VẠN ĐẠO ĐƯỜNG
Các đạo có mặt: Phật Giáo, Thờ Cúng Tổ Tiên, Hồi Giáo, Công Giáo
Hai mươi nơi đã viết ở Mông Cổ. Mỗi nơi ghi lịch sử, kiến trúc, thế đất và hướng, lễ tiết, cùng đường tới nơi.
Mỗi chấm là một nơiRê chuột lên để xem tên, bấm để mở trang nơi ấy
Cả 20 trang đều đã có bản tiếng Anh.
Tu viện Phật Giáo còn lại sớm nhất của Mông Cổ, do Abtai Sain Khan lập năm 1585 cạnh nền cố đô Kharkhorum, sau khi giao hảo với Đạt Lai Lạt Ma đời thứ ba. Khuôn viên vuông khoảng 400 x 400 mét, tường bao điểm 108 bảo tháp trắng, nay vừa là tu viện đang sinh hoạt vừa là bảo tàng.
Ảnh: Marcin Konsek, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Trung tâm Phật giáo Tây Tạng - Mông Cổ (phái Cách Lỗ Gelugpa) lớn nhất đang hoạt động tại thủ đô Ulaanbaatar, khởi dựng năm 1809 và mở rộng năm 1838 dưới thời Đức Jebtsundamba Khutuktu đời thứ 5 với tên gọi Tây Tạng nghĩa là Đại Thừa Cực Lạc Tự. Đây là tu viện duy nhất tại Mông Cổ được phép mở cửa hành đạo trở lại từ năm 1944 tới 1990, nổi bật với tòa đại điện Megjid Janraisig (1913) tôn trí pho tượng Bồ Tát Quán Thế Âm Tứ Thủ đứng bằng đồng mạ vàng cao 26,5 mét nặng 90 tấn (đúc lại năm 1996, bên trong an vị 27 tấn thảo dược, 2.286 viên đá quý và kinh điển Kanjur) cùng kho tàng 70.000 bản kinh cổ.
Ảnh: Chongkian, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Một trong ba đại tùng lâm Phật giáo lớn nhất Mông Cổ tọa lạc dưới chân núi Büren-Khaan trong thung lũng sông Iven, được Hoàng đế Ung Chính nhà Thanh hạ chiếu khởi dựng năm 1727 và hoàn thành năm 1736 dưới triều Càn Long nhằm tôn vinh và phụng thờ nhục thân Đệ nhất Pháp vương Öndör Gegeen Zanabazar (1635 tới 1723). Quần thể bảo tồn 28 tòa điện gỗ ghép mộng không dùng đinh sắt bố cục theo trục đối xứng cung đình kết hợp kỹ thuật thoát nước mưa xuyên qua lòng bốn cột trụ gỗ trung tâm độc nhất vô nhị.
Ảnh: Bogomolov.PL, Public domain, Wikimedia Commons
Quần thể hoàng tự Mật tông Kim Cương thừa tọa lạc ngay trung tâm thủ đô Ulaanbaatar, được kiến trúc sư trưởng Uran Ombo cùng hơn 300 nghệ nhân xây dựng từ năm 1904 tới năm 1908 làm đạo tràng hành lễ cho Quốc sư Hộ pháp Choijin Lama Luvsankhaidav (1872 tới 1918), bào đệ của Đức Bogd Khan. Nơi đây bảo tồn nguyên vẹn 5 tòa điện gỗ cổ cùng kho tàng tượng đồng mạ vàng của Đại sư Zanabazar và bộ sưu tập mặt nạ pháp vũ Tsam nạm 30.000 hạt san hô đỏ.
Ảnh: Vadas Róbert (Vadaro), CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Ngọn thần sơn cao 2.362 mét nằm ở trung tâm dãy Khentii, nơi được nhắc tới 27 lần trong bộ sử biên niên thế kỷ 13 Mông Cổ Bí Sử như cội nguồn phát tích của thủy tổ Börte Chino và Gua Maral, đồng thời là nơi che chở sinh mạng và truyền tụng là khu cấm địa an táng (Ikh Khorig) của Thành Cát Tư Hãn (1162 tới 1227). Quần thể núi thiêng và hệ thống ba tầng đàn đá Ovoo hợp nhất tín ngưỡng thờ Trời Xanh Vĩnh Cửu (Tengri) với Phật giáo đã được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới năm 2015.
Ảnh: Ganzorig Gavaa, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons
Một trong những tu viện Phật giáo cổ xưa và linh thiêng bậc nhất vùng Khalkha Mông Cổ, do Đệ nhất Pháp vương Zanabazar khởi lập năm 1647 dưới tên gọi Baruun Khüree (Tây Khố Luân) trước khi định cư dưới chân núi Shankh bên dòng suối Jinset năm 1787, từng phụng thờ Hắc Kỳ (Khar Süld) của Thành Cát Tư Hãn và bảo tồn truyền thống Mật pháp Thời Luân Kim Cương (Kalachakra).
Ảnh: Chongkian, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Ẩn thất thiền định và xưởng sáng tác nghệ thuật trên đỉnh núi đá Shiveet Ulaan ở độ cao 2.312 mét giữa rừng thông dãy Khangai, được Đệ nhất Pháp vương Zanabazar chọn địa thế năm 1648 và khởi dựng năm 1651, nơi Ngài sáng tạo bộ chữ Soyombo năm 1686 và gắn liền với nghi thức chui qua Hang Lòng Mẹ (Ehiin Khevlii) để tái sinh tâm linh.
Ảnh: Bernard Gagnon, CC0, Wikimedia Commons
Trung tâm Phật giáo Kim Cương thừa phái Hồng Mạo (Nyingma) trọng yếu nhất vùng sa mạc Gobi, do bậc đại học giả kiêm thi hào Đệ ngũ Noyon Khutagt Danzanravjaa sáng lập năm 1820 gần thành phố Sainshand, nổi tiếng với nhà hát kịch Namtar Duulakh đầu tiên của Mông Cổ, hệ thống 108 hang thiền định trên vách đá và Trung tâm năng lượng Shambhala bao quanh bởi 108 bảo tháp trắng.
Ảnh: Marcin Konsek, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Đại tùng lâm Phật giáo lịch sử trải dài hai bờ sông Ongi giữa hẻm núi đá Saikhan-Ovoo thuộc tỉnh Dundgovi, hợp thành từ hai cụm tu viện Khutagt Khiid (1660) và Barlim Khiid (1760) với 28 ngôi đền cùng 4 học viện triết học, nơi các bậc lão tăng sống sót sau biến cố năm 1939 đã trở về tái thiết ngôi chánh điện Gundamba Ling bên cạnh phế tích gạch đất nung hùng vĩ.
Ảnh: Josep Renalias Lohen11, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
Tự viện thờ Đức Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát được khởi dựng năm 1733 ở độ cao 1.800 mét giữa rừng thông sườn nam núi thiêng Bogd Khan gần thị xã Zuunmod, nơi lưu giữ hệ thống phù điêu Phật và Bồ Tát khắc trực tiếp trên vách đá hoa cương thế kỷ 18, chiếc vạc đồng khổng lồ nặng hai tấn đúc năm 1726 cùng bảo tàng di sản tôn giáo phục dựng trên nền móng cổ.
Ảnh: Arabsalam, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Một trong ba đại tùng lâm lịch sử lớn nhất vùng Khalkha Mông Cổ và là quần thể kiến trúc tôn giáo cố định cổ xưa bậc nhất còn lại tại thủ đô Ulaanbaatar, được xây dựng từ năm 1761 tới năm 1765 để tưởng niệm Đệ nhị Pháp vương Jebtsundamba Khutuktu, nổi bật với bình phong Yampai, lầu chuông lầu trống, bốn nhà bia tứ thể văn và bảo tháp Thời Luân.
Ảnh: Martin Vorel, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons
Tổ hợp hoàng cung kiêm tự viện Phật giáo duy nhất còn nguyên vẹn trong bốn cung điện của Đức Đệ bát Jebtsundamba Khutuktu (Bogd Khan, vị Hoàng đế thần quyền cuối cùng của Mông Cổ) và Hoàng hậu Dondogdulam bên bờ bắc sông Tuul, kết hợp bảy ngôi điện thờ truyền thống không dùng đinh sắt, Khải hoàn môn Hòa Bình (1912 tới 1919) với tòa dinh thự mùa đông hai tầng kiểu Nga và kho tàng điêu khắc đồng mạ vàng của Đại sư Zanabazar.
Ảnh: Brücke-Osteuropa, Phạm vi công cộng, Wikimedia Commons
Ngọn thánh sơn che chở phía nam thủ đô Ulaanbaatar với đỉnh cao nhất Tsetsee Gun (2.268 mét), được xem là một trong những khu bảo tồn thiên nhiên và núi thiêng có sắc lệnh bảo vệ lâu đời nhất thế giới (từ thời Vương Hãn Tooril và Thành Cát Tư Hãn thế kỷ 12 tới 13, chính thức lập quốc lễ tế núi năm 1778), nơi cử hành đại lễ quốc gia Tahilga dâng sữa ngựa và lụa xanh lên đàn tế Ovoo Tsetsee Gun dưới vòm Trời Xanh Vĩnh Cửu.
Ảnh: Chongkian, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Đỉnh núi cao nhất của dãy Khangai (cao 4.008 mét) và là ngọn núi duy nhất trong vùng có chỏm băng vĩnh cửu, tọa lạc tại huyện Aldarkhaan thuộc tỉnh Zavkhan miền tây Mông Cổ. Trong tín ngưỡng thờ Trời Tengri và Phật giáo Kim Cương thừa Mông Cổ, Otgontenger được tôn kính là vị Thần Trời Út giữ lửa thiêng và là đạo tràng hóa hiện của Đức Kim Cương Thủ Bồ Tát (Bogd Ochirvaani), vị Hộ quốc Bồ Tát tối cao của dân tộc Mông Cổ, nơi cử hành đại lễ tế núi cấp quốc gia bốn năm một lần bên bờ hồ thánh Badarkhundaga.
Ảnh: Namuunbaigali.U, CC0, Wikimedia Commons
Ngôi đại thánh đường Hồi giáo chính tòa của cộng đồng người Kazakh du mục tại tỉnh cực tây Bayan-Ölgii, được xây dựng và khánh thành năm 1992 ngay tại trung tâm thành phố Ölgii bên dòng sông Khovd và dãy núi Altai, còn mang tên chính thức là Thánh đường Abu-Bakr Siddiq. Công trình nổi bật với tháp gọi lễ Minaret cao vút và trục lễ nguyện xoay chéo hướng chính xác về phía thánh địa Mecca, đồng thời là trụ sở của Liên đoàn Hồi giáo địa phương cùng trường giáo lý Madrasa gìn giữ đức tin Hồi giáo Sunni giữa thảo nguyên Altai.
Ảnh: U.S. Embassy - Ulaanbaatar, Mongolia, Phạm vi công cộng, Wikimedia Commons
Tổ đình Phật giáo truyền thống mang danh hiệu đầy đủ là Züün Khüree Dashchoilin Khiid (Đông Khố Luân Cát Tường Pháp Lâm Tự) tọa lạc tại quận Sükhbaatar, thủ đô Ulaanbaatar. Kế thừa trực tiếp khu Đông viện của kinh đô cổ Ikh Khüree từ thế kỷ 18 và được Đại lão Hòa thượng Choilamyn Dambajav phục hưng năm 1990, tu viện nổi tiếng vì bảo tồn nguyên vẹn ba tòa điện thờ kiến trúc lều tròn du mục khổng lồ (Ger Dugan) bằng gỗ và nỉ từ thế kỷ 19 cùng đại tượng Phật Di Lặc và Học viện Phật giáo Dashchoilin.
Ảnh: Chongkian, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Ngôi tự viện mang kiến trúc cung điện núi đá Ladakh (Himalaya) tọa lạc tại quận Chingeltei, trung tâm thủ đô Ulaanbaatar, được Đức Kushok Bakula Rinpoche đời thứ 19 (1917 tới 2003, bậc hóa thân của Tôn giả Bạc Câu La đồng thời là Đại sứ Ấn Độ tại Mông Cổ thập niên 1990) khởi công năm 1992 và khánh thành năm 1999. Được người dân Mông Cổ gọi thân thương là Betüv Khiid, tu viện là nơi tôn trí Xá lợi Phật thiêng liêng rước từ Ấn Độ và bảo tháp linh cốt của Đức Bakula Rinpoche.
Ảnh: Michael Eisenriegler from Vienna, Austria, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Nhà thờ chính tòa của Giáo hội Công giáo tại Mông Cổ tọa lạc tại quận Bayanzürkh, thủ đô Ulaanbaatar, được thiết kế bởi kiến trúc sư Predrag Stupar theo hình dáng một chiếc lều tròn du mục truyền thống (Ger) khổng lồ và được Hồng y Crescenzio Sepe cung hiến vào ngày 30 tháng 8 năm 2003 dưới thời Giám mục tiên khởi Wenceslao Padilla. Với 36 ô cửa kính màu vẽ hình bốn Thánh Sử Gia cùng muông thú thảo nguyên và cửa trời tròn trên đỉnh vòm, ngôi thánh đường từng vinh dự đón tiếp Đức Giáo hoàng Phanxicô trong chuyến tông du lịch sử tháng 9 năm 2023.
Ảnh: Chongkian, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Ngôi thiền viện Mật tông Kim Cương thừa cheo leo trên vách núi đá hoa cương của Vườn quốc gia Gorkhi-Terelj (thuộc quận Nalaikh ở phía đông thủ đô Ulaanbaatar), được phục dựng và kiến thiết từ năm 1998 tới năm 2004 để tôn thờ Đức Quán Thế Âm Bồ Tát (Aryabal). Tòa bảo điện mang tạo hình đầu voi trắng độc đáo với 108 bậc thang đá dốc đứng tượng trưng cho chiếc vòi voi và sự đoạn trừ 108 phiền não, dẫn lối qua cây cầu Bát Nhã và 144 tấm biển gỗ khắc lời dạy đạo lý giữa rừng thông núi đá.
Ảnh: GlacierNPS, Phạm vi công cộng, Wikimedia Commons
Quần thể công viên Phật giáo và đại tượng đài nằm dưới chân đồi Zaisan ở sườn bắc dãy núi thiêng Bogd Khan thuộc quận Khan-Uul, phía nam thủ đô Ulaanbaatar. Được khởi dựng năm 2005 và khánh thành năm 2006 dưới sự chủ trì của Đức đại lão hòa thượng Gurudava Rinpoche cùng chư tôn đức Phật giáo quốc tế, công trình nổi bật với pho Đại tượng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đứng bằng kim loại và vật liệu tổng hợp mạ vàng cao 18 mét (tổng chiều cao cả bệ bảo điện đạt 23 mét) hướng mặt về phía Bắc ban phước cho toàn bộ thung lũng sông Tuul và kinh thành Ulaanbaatar.
Ảnh: Bernard Gagnon, CC0, Wikimedia Commons
Chưa có nơi nào khớp với bộ lọc này.
Thư viện này mở và không thu phí, làm tới đâu ghi công khai tới đó. Ba việc quý vị giúp được ngay:
Thư về thayungkhiem@gmail.com
Vì những thứ ấy đổi luôn. Một thư viện sai một lần về chuyện thực tế thì người đọc mất tin cả những phần còn lại. Trước khi đi, xin quý vị hỏi lại chính nơi ấy.
Từ Wikimedia Commons với giấy phép mở, mỗi tấm ghi rõ tên người chụp, hoặc do UK MASTER ACADEMY tự chụp. Không tấm nào được đăng nếu thiếu tên tác giả và tên giấy phép.
Bốn phép thử: đã được xếp hạng di tích, thuộc một đạo mà thư viện có viết, thế đất và hướng đọc được bằng con mắt phong thủy, và có ảnh giấy phép mở để dùng.
Thư viện mở từng nước một, nước nào nhiều người đọc thì đi trước, trong mỗi nước thì nơi nổi bật nhất đi trước. Nước còn mờ chỉ là chưa tới lượt. Quý vị muốn góp một nơi cho nước mình, xin nhắn qua trang Thầy Ưng Khiêm.
