VẠN ĐẠO ĐƯỜNGHALL OF MYRIAD PATHSEnglishENVề trang Thầy Ưng Khiêm
Đạo Mẫu Tứ Phủ · VĂN KHẤN CỔ TRUYỀN · ĐIỀN SỚ VÀ IN A4

Văn Khấn Ban Chúa Bà, Cô Đôi Thượng Ngàn Và Ban Quan Hoàng, Thánh Cô, Thánh Cậu Trong Hệ Thống Tứ Phủ

Động Sơn Trang & Chầu Bà · Ông Hoàng Bơ, Hoàng Bảy, Hoàng Mười · Cô Đôi Thượng Ngàn, Cô Chín, Cô Bé, Cậu Hoàng · In Sớ A4

Khảo đính trọn vẹn ba dị bản văn khấn chuyên biệt tại các cung ban phối thờ trong Đền Phủ Tứ Phủ: (1) Bản văn khấn Ban Chúa Bà Sơn Trang, Tứ Phủ Chầu Bà và Cô Đôi Thượng Ngàn cầu lộc rừng núi và gia đạo bình an; (2) Bản văn khấn Ban Tứ Phủ Quan Hoàng (Ông Hoàng Bơ Thoải, Ông Hoàng Bảy Bảo Hà, Ông Hoàng Mười Nghệ An) cầu công danh sự nghiệp hanh thông; (3) Bản văn khấn Ban Tứ Phủ Thánh Cô và Thánh Cậu cầu duyên lành, sức khỏe và bình an cho con trẻ.

Dịp hành lễ
Đầu xuân, Sóc Vọng & Ngày Tiệc Thánh Tứ Phủ
Rằm tháng Giêng, Mồng 2 tháng Giêng (tiệc Cô Đôi), 17 tháng Bảy (tiệc Hoàng Bảy), 10 tháng Mười (tiệc Hoàng Mười) và Rằm, Mồng Một
Khung giờ tốt
Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ
Hành lễ ban ngày thanh tịnh sau khi đã bái yết Ban Công Đồng và Cung Tam Tòa Thánh Mẫu
Không gian cúng
Ban Sơn Trang Chầu Bà, Ban Quan Hoàng, Ban Thánh Cô & Ban Thánh Cậu
Dâng hương hoa tươi, phẩm oản, trầu cau và sản vật miền sơn cước thanh khiết, không sát sinh
Văn bản và bản in
3 dị bản · Giấy sớ A4
Ban Chúa Bà & Cô Đôi Thượng Ngàn, Ban Quan Hoàng và Ban Thánh Cô Thánh Cậu

IĐiền Sớ Cá Nhân, Chọn Ngày Cúng Và Đọc Văn Khấn

Nghi lễ trực thuộc hệ thống Đạo Mẫu Tứ Phủ (4 bài văn khấn thuộc đạo này)
Bảng tra 81 lễ ›

1. Chọn ngày cúng dương lịch (tự đổi Âm lịch, Can Chi và Giờ Hoàng Đạo)

Chọn đúng ngày gia đình thực tế làm lễ

2. Thông tin Tín chủ và Gia quyến (tự động điền vào tờ sớ)

Lưu riêng tư ngay trên trình duyệt máy quý vị, không gửi lên máy chủ
Nhập năm sinh dương lịch để tự tính tuổi Can Chi và tuổi âm lịch

3. Chọn bản văn khấn, đứng khấn hoặc in giấy sớ A4

Dùng khi dâng hương tại Động Sơn Trang, Ban Chúa Bà Ngũ Phương, Ban Tứ Phủ Chầu Bà (Chầu Đệ Nhị Thượng Ngàn Đông Cuông, Chầu Lục Cung Nương, Chầu Mười Đồng Mỏ, Chầu Bé Bắc Lệ) và Đền Cô Đôi Thượng Ngàn: cầu sức khỏe dẻo dai, lộc buôn bán kinh doanh chân chính và bình an gia đạo.

VẠN ĐẠO ĐƯỜNG · TỜ SỚ VĂN KHẤN CỔ TRUYỀN

Văn Khấn Ban Chúa Bà, Cô Đôi Thượng Ngàn Và Ban Quan Hoàng, Thánh Cô, Thánh Cậu Trong Hệ Thống Tứ Phủ

1. Văn khấn Ban Chúa Bà Sơn Trang, Tứ Phủ Chầu Bà và Cô Đôi Thượng Ngàn cầu lộc bình an

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, 3 vái)

Con kính lạy Mười phương Chư Phật, Chư Đại Bồ Tát, Chư Hiền Thánh Tăng. Con kính lạy Tam Tòa Thánh Mẫu cùng Đức Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn Lê Mại Đại Vương Diệu Tín Thiền Sư Công Chúa tối linh tôn vị.

Con kính lạy Tam Vị Chúa Mường, Đỉnh Thượng Chúa Bà Sơn Trang (Chúa Bà Đệ Nhất Tây Thiên, Chúa Bà Đệ Nhị Nguyệt Hồ, Chúa Bà Đệ Tam Lâm Thao) cùng Chúa Bà Ngũ Phương Bản Cảnh cai quản kho lộc non ngàn.

Con kính lạy Hội Đồng Tứ Phủ Chầu Bà: Chầu Đệ Nhất Thượng Thiên, Chầu Đệ Nhị Thượng Ngàn Đông Cuông, Chầu Đệ Tam Thoải Phủ, Chầu Đệ Tứ Khâm Sai, Chầu Năm Suối Lân, Chầu Lục Cung Nương, Chầu Bảy Kim Giao, Chầu Bát Nàn Đại Tướng Quân, Chầu Cửu Sòng Sơn, Chầu Mười Đồng Mỏ cùng Chầu Bé Bắc Lệ tối linh từ.

Con kính lạy Đức Thánh Cô Đôi Thượng Ngàn Sơn Tinh Công Chúa cùng Mười Hai Tiên Nàng Sơn Trang cai quản ba mươi sáu động sơn lâm, tám vạn sơn lâm lục ngàn bố cái.

Hôm nay là ……………………, nhân tiết cát nhật năm ………….

………… ………………………………, thuộc dòng tộc họ …………, hiện cư ngụ (và kinh doanh cơ sở …………) tại địa chỉ: ………….

Sau khi đã thành tâm bái yết trước án Công Đồng Tứ Phủ và Cung Tam Tòa Thánh Mẫu, giờ này ………… tiến sang trước Động Sơn Trang, Ban Chúa Bà, Chầu Bà và Ban Cô Đôi Thượng Ngàn, dâng nén tâm hương thảo mộc, hoa tươi sắc thắm, phẩm oản trầu cau cùng các thức quả ngọt thanh khiết của miền sơn cước.

Ngưỡng vọng uy đức của Chúa Bà, các giá Chầu Bà cùng Cô Đôi Thượng Ngàn: các Ngài vốn là bậc nữ kiệt anh linh hầu cận bên Mẫu, dạo khắp non xanh nước biếc, hái thuốc cứu người, mở kho lộc rừng ban phát cho trăm họ lương thiện được ấm no.

Cúi xin Chúa Bà, Chầu Bà cùng Cô Đôi Thượng Ngàn thùy từ chứng giám tâm thành, xá cho những điều còn vụng về thiếu sót, rủ lòng che chở cho gia quyến họ ………… của ………… trong năm ………… được thân tâm tráng kiện, bệnh tật tiêu trừ, gia đạo trong ấm ngoài êm.

Nguyện xin các Ngài khai thông vận khí cho công việc làm ăn chân chính (và cơ sở …………) của ………… được thuận buồm xuôi gió, khách quý tìm về, lộc gần đem lại, lộc xa đưa tới, bốn mùa buôn may bán đắt, giữ trọn chữ Tín và đạo lý làm người. Trước án sơn lâm thành tâm bái tạ!

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, 3 vái)

IIVật Phẩm Sắm Lễ Và Danh Mục Chuẩn Bị

Trong hệ thống thần điện Tứ Phủ, mỗi cung ban có sắc màu biểu trưng và phẩm vật truyền thống riêng nhưng đều quy về nguyên tắc cốt lõi là sự thanh khiết, trang nhã và tuyệt đối không sát sinh hay đốt đồ mã phô trương. Khi dâng lễ tại Ban Chúa Bà, Chầu Bà và Cô Đôi Thượng Ngàn, người đi lễ chuộng sắc xanh (Nhạc Phủ) với sản vật núi rừng thuần thực vật; tại Ban Quan Hoàng chuộng trà thơm, hoa tươi, oản phẩm trang trọng; còn tại Ban Thánh Cô, Thánh Cậu chuộng hoa thơm, quả ngọt và bánh cốm, phẩm oản thanh nhã.

Đã chuẩn bị 0 trên 11 lễ vật

Nhóm 1: Hương trầm thảo mộc, đèn nến và hoa tươi theo sắc màu cung ban

Nhóm 2: Mâm quả sơn lâm, phẩm oản, xôi gấc và bánh ngọt thanh khiết

Nhóm 3: Trầu cau têm cánh phượng, trà sen và nước suối tinh khiết

Nguồn ảnh chụp thực tế lễ vật (Wikimedia Commons · Giấy phép mở): 1. Nhang trầm thảo mộc tự nhiên ít khói: Trantuanviet (CC BY-SA 4.0 · Tệp gốc) · 2. Cặp nến sáp ong hoặc tịnh tài giọt dầu công đức: Aliva Sahoo (CC BY-SA 4.0 · Tệp gốc) · 3. Hoa sen tươi, hoa hồng đỏ hoặc hoa mẫu đơn: Frank Gualtieri (Public domain · Tệp gốc) · 4. Hoa cúc vàng, hoa cát tường xanh hoặc hoa lan tươi: Phương Huy (CC BY-SA 4.0 · Tệp gốc) · 5. Mâm quả tươi & Sản vật miền núi dâng Chúa Bà, Cô Đôi Thượng Ngàn: Rachel41Ng (CC0 · Tệp gốc) · 6. Mía tím hoặc mía vàng thanh khiết: Forest & Kim Starr (CC BY 3.0 · Tệp gốc) · 7. Đĩa xôi gấc đỏ, xôi đỗ xanh hoặc xôi cốm hạt sen: Phương Huy (Public domain · Tệp gốc) · 8. Phẩm oản đường ngũ sắc, bánh cốm, bánh xu xê và kẹo lạc: Phương Huy (Public domain · Tệp gốc) · 9. Đĩa trầu cau tươi nguyên cành: Phương Huy (CC0 · Tệp gốc) · 10. Trà sen hoặc trà mạn Thái Nguyên thượng hạng: Phương Huy (Public domain · Tệp gốc) · 11. Nước tinh khiết đóng chai mới: Phương Huy (CC BY-SA 4.0 · Tệp gốc)

IIIKhám Thờ 3D Tương Tác, Sơ Đồ Bàn Cúng Và Trình Tự Hành Lễ

Kéo để xoay 360 độ · Bấm số 1 tới 7 hoặc thẻ bên dưới để soi từng lễ vật
Đang dựng không gian bàn cúng 3D sơn son thếp vàng…
Trong cấu trúc kiến trúc của một ngôi Phủ Mẫu hoặc Đền Tứ Phủ truyền thống, sau Hậu Cung (thờ Tam Tòa Thánh Mẫu) và án chính giữa (Ban Công Đồng Ngũ Vị Tôn Quan) là hệ thống các cung ban phối thờ hai bên tả hữu: Động Sơn Trang (thờ Mẫu Thượng Ngàn, Chúa Bà Sơn Trang, Cô Đôi Thượng Ngàn và Mười Hai Cô Sơn Trang), Ban Chầu Bà và Ban Quan Hoàng (thờ Ông Hoàng Bơ, Ông Hoàng Bảy, Ông Hoàng Mười), cùng hai khám thờ Ban Thánh Cô và Ban Thánh Cậu ở hai bên ngoài cửa điện. Khi đi lễ tại các đền thờ riêng từng vị (như Đền Bảo Hà thờ Ông Hoàng Bảy, Đền Ông Hoàng Mười hay Đền Cô Đôi Thượng Ngàn), vị Thánh bản đền ngự tại Trung Đường và Hậu Cung, nhưng phía trước vẫn có án Công Đồng Tứ Phủ.
1
Cung Chính & Ban Công Đồng Tứ Phủ (Bái yết trước tiên khi vào đền phủ)Thờ Tam Tòa Thánh Mẫu và Ngũ Vị Tôn Quan; tín chủ luôn hành lễ tại đây trước rồi mới sang các ban Chúa Bà, Quan Hoàng và Cô Cậu.
2
Động Sơn Trang & Ban Chúa Bà, Chầu Bà, Cô Đôi Thượng Ngàn (Sắc Xanh Nhạc Phủ)Bài trí mô phỏng động núi rừng xanh biếc, thờ Mẫu Thượng Ngàn, Chúa Bà Sơn Trang, các giá Chầu Bà và Cô Đôi Thượng Ngàn.
3
Bát Hương Chính Và Đỉnh Đồng (Thắp số lẻ 1, 3 hoặc 5 nén nhang thơm)Tâm điểm kết nối lời khấn nguyện của tín chủ với chư vị Thánh Thần trong hệ thống Tứ Phủ Vạn Linh.
4
Bình Hoa Sen, Hoa Hồng Và Hoa Cát Tường Xanh (Đông Bình, bên phải người khấn)Đặt bên tay phải người đứng lễ nhìn vào khám thờ, phối sắc hoa tươi ứng với từng cung ban.
5
Mâm Ngũ Quả, Sản Vật Sơn Trang Và Phẩm Oản (Tây Quả, bên trái người khấn)Đặt bên tay trái người đứng lễ nhìn vào khám thờ gồm trái cây tươi, oản đường và xôi chay.
6
Kỷ Chén Nước Tịnh Thủy, Trà Sen Thơm Và Đĩa Trầu Cau TươiĐặt ngay ngắn phía trước bát hương trên bàn lễ của Ban Chúa Bà, Ban Quan Hoàng và Ban Cô Cậu.
7
Ban Tứ Phủ Quan Hoàng (Hoàng Bơ, Hoàng Bảy, Hoàng Mười) & Ban Thánh Cô, Thánh CậuNơi tín chủ đọc Dị bản 2 (cầu công danh sự nghiệp trước Ban Quan Hoàng) và Dị bản 3 (cầu duyên lành, sức khỏe trẻ nhỏ trước Ban Cô Cậu).

Hình ảnh thực tế cách bài trí bàn thờ và mâm lễ truyền thống

Tư liệu ảnh thật lưu trữ mở từ Wikimedia Commons (bấm vào ảnh để xem tệp gốc)
Bài trí bộ tam sự, bát hương và hoa quả trên án thờ. Án thờ gia đình Việt Nam bài trí cân xứng gồm đỉnh đồng và đôi chân nến phía trong, bát hương gốm men lam đặt trên đế gỗ chính giữa, bình hoa lay ơn đỏ và mâm quả phía trước.
Bài trí bộ tam sự, bát hương và hoa quả trên án thờ. Án thờ gia đình Việt Nam bài trí cân xứng gồm đỉnh đồng và đôi chân nến phía trong, bát hương gốm men lam đặt trên đế gỗ chính giữa, bình hoa lay ơn đỏ và mâm quả phía trước.
Ảnh chụp thực tế: Phương Huy · Giấy phép: Public domain · Nguồn gốc: Wikimedia Commons
Mâm lễ chay thanh tịnh ngày Rằm và Mồng Một. Mâm cúng chay giản dị tại gia gồm xôi đậu xanh, bánh gói lá, các món rau nấm thanh đạm, đĩa trái cây thanh long chuối chín, ngọn đèn dầu và bình hoa tươi.
Mâm lễ chay thanh tịnh ngày Rằm và Mồng Một. Mâm cúng chay giản dị tại gia gồm xôi đậu xanh, bánh gói lá, các món rau nấm thanh đạm, đĩa trái cây thanh long chuối chín, ngọn đèn dầu và bình hoa tươi.
Ảnh chụp thực tế: Phương Huy · Giấy phép: Public domain · Nguồn gốc: Wikimedia Commons

Trình tự hành lễ từng bước trước án thờ

Hành lễ tại Ban Chúa Bà, Ban Quan Hoàng và Ban Thánh Cô, Thánh Cậu cần tuân thủ nghiêm ngặt tôn ti trật tự của Đạo Mẫu Tứ Phủ: lễ từ trên xuống dưới, từ chính điện sang tả hữu, giữ phong thái điềm đạm và trang nghiêm.

  1. Bước 1
    Chuẩn bị trang phục chỉnh tề và bày lễ vật thanh tịnh ra mâm bồng

    Mặc trang phục lịch sự, kín đáo. Bày hoa tươi, mâm quả, phẩm oản, trà thơm, trầu cau ra các mâm lễ riêng cho từng ban; không bày đồ mã hình nhân hay lễ vật sát sinh.

  2. Bước 2
    Đặt lễ tại Ban Công Đồng, Cung Mẫu trước rồi mới đặt lễ tại Ban Chúa, Ban Hoàng, Ban Cô Cậu

    Theo phép tắc Tứ Phủ, dù đi lễ cầu xin riêng ở Ban Chúa Bà, Ban Quan Hoàng hay Ban Cô Cậu, tín chủ vẫn phải dâng hương hoa tại Ban Công Đồng và Cung Tam Tòa Thánh Mẫu trước tiên.

  3. Bước 3
    Thắp hương tại đỉnh đồng ngoài sân và bái yết Công Đồng Tứ Phủ, Tam Tòa Thánh Mẫu

    Thắp 1, 3 hoặc 5 nén nhang tại đỉnh hương lớn, vào chính điện lễ Tam Tòa Thánh Mẫu và Ngũ Vị Tôn Quan để trình diện gia môn.

  4. Bước 4
    Sang Động Sơn Trang, Ban Chúa Bà, Chầu Bà và Cô Đôi Thượng Ngàn (Đọc Dị bản 1)

    Đứng trang nghiêm trước Động Sơn Trang hoặc khám thờ Chúa Bà, Chầu Bà và Cô Đôi Thượng Ngàn, chắp tay đọc Dị bản 1 cầu sức khỏe, bình an và lộc làm ăn chân chính.

  5. Bước 5
    Sang hành lễ tại Ban Tứ Phủ Quan Hoàng (Đọc Dị bản 2)

    Tiến tới trước Ban Quan Hoàng (hoặc chính điện Đền Ông Hoàng Bảy, Đền Ông Hoàng Mười, Đền Hoàng Bơ), chắp tay đọc Dị bản 2 cầu công danh khoa bảng và sự nghiệp hanh thông.

  6. Bước 6
    Hành lễ tại Ban Tứ Phủ Thánh Cô và Ban Thánh Cậu (Đọc Dị bản 3)

    Sang hai ban Thánh Cô và Thánh Cậu ở hai bên, đọc Dị bản 3 cầu thuốc thang bình phục, nhân duyên hòa thuận và cầu cho các cháu nhỏ trong gia đình khỏe mạnh, ngoan hiền.

  7. Bước 7
    Bỏ tịnh tài vào Hòm Công Đức, vái tạ và hạ lộc bánh quả mang về

    Đặt giọt dầu công đức vào Hòm Công Đức (không cài tiền lẻ vào tay tượng), đợi hương cháy vơi hai phần ba thì vái tạ 3 vái và hạ phẩm oản, trái cây mang về chia lộc cho gia đình.

IVVị Trí Của Chúa Bà, Chầu Bà, Quan Hoàng, Thánh Cô Và Thánh Cậu Trong Thần Điện Tứ Phủ

Trong di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại Thực hành Tín ngưỡng Thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt (được UNESCO ghi danh năm 2016), thần điện Tứ Phủ không phải là sự tập hợp ngẫu nhiên các vị thần linh mà là một hệ thống vũ trụ quan và nhân sinh quan có trật tự chặt chẽ. Dưới ngôi vị tối cao của Tam Tòa Thánh Mẫu (Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải Phủ và Mẫu Địa Phủ), các hàng Ngũ Vị Tôn Quan, Tứ Phủ Chầu Bà, Tứ Phủ Quan Hoàng, Tứ Phủ Thánh Cô và Tứ Phủ Thánh Cậu chính là những bậc trung thần, nữ tướng, hoàng tử và tiên cô trực tiếp thừa hành mệnh Mẫu để hộ quốc an dân, che chở cho từng nếp nhà Việt Nam.

Điểm đặc sắc nhất của hệ thống các hàng Thánh dưới quyền Tam Tòa Thánh Mẫu là sự hòa quyện giữa yếu tố huyền thoại tự nhiên và lịch sử giữ nước dựng nước của dân tộc. Rất nhiều vị Quan Lớn, Chầu Bà, Ông Hoàng được nhân dân tôn thờ vốn là những nhân vật lịch sử có công đánh giặc ngoại xâm, trấn giữ biên cương rừng núi miền Bắc và miền Trung, dạy đồng bào các dân tộc thiểu số trồng lúa, dệt vải, hái thuốc nam chữa bệnh. Khi hóa Thánh hiển linh trong Tứ Phủ, mỗi hàng Thánh lại đảm nhận một thiên chức bảo trợ tinh thần gần gũi với đời sống thường nhật của người dân.

Bảng phân định danh vị, sắc phục và thiên chức hộ trì của các hàng Chúa Bà, Chầu Bà, Quan Hoàng, Thánh Cô và Thánh Cậu.
Hàng Thánh trong Tứ PhủCác Tôn vị tiêu biểu được nhân dân kính ngưỡngSắc màu & Biểu tượng đặc trưngThiên chức hộ trì & Ước nguyện chính đáng của tín chủ
1. Chúa Bà Sơn Trang & Ngũ PhươngTam Vị Chúa Mường (Chúa Đệ Nhất Tây Thiên, Chúa Đệ Nhị Nguyệt Hồ, Chúa Đệ Tam Lâm Thao), Chúa Bà Cà Phê, Chúa Bà Ngũ Phương.Áo chàm xanh hoặc ngũ sắc thổ cẩm miền sơn cước; kiềng bạc, gùi mây.Cai quản kho lộc rừng núi và bản cảnh năm phương; cầu bình an gia trạch, khai thông tài lộc buôn bán và giải trừ chướng khí.
2. Tứ Phủ Chầu Bà (12 Vị Chầu)Chầu Đệ Nhất, Chầu Đệ Nhị Đông Cuông, Chầu Đệ Tam, Chầu Đệ Tứ Khâm Sai, Chầu Năm Suối Lân, Chầu Lục Cung Nương, Chầu Bảy, Chầu Bát Nàn (Vũ Thị Thục), Chầu Cửu, Chầu Mười Đồng Mỏ, Chầu Bé Bắc Lệ.Khăn đóng áo chầu theo sắc màu 4 phủ (Đỏ, Xanh, Trắng, Vàng); múa mồi, múa đao hoặc quạt.Hóa thân quyền năng của Thánh Mẫu tại các vùng đất; cầu sức khỏe bền bỉ, người phụ nữ trong nhà đảm đang, gia đạo hưng vượng.
3. Tứ Phủ Quan Hoàng (10 Vị Ông Hoàng)Ông Hoàng Cả, Ông Hoàng Đôi, Ông Hoàng Bơ Thoải, Ông Hoàng Bảy Bảo Hà (Nguyễn Hoàng Bảy), Ông Hoàng Mười Nghệ An.Áo bào thêu rồng, khăn xếp chữ nhân; Ông Hoàng Bơ áo trắng, Hoàng Bảy áo tím chàm, Hoàng Mười áo vàng.Các vị hoàng tử văn võ toàn tài trấn giữ biên ải và sông biển; cầu công danh sự nghiệp, khoa cử đỗ đạt và chữ Tín trên thương trường.
4. Tứ Phủ Thánh Cô (12 Vị Thánh Cô)Cô Đệ Nhất, Cô Đôi Thượng Ngàn, Cô Bơ Thoải (Cô Bơ Bông), Cô Tư Tây Hồ, Cô Sáu Sơn Trang, Cô Chín Sòng Sơn, Cô Bé Thượng Ngàn.Áo lụa thắt lưng lụa mềm mại, cài trâm hoa, chèo đò hoặc múa quạt, hái hoa rừng.Các vị tiên nữ hầu cận Mẫu và Chầu; cầu thuốc thang chữa bệnh lành mau, cầu nhân duyên hòa hợp và lộc buôn bán nhỏ lẻ.
5. Tứ Phủ Thánh Cậu (Hàng Cậu Hoàng)Cậu Hoàng Cả, Cậu Hoàng Đôi, Cậu Hoàng Bơ, Cậu Hoàng Tư, Cậu Bé Đồi Ngang Phố Cát, Cậu Bé Thượng Ngàn.Áo chấn thủ, khăn đầu rìu hai múi, tay cầm hèo hoa hoặc đôi lắc chuông.Các vị thiếu niên thông tuệ hầu cận các Quan Hoàng; cầu cho trẻ nhỏ trong gia đình hay ăn chóng lớn, ngủ ngoan, sáng dạ học giỏi.

VKhảo Cứu Ban Chúa Bà Sơn Trang, Tứ Phủ Chầu Bà Và Hình Tượng Cô Đôi Thượng Ngàn Miền Nhạc Phủ

Theo sử liệu

Trong không gian văn hóa Nhạc Phủ (Miền Rừng Núi Thượng Ngàn), tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt ở đồng bằng đã có sự giao thoa gắn kết máu thịt với văn hóa của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Mường, Dao, Thái nơi rẻo cao. Tại Động Sơn Trang trong mỗi ngôi đền phủ, bên cạnh Đức Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn là hệ thống Tam Vị Chúa Mường (Chúa Bà Sơn Trang), các vị Chầu Bà Thượng Ngàn (tiêu biểu là Chầu Đệ Nhị Đông Cuông ở Yên Bái, Chầu Năm Suối Lân, Chầu Lục Cung Nương, Chầu Mười Đồng Mỏ và Chầu Bé Bắc Lệ ở Lạng Sơn) cùng Đức Thánh Cô Đôi Thượng Ngàn.

Theo giáo nghĩa

Hình tượng Cô Đôi Thượng Ngàn (Sơn Tinh Công Chúa): Theo ngọc phả tại Đền Bồng Lai Thượng (Nho Quan, Ninh Bình) và Đền Cô Đôi (Đông Cuông, Yên Bái), Cô Đôi Thượng Ngàn vốn là con gái của Sơn Tinh và công chúa Mỵ Nương, được Đức Mẫu Thượng Ngàn truyền dạy phép tắc cai quản sơn lâm. Trong các bản văn chầu cổ truyền, hình ảnh Cô Đôi hiện lên vô cùng trong sáng, thơ mộng: một nàng tiên nữ dân tộc mặc áo chàm xanh, thắt lưng lụa đào, đầu vấn khăn xanh cài trâm bạc, vai đeo gùi mây dạo gót khắp ba mươi sáu động rừng chiều, miệng hát tiếng Mường tiếng Mán ngân nga cùng tiếng suối reo chim hót. Cô Đôi dạy dân hái lá thuốc nam cứu người nghèo, trao nguồn nước mát và ban lộc rừng cho những ai chăm chỉ cần cù. Bởi vậy, người đi lễ dâng hương trước Ban Chúa Bà, Chầu Bà và Cô Đôi Thượng Ngàn trước hết là để học lấy sự giản dị, lòng yêu thiên nhiên cây cỏ và sự cần mẫn chân thật.

VIKhảo Cứu Ba Vị Quan Hoàng Tiêu Biểu: Ông Hoàng Bơ Thoải, Ông Hoàng Bảy Bảo Hà Và Ông Hoàng Mười Nghệ An

Trong hàng Thập Vị Tôn Ông Tứ Phủ Quan Hoàng (mười vị hoàng tử con Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình), có ba vị Quan Hoàng được nhân dân cả nước lập đền thờ phụng và hành hương đông đảo nhất vào mỗi dịp đầu xuân cũng như ngày chính tiệc là Ông Hoàng Bơ Thoải Phủ, Ông Hoàng Bảy Bảo Hà và Ông Hoàng Mười Nghệ An.

1. Đức Ông Hoàng Bơ Thoải Phủ (Ông Hoàng Ba · Phong Lưu Công Tử · Sắc Trắng Thủy Phủ)

Ông Hoàng Bơ ngự tại miền Thoải Phủ (sông nước), mặc áo trắng thêu rồng, nổi tiếng trong văn chầu là vị hoàng tử khôi ngô tuấn tú, văn võ toàn tài, thông thuộc kinh sử và cầm kỳ thi họa. Đền thờ chính của Ngài đặt tại Đền Quan Hoàng Bơ (Hưng Long, Ninh Giang, Hải Dương), Đền Hàn Sơn (Bông Trung, Hà Trung, Thanh Hóa) và Đền Vạn Ngang (Đồ Sơn, Hải Phòng). Ngày chính tiệc của Ông Hoàng Bơ là ngày 12 tháng Sáu âm lịch; người dân thường tới lễ Ngài cầu trí tuệ khoa bảng và công việc kinh doanh thuận dòng mát mái.

2. Đức Ông Hoàng Bảy Bảo Hà (Thần Vệ Quốc Trấn An Biên Ải Tây Bắc · Sắc Tím Chàm)

Theo sử liệu tại Đền Bảo Hà (xã Bảo Hà, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai bên bờ sông Hồng), Ông Hoàng Bảy nguyên là danh tướng Nguyễn Hoàng Bảy cuối đời Lê (niên hiệu Cảnh Hưng, thế kỷ XVIII), được triều đình cử lên trấn thủ vùng Quy Hóa (Lào Cai, Yên Bái) đánh dẹp giặc phương Bắc tràn sang cướp bóc. Sau trận chiến anh dũng bảo vệ biên cương, Ngài hy sinh vào ngày 17 tháng Bảy âm lịch và được các vua triều Nguyễn ban sắc phong Trấn An Hiển Liệt và Thần Vệ Quốc. Tín chủ hành hương Đền Bảo Hà cầu sự nghiệp vững vàng, bản lĩnh kiên cường và bình an nơi biên viễn.

3. Đức Ông Hoàng Mười Nghệ An (Đức Thánh Minh Trấn Thủ Hoan Châu · Sắc Vàng Địa Phủ)

Đức Ông Hoàng Mười được tôn thờ tại hai ngôi đền lớn nhất miền Trung là Đền Ông Hoàng Mười tại làng Xuân Am (xã Hưng Thịnh, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An) và Đền Củi (Đền Chợ Củi bên dòng sông Lam, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh). Trong tâm thức dân gian xứ Nghệ, Ngài hóa thân thành các bậc danh tướng tài hoa trong lịch sử (như Uy Minh Vương Lý Nhật Quang thời Lý hay Tướng quân Lê Khôi thời Lê sơ) vừa dẹp giặc mở mang bờ cõi, vừa cứu giúp dân nghèo khi bão lụt mất mùa. Ngày chính tiệc 10 tháng Mười âm lịch hằng năm là đại lễ thu hút hàng vạn du khách về xứ Nghệ cầu công danh, khoa cử và phúc lộc.

4. Hàng Tứ Phủ Thánh Cô Và Thánh Cậu (Cô Chín Sòng Sơn, Cô Bơ Thoải Phủ & Cậu Bé Đồi Ngang)

Bên cạnh Cô Đôi Thượng Ngàn, nhân dân đặc biệt kính ngưỡng Cô Bơ Thoải Phủ (Đền Cô Bơ ngã ba Bông, Thanh Hóa, người từng chèo đò giúp vua Lê Lợi vượt sông chống giặc Minh, chính tiệc 12/6 ÂL), Cô Chín Sòng Sơn (Đền Chín Giếng, Bỉm Sơn, Thanh Hóa, chính tiệc 9/9 ÂL) và Cậu Bé Đồi Ngang Phố Cát. Đây là những cung ban mang lại niềm an ủi tinh thần, cầu sức khỏe cho người đau yếu và cầu bình an cho con trẻ.

VIIQuy Tắc Dâng Lễ Thanh Tịnh Và Giữ Gìn Sự Trong Sáng Khi Lễ Ban Chúa, Ban Hoàng, Ban Cô Cậu

Theo giáo nghĩa

Để lời văn khấn trước Ban Chúa Bà, Cô Đôi Thượng Ngàn, Ban Quan Hoàng và Ban Cô Cậu thực sự cảm ứng đạo giao, người đi lễ cần nắm vững nguyên tắc Tâm Thành Lễ Khiết. Mọi vị Thánh trong hệ thống Tứ Phủ đều là những bậc anh hùng hộ quốc hoặc tiên thánh từ bi; các Ngài chứng tâm hiếu nghĩa và sự lương thiện của con người chứ không bao giờ nhận của đút lót hay đòi hỏi mâm cao cỗ đầy.

Chỗ hay hiểu lầm

Bốn điều cần tuyệt đối tránh khi đi lễ Ban Chúa Bà, Ban Quan Hoàng và Ban Cô Cậu:

Thứ nhất, tuyệt đối không dâng thuốc lá, thuốc phiện giả, bài tổ tôm hay rượu mạnh lên Ban Ông Hoàng Bảy và các Ban Quan Hoàng. Trước đây có một số lời đồn thổi sai lệch trong dân gian khiến một bộ phận người đi lễ bày thuốc lá hay các vật phẩm không lành mạnh lên án thờ. Ngày nay, Ban Quản lý di tích Đền Bảo Hà (Lào Cai) và các bản hội Đạo Mẫu chân chính đã quy định rõ: Đức Ông Hoàng Bảy là bậc Thần Vệ Quốc hy sinh vì nước, lễ vật dâng Ngài chỉ gồm hương thơm, hoa tươi, trà sen thanh khiết, quả ngọt và phẩm oản trang nghiêm.

Thứ hai, không đi lễ xin số lô đề, cờ bạc hay cầu lợi bất chính. Các vị Quan Lớn, Chầu Bà, Quan Hoàng cầm cân nảy mực thực thi công lý nhà Trời, chỉ phù hộ cho người lao động chân chính, học hành chăm chỉ và kinh doanh giữ chữ Tín, tuyệt đối không chứng giám cho những lời cầu xin bất thiện.

Thứ ba, không đốt ngựa giấy, voi giấy, thuyền rồng, hình nhân đồ mã khổng lồ và không cài tiền lẻ lên tay tượng. Tại Ban Cô, Ban Cậu, thay vì mua hàng bao tải đồ chơi bằng giấy đem đốt gây khói bụi lãng phí, các gia đình nên mua bánh cốm, sữa, phẩm oản, trái cây tươi dâng lễ rồi hạ lộc đem về cho các cháu nhỏ trong nhà hoặc chia sẻ cho trẻ em nghèo.

Thứ tư, đối với các cửa hiệu kinh doanh có lập khám thờ nhỏ tại cơ sở: Phần lớn các gia đình Việt Nam chỉ lập bàn thờ Phật, Gia Tiên và Thần Tài Thổ Địa tại nhà; việc thờ các vị Thánh Tứ Phủ tập trung tại Đền, Phủ công cộng. Nếu chủ cơ sở đã có duyên lập ban thờ vọng trang nghiêm tại nơi kinh doanh thì chỉ dâng nước sạch, hoa tươi, quả ngọt, nhang trầm mỗi ngày Sóc Vọng, giữ nơi thờ tự sạch sẽ thanh tịnh.

VIIIBảng Tra Lịch Ngày Chính Tiệc Các Hàng Chầu Bà, Quan Hoàng, Thánh Cô Và Thánh Cậu Quanh Năm

Trong truyền thống Tín ngưỡng Thờ Mẫu Việt Nam, ngày kỷ niệm hóa Thánh hoặc ngày lễ hội chính của mỗi vị trong Tứ Phủ được gọi trang trọng là Ngày Tiệc. Dưới đây là lịch các ngày tiệc tiêu biểu từ tháng Giêng tới tháng Chạp âm lịch để các gia đình thuận tiện tra cứu khi đi hành hương.

Lịch các ngày chính tiệc tiêu biểu của hàng Chầu Bà, Quan Hoàng, Thánh Cô và Thánh Cậu theo Âm lịch hằng năm.
Ngày Âm lịch hằng nămTôn vị Thánh Tứ PhủTrung tâm hành hương chính & Ý nghĩa lễ hội
Mồng 2 tháng Giêng & 12 tháng ChínTiệc Đức Thánh Cô Đôi Thượng NgànĐền Bồng Lai (Nho Quan, Ninh Bình) và Đền Cô Đôi (Đông Cuông, Yên Bái); cầu lộc đầu xuân và sức khỏe bình an.
Tháng Giêng (Ngày Mão đầu năm)Đại lễ Mẫu Thượng Ngàn & Chầu Đệ Nhị Đông CuôngĐền Đông Cuông (Văn Yên, Yên Bái) bên bờ sông Hồng; lễ rước Mẫu qua sông và khai hội đầu xuân.
Mồng 3 tháng BaChính hội Tháng Ba Giỗ Mẹ (Thánh Mẫu Liễu Hạnh)Quần thể Phủ Dầy (Nam Định), Phủ Tây Hồ (Hà Nội), Đền Sòng Sơn (Thanh Hóa); đại lễ lớn nhất của Đạo Mẫu.
12 tháng SáuTiệc Đức Ông Hoàng Bơ Thoải & Tiệc Cô Bơ BôngĐền Quan Hoàng Bơ (Hải Dương) và Đền Cô Bơ Hàn Sơn (Hà Trung, Thanh Hóa); cầu bình an sông nước và hanh thông.
17 tháng BảyChính tiệc Đức Ông Hoàng Bảy Bảo Hà (Thần Vệ Quốc)Đền Bảo Hà (huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai); tưởng niệm ngày danh tướng Nguyễn Hoàng Bảy hóa Thánh giữ biên cương.
Mồng 9 tháng ChínChính tiệc Cô Chín Sòng Sơn (Cửu Tỉnh Công Chúa)Đền Chín Giếng (Đền Cô Chín, Bỉm Sơn, Thanh Hóa); cầu sức khỏe, giải trừ tai ách và gia đạo an vui.
19 tháng ChínChính tiệc Chầu Bé Bắc Lệ & Cô Bé Thượng NgànĐền Công Đồng Bắc Lệ (huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn); cầu lộc sơn lâm và bình an cho gia quyến.
10 tháng MườiChính tiệc Đức Ông Hoàng Mười Nghệ AnĐền Ông Hoàng Mười (Hưng Nguyên, Nghệ An) và Đền Chợ Củi (Nghi Xuân, Hà Tĩnh); đại lễ cầu công danh khoa bảng và phúc lộc.

?Hỏi Đáp Nhanh

Khi đi lễ Đền Ông Hoàng Bảy Bảo Hà, Đền Ông Hoàng Mười hoặc Đền Cô Đôi Thượng Ngàn thì phải khấn ban nào trước?

Theo quy tắc bất di bất dịch của Tín ngưỡng Thờ Mẫu Tứ Phủ, dù đi tới ngôi đền thờ riêng của bất kỳ vị Quan Hoàng, Chầu Bà hay Thánh Cô nào, tín chủ vẫn bắt buộc phải thắp hương tại đỉnh lớn ngoài sân và vào lễ Ban Công Đồng Tứ Phủ cùng Cung Tam Tòa Thánh Mẫu trước tiên (theo nguyên tắc kính trình Vua Cha, Thánh Mẫu và Hội đồng Tứ Phủ). Sau khi đã lễ trình ở Ban Công Đồng và Cung Mẫu xong thì mới tiến vào cung chính hoặc ban riêng của Đức Ông Hoàng Bảy, Ông Hoàng Mười hay Cô Đôi Thượng Ngàn để đọc bài văn khấn chuyên biệt.

Ngày chính tiệc Ông Hoàng Bảy Bảo Hà (17/7 ÂL) và Ông Hoàng Mười Nghệ An (10/10 ÂL) năm Đinh Mùi 2027 là ngày nào dương lịch?

Theo lịch Âm Dương chuẩn Việt Nam năm Đinh Mùi 2027: (1) Ngày chính tiệc Đức Ông Hoàng Bảy Bảo Hà (17 tháng Bảy âm lịch) rơi vào Thứ Tư, ngày 18/08/2027 dương lịch (ngày Kỷ Tỵ, tháng Mậu Thân); (2) Ngày chính tiệc Đức Ông Hoàng Mười Nghệ An (10 tháng Mười âm lịch) rơi vào Chủ Nhật, ngày 07/11/2027 dương lịch (ngày Canh Dần, tháng Tân Hợi); và (3) Ngày tiệc Ông Hoàng Bơ Thoải cùng Cô Bơ Bông (12 tháng Sáu âm lịch) rơi vào Thứ Năm, ngày 15/07/2027 dương lịch (ngày Ất Mùi, tháng Đinh Mùi).

Sắm lễ dâng Ban Chúa Bà, Chầu Bà và Cô Đôi Thượng Ngàn nên chọn những lễ vật gì cho đúng phép?

Chúa Bà Sơn Trang, các giá Chầu Bà Thượng Ngàn và Cô Đôi Thượng Ngàn thuộc Nhạc Phủ (miền Rừng Núi, sắc Xanh). Lễ vật chuẩn mực, trang nhã và đúng truyền thống nhất gồm: nhang trầm thảo mộc, bó hoa tươi (hoa cúc, hoa cát tường xanh, hoa lan hoặc hoa hồng), đĩa trầu cau têm cánh phượng, phẩm oản xanh hoặc ngũ sắc, đĩa xôi đỗ xanh hoặc xôi cốm, trà thơm và một mâm trái cây sản vật miền núi (15 quả ổi xanh, 15 khúc mía tím, chuối ngự, khế ngọt, cam, táo, cốm nếp). Tuyệt đối không bày cua, ốc, ếch sống để tránh sát sinh.

Vì sao không nên dâng thuốc lá hay đốt nhiều ngựa giấy, đồ mã tại Ban Quan Hoàng?

Các vị Tứ Phủ Quan Hoàng (như Ông Hoàng Bơ, Ông Hoàng Bảy Bảo Hà, Ông Hoàng Mười Nghệ An) đều là những bậc anh hùng hộ quốc, danh tướng trấn giữ biên cương và bậc văn nhân nho nhã trong lịch sử dân tộc. Việc dâng thuốc lá hay các vật phẩm kích thích là do thói quen truyền miệng sai lệch, làm giảm đi tính tôn nghiêm nơi điện Thánh. Tương tự, việc đốt ngựa giấy, voi giấy đồ mã khổng lồ gây lãng phí tiền của và nguy cơ hỏa hoạn. Dâng trà sen thượng hạng, hoa tươi, ngũ quả, phẩm oản và giữ tâm ngay thẳng chính trực mới là cách kính lễ Ông Hoàng đúng đạo lý nhất.

Khi hành lễ tại Ban Thánh Cô và Ban Thánh Cậu thì cầu xin những việc gì là phù hợp nhất?

Trong thần điện Tứ Phủ, Tứ Phủ Thánh Cô (Cô Đôi Thượng Ngàn, Cô Bơ Thoải, Cô Chín Sòng Sơn, Cô Bé...) nổi tiếng về tài hái thuốc cứu người và tấm lòng dịu hiền nhân hậu; còn Tứ Phủ Thánh Cậu (Cậu Hoàng Bơ, Cậu Bé Đồi Ngang...) là các bậc thiếu niên thông tuệ hầu cận bên Mẫu và Quan Hoàng. Khi đứng trước Ban Cô và Ban Cậu, các gia đình thường thành tâm cầu xin: sức khỏe bình an, người ốm đau gặp thầy gặp thuốc, tình cảm gia đình và nhân duyên đôi lứa hòa hợp, và đặc biệt là cầu cho các cháu nhỏ trong nhà hay ăn chóng lớn, ngủ ngoan, thông minh hiếu học.

Hạ lộc bánh trái ở Ban Cô, Ban Cậu và Động Sơn Trang mang về nhà dùng có tốt không?

Rất tốt và là nét đẹp lâu đời trong văn hóa đi lễ Đền Phủ của người Việt. Các phẩm vật thanh khiết do chính gia đình sắm sửa (như trái cây tươi, ổi xanh, mía ngọt, phẩm oản đường, bánh cốm, kẹo lạc) sau khi đã dâng hương lễ tạ xong được gọi là lộc Thánh, lộc Mẫu, lộc Cô Cậu. Gia chủ xin phép hạ lễ mang về nhà chia cho ông bà, cha mẹ và các cháu nhỏ cùng thụ lộc để đón nhận niềm vui, sự gắn kết sum vầy và lời chúc bình an mạnh khỏe.

›Đọc Tiếp

Biên soạn, khảo đính văn bản và thiết kế sơ đồ nghi lễ bởi Thầy Ưng Khiêm cùng UK MASTER ACADEMY. Cập nhật lần cuối: 31/10/2026. Nguồn tham khảo: Khảo đính từ Tuyển tập Văn Chầu Tứ Phủ Cổ Truyền, Ngọc phả Đền Bảo Hà (Lào Cai) & Đền Ông Hoàng Mười (Nghệ An), Hồ sơ Di sản văn hóa phi vật thể Thực hành Tín ngưỡng Thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt (UNESCO, 2016) và Văn khấn cổ truyền Việt Nam.