VẠN ĐẠO ĐƯỜNGHALL OF MYRIAD PATHSEnglishENVề trang Thầy Ưng Khiêm
VẠN ĐẠO ĐƯỜNG

Mali

Các đạo có mặt: Hồi Giáo, Công Giáo, Thờ Cúng Tổ Tiên

Năm nơi đã viết ở Mali. Mỗi nơi ghi lịch sử, kiến trúc, thế đất và hướng, lễ tiết, cùng đường tới nơi.

Nơi
5
đã viết
Đạo
3
có mặt
Vùng
4
vùng, thành phố
Bản Anh
5
trang đã dịch

INơi Đã Viết

Cả 5 trang đều đã có bản tiếng Anh.

Lọc theo đạo
Lọc theo vùng
Hồi Giáo · Mopti · 1240 (thánh đường đầu tiên theo truyền thống), công trình hiện nay dựng lại 1906 tới 1907Đại thánh đường DjennéGrande Mosquée de Djenné, Great Mosque of Djenné, Thánh đường đất Djenné

Công trình bằng đất lớn nhất thế giới và biểu tượng của kiến trúc gạch bùn Tây Phi, dựng trên nền thánh đường đầu tiên mà truyền thống gán cho vị vua Hồi giáo đầu tiên của Djenné là Koi Konboro. Thánh đường hiện nay do phường thợ nề Djenné dựng lại năm 1906 tới 1907, có ba tháp vuông trên tường hướng Mecca, và mỗi năm cả thành cùng trát lại lớp bùn trong lễ Crépissage.

Di sản Thế giới UNESCO (Các khu phố cổ Djenné, 1988), vào Danh sách Di sản bị đe dọa năm 2016Place du Marché, Djenné, Mali (trong thành cổ Djenné, đồng bằng nội địa sông Niger và sông Bani)

Ảnh: Andy Gilham, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Công Giáo · Đặc khu Thủ đô Bamako · Đặt viên đá đầu tiên và làm phép móng ngày 21 tháng 2 năm 1925 dưới thời Đức Giám mục Đại diện Tông tòa Émile Sauvant thuộc Hội Thừa sai Châu Phi (Dòng Các Cha Trắng); hoàn thành xây dựng và đưa vào cử hành phụng vụ năm 1936 dưới thời Đức Giám mục Pierre-Louis Leclerc; nâng lên bậc Nhà thờ chính tòa Tổng giáo phận ngày 14 tháng 9 năm 1955; đón Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II ngày 28 tháng 1 năm 1990Nhà thờ chính tòa Thánh Tâm Chúa Giêsu, BamakoCathédrale du Sacré-Cœur de Jésus de Bamako, Nhà thờ chính tòa Tổng giáo phận Công giáo Bamako

Ngôi nhà thờ mẹ của Giáo hội Công giáo tại Cộng hòa Mali tọa lạc giữa trung tâm lịch sử thủ đô Bamako dưới chân đồi Koulouba, được các linh mục Hội Thừa sai Châu Phi khởi công ngày 21 tháng 2 năm 1925 và hoàn thành năm 1936 bằng đá sa thạch sẫm màu bản địa theo phong cách Tân Romanesque kết hợp Byzantine với hai tháp chuông đôi uy nghiêm, từng đón Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II năm 1990 và là biểu tượng của sự chung sống hòa bình liên tôn tại Tây Phi.

Nhà thờ chính tòa Trung ương của Tổng giáo phận Công giáo Bamako (Tòa Giám mục Chính tòa của Giáo hội Công giáo tại Mali) và Di tích Kiến trúc Lịch sử Thủ đô BamakoĐường Mgr Sauvant, khu phố cổ Koulouba-Centre, Quận III (Commune III), Bamako, Cộng hòa Mali

Ảnh: Upyernoz, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Thờ Cúng Tổ Tiên · Vùng Bandiagara và Vùng Mopti · Hình thành liên tục từ thế kỷ 14 tới thế kỷ 15 khi các thị tộc Dogon (Arou, Dyon, Ono, Domno) định cư dọc vách đá sa thạch Bandiagara tiếp nối di chỉ người Tellem cổ (thế kỷ 11 tới thế kỷ 14); được giới nhân học thế giới biết tới sâu rộng qua các công trình điền dã của Marcel Griaule và Germaine Dieterlen từ năm 1931; được UNESCO ghi danh Di sản Thế giới năm 1989Đền thờ linh vật Binu của người Dogon tại vách đá BandiagaraBinu ginna, Binukay, Sanctuaires totémiques Binu du Pays Dogon, Đền thờ Tổ tiên Linh vật Binu vùng Sanga và Vách đá Bandiagara

Hệ thống đền thờ tổ tiên và linh vật thị tộc thiêng liêng bậc nhất Tây Phi tọa lạc dọc theo vách đá sa thạch Bandiagara dài 150 km của người Dogon (Di sản Thế giới UNESCO năm 1989), nơi vị tư tế Binu kedyu coi sóc ngôi đền đất nện Binu ginna có mặt tiền đắp hàng chục hốc ô vuông cùng chóp đất nung hình nón tượng trưng cho tám vị tổ tiên nguyên thủy và được tưới cháo kê trắng hiến tế trong lễ gieo hạt Bulu hằng năm.

Di sản Thế giới Hỗn hợp Văn hóa và Thiên nhiên của UNESCO (Vách đá Bandiagara: Vùng đất của người Dogon, công nhận năm 1989 theo các tiêu chí v và vii, mã số 516)Quần thể các làng cổ Sanga (Ogol, Banani, Ireli, Amani) dọc theo Vách đá sa thạch Bandiagara, tỉnh Bandiagara, Cộng hòa Mali

Ảnh: Dr. Ondřej Havelka (cestovatel), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Hồi Giáo · Vùng Tombouctou (Timbuktu) · Khởi dựng năm 1327 Công nguyên (năm 727 lịch Hồi giáo Hijri) theo lệnh của Hoàng đế Đế chế Mali là Mansa Musa I (Kankou Moussa) sau chuyến hành hương Mecca lịch sử năm 1324, dưới sự thiết kế của học giả kiêm kiến trúc sư vùng Andalusia là Abu Ishaq al-Sahili; được mở rộng và trùng tu lớn từ năm 1570 tới năm 1583 bởi Đại Thẩm phán Qadi al-Aqib ibn Mahmud ibn Umar thời Đế chế Songhai; trùng tu bảo tồn năm 1996 tới 2006 bởi Quỹ Văn hóa Aga KhanThánh đường Djinguereber, TimbuktuMasjid Djingareyber, Mosquée Djingareyber de Tombouctou, Đại Thánh đường Thứ Sáu của Hoàng đế Mansa Musa tại Timbuktu

Đại thánh đường Hồi giáo cổ nhất và lớn nhất tại thành phố huyền thoại Timbuktu (Di sản Thế giới UNESCO năm 1988), được Hoàng đế Mansa Musa I của Đế chế Mali ủy thác cho kiến trúc sư Abu Ishaq al-Sahili xây dựng năm 1327 bằng gạch bùn phơi nắng banco trộn rơm, đá vôi alhor và những thanh gỗ cọ toron nhô ra trên ngọn tháp minaret hình chóp bậc thang, có sức chứa 12.000 tín hữu và là trụ cột của Đại học Timbuktu.

Di sản Thế giới UNESCO (Thành phố cổ Timbuktu, công nhận năm 1988 theo các tiêu chí ii, iv và v, mã số 119) và một trong ba Đại học đường của Đại học Timbuktu lịch sửKhu phố cổ Djingareyber ở phía tây nam đô thị cổ Timbuktu, Vùng Tombouctou, Cộng hòa Mali

Ảnh: Angeline A. van Achterberg, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Hồi Giáo · Vùng Tombouctou (Timbuktu) · Khởi dựng năm 988 Công nguyên nhờ sự hiến tặng của một nữ quý tộc Hồi giáo giàu có dòng tộc Mandinka hoặc Tuareg; mở rộng thế kỷ 14 dưới triều Hoàng đế Mansa Musa I; được Đại Thẩm phán Qadi al-Aqib ibn Mahmud ibn Umar tái thiết từ năm 1578 tới năm 1582 với sân trong đo đúng kích thước của Đền Kaaba tại Mecca; phát triển cực thịnh thế kỷ 15 tới 16 với khoảng 25.000 học tròThánh đường và Học viện Sankoré, TimbuktuMosquée et Médersa de Sankoré, Sankore Masjid, Đại học Sankoré Timbuktu, Đỉnh cao Học thuật Hồi giáo Tây Phi

Thánh đường kiêm học viện đại học danh tiếng bậc nhất lịch sử châu Phi thời trung đại nằm ở khu phố đông bắc thành phố cổ Timbuktu (Di sản Thế giới UNESCO năm 1988), khởi dựng năm 988 bởi một nữ mạnh thường quân Hồi giáo và được Đại Thẩm phán al-Aqib tái thiết năm 1578 tới 1582 theo đúng kích thước chuẩn của Đền Kaaba tại Mecca, nơi từng quy tụ 25.000 sinh viên và hàng trăm nghìn bản thảo khoa học, thiên văn, luật học bằng chữ Ả Rập.

Di sản Thế giới UNESCO (Thành phố cổ Timbuktu, công nhận năm 1988, mã số 119) và Trung tâm Học thuật Tối cao của Đại học Timbuktu thời Đế chế Mali và SonghaiKhu phố cổ Sankoré ở phía đông bắc đô thị cổ Timbuktu, Vùng Tombouctou, Cộng hòa Mali

Ảnh: Anne and David, Phạm vi công cộng, Wikimedia Commons

IIGóp Ý Cùng Thư Viện

Thư viện này mở và không thu phí, làm tới đâu ghi công khai tới đó. Ba việc quý vị giúp được ngay:

  1. Chỉ nơi còn thiếuMột ngôi chùa tổ, một nhà thờ, một thánh đường, một phủ đền mà bảng trên chưa có. Xin ghi tên nơi, tỉnh thành và một câu vì sao đáng vào.
  2. Góp ảnh có giấy phép mởThư viện chỉ đăng ảnh ghi đủ tên người chụp và tên giấy phép. Ảnh quý vị tự chụp và đồng ý cho dùng, hoặc ảnh sẵn có giấy phép mở, đều nhận.
  3. Báo chỗ saiSai niên đại, sai tên chữ, sai tông phái, sai địa chỉ. Thư viện sai một lần là mất tin cậy nên rất mong được chỉ.

Thư về thayungkhiem@gmail.com

IIINhật Ký

  • 24/10/2026Tổng kết ba hạng mục lớn hoàn thành trong ngày: (1) Kiểm chứng sử liệu độc lập và xuất bản 199 trang tiếng Anh còn lại tại 192 quốc gia và vùng lãnh thổ, chính thức khép kín Chặng D với 100% địa điểm trên toàn thư viện có đủ song ngữ Việt và Anh. (2) Tìm kiếm, kiểm duyệt bằng mắt trên Wikimedia Commons và cập nhật 35 ảnh thật giấy phép mở cho 22 di tích Việt Nam và 13 thánh địa quốc tế. (3) Biên soạn mới song ngữ Việt và Anh kèm ảnh thật cho tròn 100 đại thánh địa thuộc Chặng C tại 25 quốc gia và vùng lãnh thổ (Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan, Thái Lan, Campuchia, Myanmar, Lào, Indonesia, Malaysia, Philippines, Sri Lanka, Nepal, Bhutan, Bangladesh, Mông Cổ, Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hy Lạp, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Israel, Canada và Mexico), nâng mỗi nước từ 1 nơi lên đủ 5 nơi và đưa thư viện cán mốc 761 địa điểm.
  • 29/09/2026Chính thức mở cửa Vạn Đạo Đường đón độc giả toàn cầu như một công trình văn hóa tâm linh đang lớn lên mỗi ngày. Trong cùng ngày, hoàn tất biên soạn 60 thánh địa mới thuộc đợt ba và đợt bốn Chặng A tại 60 quốc gia khắp Bắc Âu, Baltic, Balkan, vùng Vịnh, Trung Á, các tiểu quốc châu Âu, châu Phi, châu Đại Dương, Mỹ Latinh và Caribe (Nhà thờ chính tòa Roskilde, Hallgrímskirkja, Cổng Bình Minh Vilnius, Tu viện Ostrog, Hukuru Miskiy, núi thiêng Sulayman-Too, Orheiul Vechi, Đền trên Biển, Đồi thiêng Ambohimanga), đồng thời kiểm duyệt và đưa lên thư viện 59 ảnh thật giấy phép mở cho đợt hai và đợt ba.
  • 28/09/2026Tại Chính Điện, dựng 174 biểu tượng của các đạo và nhánh tông phái thành khối nổi 3D để người hành lễ chọn đúng truyền thống của mình trước khi dâng lễ, kèm bảng ghi công lịch sử các mốc. Tại mục Địa Điểm, hoàn tất biên soạn 30 chuyên khảo thuộc đợt hai Chặng A cho 30 quốc gia tại châu Âu, Trung Á, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh (Nhà thờ Thánh Stephan ở Viên, Tu viện Rila, Svetitskhoveli, Etchmiadzin, Qarawiyyin, Đại thánh đường Djenné, Đền thánh Namugongo, Vương cung thánh đường Luján).

?Hỏi Đáp Nhanh

Vì sao không ghi giờ mở cửa và giá vé

Vì những thứ ấy đổi luôn. Một thư viện sai một lần về chuyện thực tế thì người đọc mất tin cả những phần còn lại. Trước khi đi, xin quý vị hỏi lại chính nơi ấy.

Ảnh lấy từ đâu

Từ Wikimedia Commons với giấy phép mở, mỗi tấm ghi rõ tên người chụp, hoặc do UK MASTER ACADEMY tự chụp. Không tấm nào được đăng nếu thiếu tên tác giả và tên giấy phép.

Vì sao chọn những nơi này mà không chọn nơi khác

Bốn phép thử: đã được xếp hạng di tích, thuộc một đạo mà thư viện có viết, thế đất và hướng đọc được bằng con mắt phong thủy, và có ảnh giấy phép mở để dùng.

Vì sao nước tôi còn mờ

Thư viện mở từng nước một, nước nào nhiều người đọc thì đi trước, trong mỗi nước thì nơi nổi bật nhất đi trước. Nước còn mờ chỉ là chưa tới lượt. Quý vị muốn góp một nơi cho nước mình, xin nhắn qua trang Thầy Ưng Khiêm.

›Đọc Tiếp