba tầng Địa ngục, Nhân gian, Thiên giới bước vào qua miệng quỷ Rahu.

Đường Thadeua, bản Tha Deua, quận Hadxayfong, thủ đô Viêng Chăn, Lào

Ảnh: Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi thánh đường mẹ của Hạt Đại diện Tông tòa Viêng Chăn tọa lạc trên đường Kounxoau thuộc bản Kao Yot, quận Chanthabouly gần bờ sông Mê Kông, do các linh mục Hội Thừa sai Paris (MEP) xây dựng hoàn thành năm 1928 trên nền nhà nguyện gỗ cũ và về sau trao cho Dòng Hiến sĩ Đức Mẹ Vô Nhiễm (OMI) coi sóc. Mang mặt tiền một tháp chuông vuông trung tâm lợp ngói xanh bốn mái cùng biển cổng chính khắc bốn thứ tiếng Lào, Pháp, Anh và tiếng Việt (NHÀ THỜ CÔNG GIÁO THÁNH TÂM), nơi đây đã cử hành Thánh lễ tôn phong Chân phước cho 17 Vị Tử Đạo tại Lào ngày 11 tháng 12 năm 2016 và là tòa giám mục của vị Hồng y tiên khởi nước Lào Louis-Marie Ling Mangkhanekhoun.

Nhà thờ chính tòa của Hạt Đại diện Tông tòa Viêng Chăn (từ năm 1952)Đường Kounxoau, bản Kao Yot, quận Chanthabouly, thủ đô Viêng Chăn, Lào

Ảnh: Mx. Granger, CC0, Wikimedia Commons

Trung tâm tu học và văn hóa Phật giáo Bắc tông tiêu biểu của cộng đồng người Việt tại bản Naxay, đường Nongbone, quận Xaysettha giữa lòng thủ đô Viêng Chăn. Khởi nguồn từ thảo am dưới cội bồ đề chiết giống từ Bồ Đề Đạo Tràng được Sư bà Thích Nữ Diệu Thiện cải tạo thành Phật Tích Linh Ứng Tự năm 1957, ngôi chùa được Thượng tọa Thích Minh Quang cùng bà con kiều bào tái thiết thành tòa bảo tháp bảy tầng mái cong đồng bằng Bắc Bộ khánh thành ngày 19 tháng 11 năm 2010 và hiện là trụ sở Ban Điều phối hợp tác Phật giáo Việt Nam và Lào.

Trụ sở Văn phòng Ban Điều phối Phật giáo Việt Nam tại Lào (từ năm 2018)Đường Nongbone, khu vực bản Naxay, quận Xaysettha, thủ đô Viêng Chăn, Lào

Ảnh: Christophe95, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi già lam Việt Nam lâu đời bậc nhất tại thủ đô Viêng Chăn, tọa lạc tại khu xóm Sỉ Hỏm và Hải Xộc thuộc quận Chanthabouly, khởi xướng từ năm 1938 dưới sự chứng minh của Hòa thượng Thích Tố Liên (Chùa Quán Sứ, Hà Nội), dựng xong nhà Tổ năm 1942 và khánh thành năm 1945. Tự hiệu Bàng Long ghép từ hai tiếng Hồng Bàng và Lạc Long Quân nhằm nhắc nhở kiều bào xa xứ hướng về cội nguồn dân tộc, đồng thời gắn liền với đạo nghiệp của cố Hòa thượng Thích Trung Quán và Hòa thượng Thích Thọ Lạc qua năm đời trụ trì.

Ngôi chùa Phật giáo Việt Nam đầu tiên được chính thức cấp phép xây dựng tại thủ đô Viêng Chăn và trên đất LàoBản Haisok (xóm Hải Xộc, Sỉ Hỏm), quận Chanthabouly, thủ đô Viêng Chăn, Lào

Ảnh: ndoduc, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi tự viện Việt Nam lâu đời nhất tại tỉnh Champasak và toàn vùng Hạ Lào, nằm dưới bóng cây bồ đề cổ thụ năm người ôm ở xóm Tân An ngay đầu cầu Pakse bắc qua dòng sông Xê Đôn hợp lưu vào sông Mê Kông. Khởi dựng năm 1938 từ thảo am hoằng pháp của Đại sư Nhật Trung (hiệu Nhật Hạ Trung) và đặt hiệu Trang Nghiêm năm 1942, nơi đây từng in dấu thuở thiếu thời xuất gia tu học của Trưởng lão Hòa thượng Thích Tuệ Sỹ năm 1952, được Thượng tọa Thích Thiện Dung tái thiết năm 1972 và khánh thành ngôi Đại Hùng Bảo Điện mới vào tháng 10 năm 2022 dưới sự trụ trì của Thượng tọa Thích Phương Ngân.

Ngôi chùa Phật giáo Việt Nam cổ xưa nhất vùng Nam Lào (khai sơn năm 1938)Xóm Tân An, khu đầu cầu Xê Đôn (cầu Pakse), thành phố Pakse, tỉnh Champasak, Lào

Ảnh: This Photo was taken by Supanut Arunoprayote.Feel free to use any of my images, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi chùa dành cho chư Ni người Việt sớm nhất trên đất Lào, tọa lạc tại khu phố cổ ven sông Mê Kông thuộc thành phố Kaysone Phomvihane, tỉnh Savannakhet. Được Hòa thượng Diệu Thanh từ Huế sang khai lập năm 1932 trong thế cặp chùa đôi Bảo Quang liên tự Diệu Giác và vừa hoàn thành đợt đại trùng tu Tam Bảo tháng 11 năm 2023 dưới sự chăm sóc của Ni sư Đàm Luân, ngôi chùa giữ trọn dáng cổng Tam quan cùng mái cổ lầu đắp rồng miền Trung Việt Nam nhưng tôn trí pho tượng Đức Bổn Sư Thích Ca tạc theo mỹ thuật Phật giáo Lào tại chính điện.

Ngôi chùa Ni đầu tiên của cộng đồng người Việt tại Trung Lào và trên toàn lãnh thổ Lào (khai sơn năm 1932)Khu phố cổ gần sông Mê Kông, thành phố Kaysone Phomvihane, tỉnh Savannakhet, Lào

Ảnh: Tango7174, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi thánh đường lịch sử xây dựng giai đoạn từ năm 1945 tới năm 1949 gần bờ tả ngạn sông Mê Kông tại trung tâm thị xã Thakhek, tỉnh Khammouane bởi các linh mục Hội Thừa sai Paris (MEP) cùng thợ mộc người Việt và giáo dân Lào, từng là trụ sở Phủ Quốc doanh (1950) và nhà thờ chính tòa của Hạt Đại diện Tông tòa Thakhek (1958) trước khi đổi tên thành Hạt Đại diện Tông tòa Savannakhet năm 1963. Công trình gây ấn tượng với hệ mái dốc nhiệt đới giật cấp sơn kem viền đỏ đất nung, tháp chuông vuông tách rời, cổng vòm ba thứ tiếng Lào, Việt (NHÀ THỜ CÔNG GIÁO), Anh và đặc biệt là hệ vòm trần gỗ cứng rừng Khammouane uốn cong cao vút như lườn thuyền bên trong lòng nhà thờ.

Nguyên Nhà thờ chính tòa Hạt Đại diện Tông tòa Thakhek (1958 tới 1963), nhà thờ Công giáo lớn thứ hai tại LàoKhu phố cổ ven sông Mê Kông, thị xã Thakhek, tỉnh Khammouane, Lào

Ảnh: Torbenbrinker, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons