Myanmar

Đại bảo tháp dát vàng cao 99 mét trên đồi Singuttara ở Yangon, ngôi chùa thiêng nhất Myanmar, theo truyền thuyết giữ tám sợi tóc Đức Phật do hai anh em thương nhân Tapussa và Bhallika thỉnh về cùng di vật của ba vị Phật quá khứ. Hoàng hậu Shin Saw Pu nâng tháp lên 302 foot năm 1453, vua Hsinbyushin nâng lên 326 foot năm 1774, đỉnh tháp gắn hàng nghìn viên kim cương.

Danh sách dự kiến Di sản Thế giới UNESCO (2018, mã số 6367)No. 1 Shwedagon Pagoda Road, Singuttara Hill, Dagon / Bahan Township, Yangon

Ảnh: Vyacheslav Argenberg, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Kiệt tác kiến trúc Phật giáo thời kỳ đầu cố đô Bagan (vùng Mandalay), được vua Kyanzittha khởi dựng khoảng năm 1091 và hoàn thành năm 1105 theo hình mẫu hang thiền Nandamula trên dãy Himalaya. Công trình có mặt bằng chữ thập Hy Lạp đối xứng hoàn hảo dài 88 mét mỗi trục với ngọn tháp vàng shikhara cao 51 mét ở chính tâm, tôn trí 4 đại tượng Phật đứng bằng gỗ tếch dát vàng cao 9,5 mét nhìn bốn phương cùng hơn 1.400 viên gạch men xanh khắc tích Jataka, thuộc Di sản Thế giới UNESCO Bagan (2019).

Di sản Thế giới UNESCO (Bagan, 2019)Southeast of Tharabar Gate, Old Bagan, Nyaung-U Township, Mandalay Region, Myanmar

Ảnh: Vyacheslav Argenberg, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Một trong ba đại thánh địa hành hương Phật giáo linh thiêng nhất Myanmar (cùng Shwedagon và Mahamuni), tọa lạc ở độ cao 1.100 mét trên đỉnh núi Kyaiktiyo thuộc thị trấn Kyaikto, bang Mon. Nơi đây nổi tiếng với tảng đá hoa cương dát vàng cao khoảng 7,6 mét (chu vi 15 mét, nặng hơn 600 tấn) nằm chênh vênh bên bờ vực thẳm và ngôi bảo tháp nhỏ cao 7,3 mét bên trên tương truyền lưu giữ một sợi tóc xá lợi của Đức Phật Thích Ca do ẩn sĩ Taik Tha trao lại.

Ba đại thánh địa hành hương Phật giáo quốc gia MyanmarMount Kyaiktiyo (Kelasa Hills), Kinpun Base Camp Road, Kyaikto Township, Mon State, Myanmar

Ảnh: Stefan Fussan, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Đại thánh địa hành hương tại phía tây nam thành phố Mandalay, do vua Bodawpaya xây dựng năm 1785 (tái thiết năm 1896) để tôn trí pho tượng Phật Mahamuni bằng đồng cao 3,82 mét (nặng 6,5 tấn) thỉnh từ cố đô Mrauk U của vương quốc Arakan năm 1784. Tín đồ hành hương thếp vàng lá lên thân tượng suốt hơn hai thế kỷ khiến lớp vàng dày tới 15 cm, nổi tiếng với nghi thức chư tăng rửa mặt và đánh răng cho Đức Phật vào 4 giờ sáng mỗi ngày.

Ba đại thánh địa hành hương Phật giáo quốc gia Myanmar82nd Street, Chanmyathazi Township, Southwest Mandalay, Mandalay Region, Myanmar

Ảnh: Wagaung (talk), CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Bảo tháp zedi mạ vàng cao khoảng 49 mét bên bờ sông Irrawaddy tại thị trấn Nyaung-U, do vua Anawrahta khởi dựng năm 1059 nơi bạch tượng quỳ gối để tôn trí Xá lợi xương trán, xương đòn và bản sao Xá lợi răng Phật, được vua Kyanzittha hoàn thành năm 1102 kèm hai cột bia đá chữ Môn cổ và đền thờ 37 vị thần Nat bản địa.

Di sản Thế giới UNESCO (2019)Nyaung-U, Đông Bắc cố đô Bagan, bờ Đông sông Irrawaddy, Vùng Mandalay, Myanmar

Ảnh: DIMMIS, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ngôi đền Phật giáo cao nhất trên bình nguyên cố đô Bagan với chiều cao 61 mét, được vua Alaungsithu khởi dựng vào giữa thế kỷ 12 để tôn vinh trí tuệ toàn giác (Sabbanu) của Đức Phật. Công trình mang bố cục hai khối lập phương chồng tầng lệch trục không đối xứng, đánh dấu bước chuyển lịch sử từ kiến trúc đền một tầng thời kỳ đầu sang đền nhiều tầng ngập tràn ánh sáng thời kỳ giữa Bagan.

Di sản Thế giới UNESCO (Cố đô Bagan, 2019)Khu thành cổ Old Bagan, cách đền Ananda 500 mét về phía tây nam, thị trấn Nyaung-U, vùng Mandalay

Ảnh: Vyacheslav Argenberg, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi đền có khối tích đồ sộ nhất trong hơn hai nghìn di tích tại Bagan, do vua Narathu khởi dựng từ năm 1167 tới năm 1170 với mặt bằng chữ thập Hy Lạp và các tầng bậc thu dần tựa kim tự tháp gạch đỏ. Công trình nổi tiếng khắp Đông Nam Á nhờ kỹ thuật xây gạch mài khít tới mức kim châm không lọt cùng bí ẩn các hành lang nội tâm bị bít kín bằng gạch từ thế kỷ 12.

Di sản Thế giới UNESCO (Cố đô Bagan, 2019)Cánh đồng trung tâm bình nguyên Bagan, cách đền Thatbyinnyu 1 km về phía đông nam, vùng Mandalay

Ảnh: Vyacheslav Argenberg, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Viên ngọc vương miện của kiến trúc Bagan hậu kỳ do vua Narapatisithu kiến thiết năm 1183 tại làng Minnanthu, kết hợp hài hòa độ vươn cao của đền Thatbyinnyu với mặt bằng cân xứng của đền Dhammayangyi. Ngôi đền hai tầng giữ được nghệ thuật chạm vữa điêu khắc ngoài trời tinh xảo bậc nhất cùng hệ thống bích họa và gạch men xanh lưu ly trên các diềm mái.

Di sản Thế giới UNESCO (Cố đô Bagan, 2019)Khu vực làng Minnanthu, phía đông bình nguyên Bagan, thị trấn Nyaung-U, vùng Mandalay

Ảnh: Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Quần thể bảo tháp hoàng gia dưới chân đồi Mandalay do vua Mindon khởi dựng năm 1857 làm trung tâm chuẩn bị cho Đại hội Kết tập Kinh điển Phật giáo lần thứ Năm (1871). Quanh bảo tháp vàng Maha Lawkamarazein là 729 am tháp trắng Kydauk-sa-gu che chở 729 tấm bia đá cẩm thạch khắc trọn vẹn Bộ Tam Tạng Pāli, được tôn vinh là cuốn sách lớn nhất thế giới.

Di sản Tư liệu Thế giới UNESCO (Ký ức Thế giới, 2013)Phía đông nam chân đồi Mandalay, đường 62, quận Aungmyethazan, thành phố Mandalay

Ảnh: Jacklee, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi bảo tháp trắng muốt như mây nằm bên bờ tây sông Irrawaddy tại Mingun, do Hoàng thái손 Bagyidaw dựng năm 1816 để tưởng niệm người vợ đầu là Công chúa Hsinbyume (Bà Chúa Voi Trắng). Toàn bộ công trình là mô hình kiến trúc tái hiện vũ trụ luận Phật giáo với bảy tầng lan can uốn lượn hình sóng biển tượng trưng cho Thất Đại Hải bao quanh núi thiêng Tu Di và bảo điện Sulamani trên đỉnh.

Di tích lịch sử và kiến trúc quốc gia MyanmarLàng Mingun, bờ tây sông Irrawaddy, cách Mandalay 11 km về phía bắc, thị trấn Sagaing, vùng Sagaing

Ảnh: Gerd Eichmann, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Thánh địa linh thiêng bậc nhất của cư dân Intha trên mặt hồ Inle thuộc cao nguyên bang Shan, nơi tôn trí năm pho tượng Phật nhỏ tương truyền do vua Alaungsithu rước tới từ thế kỷ 12. Trải qua hàng trăm năm được tín đồ đắp vàng lá dày đặc, các pho tượng đã hóa thành những khối vàng tròn trịa và được rước trên chiến thuyền hoàng gia đầu chim Karaweik đi qua 14 làng nổi mỗi mùa lễ hội tháng Thadingyut.

Thánh địa Phật giáo hàng đầu bang Shan (Khu dự trữ sinh quyển UNESCO Hồ Inle)Làng nổi Ywama, bờ tây nam hồ Inle, thị trấn Nyaungshwe, bang Shan

Ảnh: mydaydream89, CC0, Wikimedia Commons

Hệ thống hang động đá vôi tự nhiên nằm trên sườn dãy núi Myelat nhìn xuống hồ Pone Taloke tại bang Shan, nơi quy tụ hơn 8.000 pho tượng Phật bằng đồng, gỗ tếch, đá cẩm thạch và sơn mài thếp vàng có niên đại từ thế kỷ 18 tới hiện đại. Từng ngách thạch nhũ sâu hàng trăm mét trong lòng núi được bài trí thành mê cung bảo điện vàng rực gắn liền với huyền tích chàng hoàng tử bắn nhện khổng lồ cứu bảy nàng công chúa.

Di sản khảo cổ và hành hương Phật giáo bang ShanDãy núi đá vôi phía tây thị trấn Pindaya, tự trị vùng Danu, bang Shan

Ảnh: Yarzaryeni, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi đền chiến thắng gồm 80.000 tượng Phật bằng đá sa thạch đồ sộ như một pháo đài kiên cố tại cố đô Mrauk U, do quốc vương Min Bin của vương quốc Arakan khởi dựng năm 1535 sau khi đánh bại quân xâm lược Bengal. Bên trong ba tầng hành lang xoắn ốc bằng đá nguyên khối là hàng nghìn bức phù điêu chạm nổi sáu tầng miêu tả vũ trụ luận Phật giáo, tích truyện Jataka và đời sống văn hóa Rakhine thế kỷ 16, còn bên ngoài lưu giữ cột trụ đá khắc chữ Phạn cổ từ thế kỷ 8.

Di tích khảo cổ trọng điểm cố đô Mrauk UPhía bắc di tích Hoàng cung cố đô Mrauk U, đồi Pokhaung, thị trấn Mrauk U, bang Rakhine

Ảnh: Gerd Eichmann, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Cột đá núi lửa cổ Taung Kalat cao 737 mét mọc thẳng đứng bên sườn núi lửa tắt Popa cách cố đô Bagan 50 km về phía đông nam, được mệnh danh là đỉnh Olympus của Myanmar. Qua 777 bậc thang lên đỉnh tháp đá cheo leo là quần thể chùa Phật giáo và các điện thờ chính thức của 37 vị Thần hộ mệnh Nat được vua Anawrahta quy chuẩn từ thế kỷ 11, tiêu biểu cho sự dung hợp giữa tín ngưỡng thờ thần linh bản địa với Phật giáo Nam tông.

Thánh địa trung tâm tín ngưỡng thờ Thần Nat và Vườn quốc gia MyanmarSườn tây nam núi Popa, thị trấn Kyaukpadaung, huyện Nyaung-U, vùng Mandalay

Ảnh: ReflectedSerendipity from United Kingdom, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Ngôi nhà thờ chính tòa Công giáo lớn nhất tại Myanmar, do Giám mục Paul Ambroise Bigandet khởi xướng và kiến trúc sư người Hà Lan Jos Cuypers thiết kế theo phong cách Tân Gothic gạch đỏ từ năm 1895 tới năm 1911. Công trình nổi bật với đôi tháp chuông vươn cao, hệ vòm sườn chịu lực bằng gạch vượt qua trận động đất năm 1930 lẫn bom đạn Thế chiến thứ hai, cùng các ô kính màu tuyệt đẹp được phục chế nguyên bản.

Di sản kiến trúc thành phố Yangon và Nhà thờ chính tòa Tổng giáo phận YangonSố 372 đường Bo Aung Kyaw, quận Botahtaung, thành phố Yangon

Ảnh: Mike Krüger, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Trung tâm thiền Minh Sát (Vipassana) danh tiếng tại quận Bahan, Yangon, do Đại lão Thiền sư Sayadaw U Pandita (1921 tới 2016) sáng lập năm 1990 kế thừa pháp mạch của Đại sư Mahasi Sayadaw. Cùng với cơ sở rừng thiền Hse Main Gon tại Bago, Panditarama là chốn tu học nghiêm mật bậc nhất nơi hàng nghìn tăng ni và thiền sinh Việt Nam từng sang xuất gia gieo duyên và nhập thất hành thiền Tứ Niệm Xứ.

Trung tâm Thiền Vipassana quốc tế tiêu biểu tại MyanmarSố 80-A đường Than Lwin, khu Golden Valley, quận Bahan, thành phố Yangon

Ảnh: Cun Cun, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Tổ đình trung tâm của phong trào phục hưng Thiền Minh Sát (Vipassana) hiện đại trên toàn thế giới, được thành lập năm 1947 trên khu đất rộng 8 hecta tại Bahan, Yangon để cung thỉnh Đại lão Hòa thượng Mahasi Sayadaw (bậc Vấn giả tại Đại hội Kết tập Kinh điển lần thứ Sáu) về truyền dạy pháp quán Niệm Xứ. Từ ngôi thiền đường lịch sử này, phương pháp ghi nhận chánh niệm từng khoảnh khắc đã lan tỏa tới hàng trăm trung tâm thiền tại châu Á, Việt Nam và phương Tây.

Tổ đình Thiền Minh Sát Vipassana đương đại thế giớiSố 16 đường Sasana Yeiktha, quận Bahan, thành phố Yangon

Ảnh: Unknown author Unknown author, Phạm vi công cộng, Wikimedia Commons

Tổ đình thiền lâm nằm giữa cánh rừng nhiệt đới rậm rạp dưới chân dãy núi Dawna phía nam thành phố Mawlamyine, được sáng lập năm 1926 và vươn tầm quốc tế từ năm 1981 dưới sự hướng dẫn của Đại lão Thiền sư Pa-Auk Tawya Sayadaw (U Acinna). Thiền viện nổi tiếng với việc giảng dạy trọn vẹn lộ trình Thiền Định (Samatha) kết hợp Thiền Tuệ (Vipassana) sát theo bộ Thanh Tịnh Đạo Luận (Visuddhimagga), thu hút đông đảo tăng ni Việt Nam sang tu học dài hạn.

Trung tâm Thiền Lâm truyền thống Thanh Tịnh Đạo lớn nhất MyanmarLàng Pa-Auk, cách trung tâm Mawlamyine 15 km về phía nam trên đường đi Mudon, bang Mon

Ảnh: Paingpeace, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi bảo tháp vàng hình bát giác cao 44 mét nằm ngay giao lộ trung tâm thành phố Yangon, tương truyền tôn trí một sợi Xá lợi tóc của Đức Phật và là nơi thờ vị thần hộ pháp Sule Bo Bo Gyi (vị thần đã chỉ chỗ trên đồi Singuttara để dựng chùa Shwedagon). Vào giữa thế kỷ 19, chính quyền quy hoạch đô thị đã lấy chính bảo tháp Sule làm tọa độ gốc (cột mốc số 0) để kẻ bàn cờ các đại lộ của Yangon hiện đại.

Di sản Đô thị Yangon và Tâm điểm quy hoạch thủ đô cổVòng xoay giao lộ đại lộ Sule Pagoda và đường Maha Bandula, quận Kyauktada, thành phố Yangon

Ảnh: Marcin Konsek, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Quần thể Chùa Hòa Bình Thế Giới (Kaba Aye) được Thủ tướng U Nu cho khởi dựng từ năm 1950 tới năm 1952 tại Mayangon, Yangon để kỷ niệm 2.500 năm Phật lịch và đăng cai Đại hội Kết tập Kinh điển Phật giáo lần thứ Sáu (Chattha Sangayana, 1954 tới 1956). Bên cạnh bảo tháp rỗng cao 34 mét tôn trí Xá lợi hai vị Đại đệ tử là tòa Đại thạch động nhân tạo Maha Pasana Guha mô phỏng động Thất Diệp ở Ấn Độ có sức chứa 10.000 người, nơi 2.500 vị cao tăng (trong đó có phái đoàn Phật giáo Việt Nam) đã hiệu đính bộ Tam Tạng Pāli.

Di tích lịch sử Đại hội Kết tập Kinh điển Phật giáo Thế giới lần thứ Sáu (1954 tới 1956)Đường Kaba Aye Pagoda, quận Mayangon, thành phố Yangon

Ảnh: C1815, CC0, Wikimedia Commons