Mul Mantar: Câu Gốc Mở Đầu Guru Granth Sahib Và Câu Salok Đầu Bài Japji

Ký tự này ghép từ ba phần: chữ số một của Gurmukhi ੧, chữ cái đọc là oora viết ở dạng mở, và một nét cong kéo dài bên trên. Nó đọc là Ik Oankar. Phần ik là con số một, phần oankar là tiếng gọi thực thể tối cao, cùng gốc với âm Om quen thuộc trong các truyền thống tôn giáo của tiểu lục địa.

Chỗ đáng dừng lại là con số. Trong các văn bản xưa của vùng này, người ta thường đặt âm Om hay chữ Oankar lên đầu trang như một lời khai mở. Guru Nanak đặt con số một đứng trước nó. Theo cách các nhà chú giải Sikh thường đọc, con số ấy khóa nghĩa lại: Đấng được nói tới là một, không phải một trong nhiều, cũng không phải bộ ba hay một vị trong hàng chư thần.

Cách dịch khác nhau ở phần sau. Nhiều người dịch là Một Đấng Sáng Tạo, người khác dịch là Một Thực Tại, có bản dịch là Chỉ Có Một. Hardev Singh Virk, trong bài trên SikhNet, dẫn ý của D. S. Chahal đề nghị đọc ký tự này là Ek Oh Beant, nghĩa là Đấng Một ấy vô tận, với lý lẽ rằng nét cong kéo dài bên trên chỉ sự vô tận. Đa số người Sikh vẫn đọc là Ik Oankar. Mục riêng về ký tự này ở dưới nói kỹ hơn.

Chữ sati là chân thật, đúng thật, và cũng mang nghĩa đang hiện hữu. Chữ nāmu là danh, là tên gọi. Dấu u nhỏ ở cuối chữ nāmu là dấu ngữ pháp cho danh từ giống đực số ít ở vị trí chủ ngữ, không đọc thành âm riêng.

Có ít nhất ba cách hiểu. Cách thứ nhất đọc là danh của Ngài là Chân Thật, tức cụm này là một phẩm tính gắn vào Đấng vừa nói ở ký tự trước. Cách thứ hai đọc là Chân Lý chính là danh của Ngài, tức Đấng ấy không có tên riêng như một vị thần, và cái tên duy nhất đúng là chữ Chân Thật. Cách thứ ba, được The Sikh Encyclopedia nêu, hiểu sati theo nghĩa hiện hữu: Đấng ấy là cái có thật, bền vững, còn mọi thứ khác thì đổi thay.

Chữ naam trong đạo Sikh còn mang nghĩa rộng hơn tên gọi. Việc niệm nhớ danh, naam japna, là một trong ba nếp sống căn bản của người Sikh. Vì thế cụm từ này vừa là lời mô tả vừa chỉ ra đối tượng của việc niệm.

Chữ kartā là người làm ra, đấng tạo tác. Chữ purakhu cùng gốc với chữ purusha trong tiếng Phạn, nghĩa gốc là con người, nhân vị, và trong văn bản tôn giáo thường chỉ cái bản thể hiện hữu, cái tinh thần thấm khắp. Chữ này không mang nghĩa đàn ông theo giới tính.

Các nhà chú giải nhấn vào hai điều. Thứ nhất, Đấng tối cao là đấng làm ra muôn vật, tức không phải một nguyên lý đứng xa ngoài thế giới. Thứ hai, chữ purakhu cho thấy Đấng ấy có mặt bên trong những gì mình làm ra. The Sikh Encyclopedia gọi đây là niềm tin vào sự hiện diện nội tại của thực thể tối cao trong tạo vật.

Có người đọc hai chữ thành một cụm, Đấng Tạo Tác, có người tách thành hai phẩm tính, đấng làm ra và đấng hiện hữu khắp nơi. Bản dịch của thư viện giữ cả hai ý cho khỏi mất nghĩa nào.

Tiền tố nir nghĩa là không có, lìa khỏi. Bhau là sợ hãi, vair là thù oán. Hai chữ đứng liền nhau thành một cặp: không sợ ai và không thù ai.

Lẽ của cặp chữ này đi ra từ con số một ở đầu câu. Sợ là sợ một cái gì khác mình, thù là thù một cái gì khác mình. Nếu chỉ có Một thì không còn cái khác nào để sợ hay để thù. The Sikh Encyclopedia viết theo đúng mạch ấy: Đấng tối cao không thể thù nghịch ai vì chỉ có Ngài là tối thượng.

Trong cách đọc của nhiều người Sikh, hai phẩm tính này còn được xem như mẫu hình cho con người: người sống gần với Đấng ấy thì cũng tập không sợ và không thù. Đây là cách hiểu theo giáo nghĩa, thư viện ghi lại như lời người trong đạo nói về chính mình.

Đây là cụm được dịch khác nhau nhiều nhất trong Mul Mantar. Chữ akāl gồm tiền tố a là không và chữ kāl là thời gian, cũng là cái chết, vì thời gian là cái đưa mọi thứ tới chỗ mất. Chữ mūrati nghĩa gốc là hình, hình tướng, cũng chỉ tượng thờ.

Chỗ khó là đạo Sikh không thờ tượng và nói Đấng tối cao không có hình tướng, vậy mà ở đây lại có chữ mūrati. Các cách giải chia làm mấy hướng. Hướng thứ nhất dịch là hình tướng vượt thời gian, hiểu mūrati là sự hiện hữu, là thực thể, không phải hình dạng nhìn thấy được. Hướng thứ hai dịch là hiện hữu bất tử, nhấn vào nghĩa không chết của chữ akāl. Hướng thứ ba, SikhiWiki ghi lại, hiểu là một hình tướng không tồn tại trong thời gian, tức hình tướng ấy không phải loại hình mà mắt thấy và tay chạm được.

Bài trên Gurparsad.com chỉ ra một chi tiết ngữ pháp: chữ akāl không mang dấu nguyên âm ở cuối, nên nó không đứng riêng mà dựa vào chữ theo sau, và hai chữ phải đọc thành một cụm. Theo lẽ ấy thì không nên tách thành hai phẩm tính rời là vượt thời gian và có hình tướng. Bản dịch của thư viện theo cách đọc thành một cụm.

Chữ ajūnī gồm tiền tố a là không và chữ jūnī là kiếp loài, là dạng sống mà một linh hồn đi vào qua thai sinh. Cách hiểu thường gặp nhất là không vào thai, tức Đấng tối cao không sinh ra dưới hình người hay hình loài nào. The Sikh Encyclopedia đọc chữ này như lời bác bỏ thuyết hóa thân, tức niềm tin rằng thần linh giáng thế làm người. Cách hiểu thứ hai rộng hơn: Đấng ấy không thuộc về vòng sinh tử và không bị buộc vào bất kỳ loài nào. Hai cách này không chống nhau, chỉ khác chỗ nhấn.

Chữ saibhaṅ cùng gốc với chữ svayambhu trong tiếng Phạn, nghĩa là tự có. The Sikh Encyclopedia đối chiếu nó với chữ svayambhu của các Upanishad. Cần phân biệt tự có với tự sinh ra mình: Đấng ấy không do ai làm ra và không nương vào cái gì để tồn tại, chứ không phải đã từng có lúc tự tạo ra chính mình. Vì thế thư viện dịch là tự mình mà có. Dấu nhỏ trên chữ này là dấu tippi, báo âm mũi ở cuối.

Chữ gur là Guru, người dẫn từ bóng tối ra ánh sáng. Chữ prasādi là nhờ ân điển, dấu i ở cuối chỉ cách: bởi, nhờ. Cả cụm thường dịch là nhờ ân điển của Guru.

Cụm này nằm ở cuối chuỗi, và nó đổi giọng cả đoạn. Những cụm trước nói Đấng tối cao là gì. Cụm này nói con người biết tới Đấng ấy bằng cách nào: không phải nhờ tự lực, không phải nhờ nghi lễ hay khổ hạnh, mà nhờ ân điển. The Sikh Encyclopedia viết rằng sự hiểu biết về Đấng tối cao đến qua ân điển của Guru chứ không qua nghi lễ.

Các nhà chú giải hiểu chữ Guru ở đây theo hai hướng. Hướng thứ nhất hiểu là Guru của đạo, tức mười vị Guru và nay là bộ kinh Guru Granth Sahib. Hướng thứ hai, SikhiWiki ghi lại, hiểu Guru là chính Đấng tối cao trong vai người soi sáng, nên cụm này là một phẩm tính nữa của Ngài: Đấng là Guru và là ân điển. Chữ gur không mang dấu nguyên âm cuối, nên theo lẽ ngữ pháp Gurparsad.com nêu, nó đọc liền với chữ prasādi thành một cụm.

Chữ này đứng giữa hai dấu ngắt, như một tiêu đề. Nó là tên bài: Japu, nghĩa là niệm, đọc thầm, đọc lặp lại. Người Sikh thêm hai chữ kính xưng ji và Sahib, thành Japji Sahib, là tên quen gọi của bài này.

Có hai cách đọc chữ ấy. Cách phổ biến xem nó là tên của bài thơ mở đầu bộ kinh, không phải một phần của Mul Mantar. Cách thứ hai, theo những dòng truyền thừa cho rằng Mul Mantar kéo dài tới hết câu salok, hiểu chữ japu như một lời bảo: hãy niệm. Theo cách đọc ấy thì sau khi nêu các phẩm tính, văn bản dặn người đọc niệm, rồi nói điều phải niệm là Đấng chân thật từ đầu tới cuối.

Chữ ādi là khởi đầu, thuở ban sơ. Chữ jugādi ghép từ jug là thời đại, kỷ nguyên, với ādi là khởi đầu, thường hiểu là từ khi các thời đại bắt đầu, hoặc xuyên suốt các thời đại. Chữ sachu là chân thật, cùng gốc với chữ sati ở đầu Mul Mantar.

Chỗ các bản dịch khác nhau là chủ ngữ. Có người hiểu chủ ngữ là Đấng tối cao: Ngài chân thật từ thuở đầu. Có người hiểu sachu như một danh từ: Chân Lý có từ thuở đầu. Nguyên văn không có đại từ nào, nên cả hai cách đọc đều đứng được.

Câu salok này là một câu thơ ngắn hai dòng đặt trước ba mươi tám khổ pauri của bài Japji. The Sikh Encyclopedia ghi rằng nó xuất hiện lần nữa trong bộ kinh, ở chỗ mở đầu một phần của bài Sukhmani do Guru Arjan soạn, trang 285. Ở chỗ ấy chữ ਭੀ ở dòng sau được viết là ਭਿ, khác một dấu nguyên âm, nghĩa không đổi.

Chữ hai là đang là, bhī là cũng, vẫn, hosī là sẽ là. Câu thứ hai nối tiếp câu thứ nhất thành trọn ba thì: đã chân thật từ khởi đầu, đang chân thật lúc này, và sẽ còn chân thật về sau.

Chữ Nānak đứng giữa câu là chữ ký của người soạn. Trong thơ tôn giáo của vùng này, nhà thơ thường đặt tên mình vào câu cuối như một con dấu. Trong Guru Granth Sahib, cả sáu vị Guru có bài trong kinh đều ký bằng tên Nanak, nên chữ ký ấy báo rằng lời này thuộc về dòng Guru. Các bản dịch xử lý chữ này khác nhau: có bản dịch là hỡi Nanak, như thể Guru tự gọi mình, có bản dịch là Nanak nói. Thư viện chọn lối lời Nanak cho gần với chức năng chữ ký.

Hai dấu gạch đôi và con số ੧ ở cuối đánh dấu hết câu salok thứ nhất. Những người theo lối Mul Mantar dài coi chính dấu này là chỗ kết của câu gốc.