Indonesia

Đền tháp Phật giáo lớn nhất thế giới ở thung lũng Kedu, Trung Java, dựng khoảng năm 778 tới 850 dưới triều Shailendra, hình mandala chín tầng với 2.672 tấm phù điêu, 504 tượng Phật và 72 tháp chuông đục lỗ quanh đại tháp đỉnh. Bị tro núi lửa vùi lấp nhiều thế kỷ, phát hiện lại năm 1814, trùng tu lớn với UNESCO từ 1973 tới 1983.

Di sản Thế giới UNESCO (Quần thể đền Borobudur, 1991)Jl. Badrawati, Borobudur, Kabupaten Magelang, Jawa Tengah 56553 (thung lũng Kedu)

Ảnh: Istiadiningdyah, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Quần thể đền tháp Ấn Độ giáo lớn nhất Indonesia (cổ danh Shivagrha và tên dân gian Loro Jonggrang), khởi dựng khoảng năm 850 SCN và khánh thành năm 856 SCN dưới triều vua Rakai Pikatan của vương triều Sanjaya thuộc vương quốc Mataram cổ. Toàn khu quy hoạch theo đồ hình Mandala gồm 240 ngôi đền đá núi lửa xoay quanh 3 đại tháp trung tâm thờ Tam Vị Nhất Thể Trimurti: đền Shiva Mahadeva ở giữa cao 47 mét (gồm 4 buồng thờ Shiva, Durga Mahishasuramardini, Agastya và Ganesha), đền Brahma ở phía nam và đền Vishnu ở phía bắc (mỗi tháp cao 33 mét) đối diện 3 đền linh thú Vahana (Nandi, Hamsa, Garuda), nổi tiếng với dải phù điêu sử thi Ramayana và Bhagavata Purana, được UNESCO ghi danh Di sản Thế giới năm 1991.

Di sản Thế giới UNESCO (1991)Jalan Raya Solo - Yogyakarta No. 16, Kranggan, Bokoharjo, huyện Sleman (Vùng đặc biệt Yogyakarta) và huyện Klaten (tỉnh Trung Java)

Ảnh: Christopher Michel, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi Đền Mẫu (Pura Ibu) lớn nhất, cổ kính nhất và linh thiêng nhất của Ấn Độ giáo Bali (Agama Hindu Dharma), tọa lạc ở độ cao khoảng 1.000 mét trên sườn tây nam núi lửa thiêng Agung tại huyện Karangasem. Khởi nguồn từ các bậc đá cự thạch tiền sử hơn hai nghìn năm trước, gắn với hành trạng thiền sư Rsi Markandeya thế kỷ thứ 8 và trở thành đền thờ quốc gia dưới vương triều Gelgel thế kỷ 14 tới 15, quần thể gồm 23 ngôi đền liên hoàn xoay quanh đền trung tâm Pura Penataran Agung trải qua 6 tầng sân bậc thang, nổi bật với đài sen ba ngôi Padmasana Tiga thờ đấng tối cao Sang Hyang Widhi Wasa cùng rừng tháp mái cọ đen Meru và kỳ tích thoát khỏi dòng dung nham khi núi lửa Agung phun trào năm 1963.

Di sản Văn hóa Quốc gia Indonesia (Cagar Budaya Nasional, đề cử Di sản Thế giới UNESCO từ 1995)Làng Besakih (Desa Besakih), quận Rendang, huyện Karangasem, sườn tây nam núi lửa Agung, tỉnh Bali

Ảnh: CEphoto, Uwe Aranas, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Thánh đường Hồi giáo lớn nhất Đông Nam Á với sức chứa hơn 200.000 tín đồ tại trung tâm thủ đô Jakarta, mang tên tiếng Ả Rập Istiqlal (Độc lập) để tri ân nền độc lập của Indonesia. Khởi công ngày 24 tháng 8 năm 1961 dưới thời Tổng thống Sukarno và khánh thành ngày 22 tháng 2 năm 1978 theo đồ án của kiến trúc sư người Indonesia theo đạo Tin Lành Frederich Silaban, công trình nổi bật với mái vòm chính đường kính 45 mét (biểu trưng năm tuyên bố độc lập 1945) tựa trên 12 cột trụ lớn, một tháp minaret duy nhất cao 96,66 mét (phần thân đá cẩm thạch cao 66,66 mét ứng với 6.666 câu kinh Qur'an) và Đường hầm Hữu nghị (Terowongan Silaturahmi) nối trực tiếp sang Nhà thờ chính tòa Công giáo Jakarta ở đối diện.

Thánh đường Quốc gia Indonesia (Masjid Negara)Jalan Taman Wijaya Kusuma, phố Pasar Baru, quận Sawah Besar, Trung Jakarta (Jakarta Pusat), Đặc khu Thủ đô Jakarta

Ảnh: alhafis, CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận Jakarta (Gereja Katedral Santa Maria Diangkat ke Surga) tọa lạc tại quận Sawah Besar, Trung Jakarta. Được xây dựng lại từ năm 1891 và cung hiến ngày 21 tháng 4 năm 1901 ngay trên nền ngôi nhà thờ năm 1829 bị sập năm 1890, công trình mang phong cách Tân Gothic do linh mục Dòng Tên Antonius Dijkmans thiết kế và kiến trúc sư Marius Hulswit hoàn thiện, nổi bật với hai tháp nhọn bằng gang trắng cao 60 mét ở mặt tiền (Tháp Vua Đa-vít và Tháp Ngà) cùng tháp Angelus Dei cao 45 mét tại giao điểm cánh thánh giá, nằm đối diện trực tiếp với Thánh đường Hồi giáo Istiqlal.

Di sản Văn hóa Quốc gia Indonesia (Cagar Budaya)Jalan Katedral No. 7B, phố Pasar Baru, quận Sawah Besar, Trung Jakarta (Jakarta Pusat), Đặc khu Thủ đô Jakarta

Ảnh: Rantemario, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Hai ngôi đền đá núi lửa cổ kính đầu thế kỷ 9 nằm trên cùng một đường thẳng nghi lễ dài 3 km nối liền với đại tháp Borobudur trên bình nguyên Kedu thuộc vương triều Sailendra. Chùa Mendut bảo tồn bộ ba đại tượng đá nguyên khối đẹp nhất cổ sử Indonesia gồm Đức Phật Tỳ Lô Giá Na thuyết pháp cùng Bồ Tát Quán Thế Âm và Kim Cương Thủ, đồng thời là điểm khởi phát lễ rước ánh sáng Phật Đản Waisak quốc gia hằng năm.

Di sản Thế giới UNESCO (Quần thể đền Borobudur, 1991)Làng Mendut và làng Brojonalan, huyện Mungkid và huyện Borobudur, tỉnh Trung Java

Ảnh: Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Quần thể đền Phật giáo lớn thứ hai tại Indonesia chỉ sau Borobudur, được vua Rakai Panangkaran mở rộng năm 792 với tên gốc Manjusrigrha (Ngôi nhà của Bồ Tát Văn Thù) nằm cách đền Ấn Độ giáo Prambanan chỉ 800 mét về phía bắc. Bố cục gồm một đại điện trung tâm cao 30 mét bao quanh bởi bốn vòng gồm 240 ngôi đền phụ và các cặp hộ pháp Dvarapala khổng lồ, tạo thành một đại đồ hình Mạn Đà La Kim Cương Giới bằng đá núi lửa.

Di sản Thế giới UNESCO (Quần thể Prambanan, 1991)Làng Bugisan, huyện Prambanan, tỉnh Klaten, giáp ranh Yogyakarta, Trung Java

Ảnh: Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi đền nước hoàng gia chính (Pura Kawitan) của vương quốc Mengwi xưa được vua I Gusti Agung Putu khởi dựng năm 1634 trên một bán đảo xanh mát bao bọc bốn bề bởi hào nước rộng như biển sữa vũ trụ. Sân nội điện tôn nghiêm nổi bật với hàng chục ngọn tháp gỗ lợp sợi cọ đen nhiều tầng (Meru) từ 3 tới 11 mái tượng trưng cho núi thiêng Mahameru, đồng thời điều tiết nguồn nước tưới tiêu cho hệ thống thủy lợi ruộng bậc thang Subak.

Di sản Thế giới UNESCO (Cảnh quan văn hóa Subak Bali, 2012)Đường Ayodya, làng Mengwi, huyện Mengwi, tỉnh Badung, đảo Bali

Ảnh: Chainwit., CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi đền nước biểu tượng của đảo Bali tọa lạc ở độ cao 1.200 mét trên bờ tây miệng núi lửa hồ Bratan mờ sương, được vua Mengwi khởi dựng năm 1633 để thờ Nữ thần hồ Dewi Danu ban nguồn nước ngọt cho cả miền trung và miền nam đảo. Hình ảnh hai ngọn tháp Meru 11 tầng và 3 tầng soi bóng trên mặt hồ tĩnh lặng cùng bảo tháp Phật giáo Stupa ngay đầu cổng phản ánh sự giao hòa lâu đời giữa Ấn Độ giáo Shiva và Phật giáo tại Bali.

Thánh địa Nước tối cao vùng cao nguyên Bedugul, BaliLàng Candikuning, cao nguyên Bedugul, huyện Baturiti, tỉnh Tabanan, đảo Bali

Ảnh: CEphoto, Uwe Aranas, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ngôi đền biển thiêng liêng ngự trên một khối đá bazan ngoài khơi bờ biển tây nam Bali, tương truyền do đạo sư Bà La Môn Dang Hyang Nirartha khai sáng vào thế kỷ 16. Khi thủy triều dâng cao, toàn bộ ghềnh đá tách rời khỏi đất liền giữa sóng vỗ Ấn Độ Dương; còn dưới chân vách đá là mạch suối nước ngọt kỳ diệu Tirta Pabersihan tuôn chảy ngay giữa làn nước biển mặn và hang rắn biển thần hộ giữ chân đền.

Một trong Bảy ngôi đền biển trấn giữ bờ cõi Bali (Pura Kahyangan Jagat)Làng ven biển Beraban, huyện Kediri, tỉnh Tabanan, đảo Bali

Ảnh: Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi đền cổ ngự trên đỉnh vách đá vôi dựng đứng cao 70 mét nhô thẳng ra đại dương ở mũi cực tây nam bán đảo Bukit của đảo Bali. Khởi nguyên từ thế kỷ 11 thời đạo sư Empu Kuturan và được hoàn thiện vào thế kỷ 16 nơi thánh tăng Dang Hyang Nirartha đắc đạo giải thoát (Moksha), đền Uluwatu trấn giữ hướng Tây Nam trong địa bàn tâm linh của hòn đảo với các cổng đá chạm đôi cánh thần điểu Garuda.

Một trong Chín đại đền trấn phương Bali (Pura Sad Kahyangan)Mũi vách đá làng Pecatu, huyện Kuta Selatan, bán đảo Bukit, tỉnh Badung, đảo Bali

Ảnh: CEphoto, Uwe Aranas, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Thánh địa suối nguồn thanh tẩy lâu đời nhất tại Bali nằm ở thượng nguồn sông Pakerisan, có bia đá ghi nhận được quốc vương Sri Candrabhayasingha Warmadewa kiến lập từ năm 962 quanh mạch nước ngầm tự nhiên sủi bọt. Theo thần thoại Bali, mạch nước do thần Indra phóng thương tạo ra để cứu sống quân binh trúng độc của ác vương Mayadenawa, và suốt hơn một thiên niên kỷ qua tín đồ vẫn xếp hàng trầm mình dưới các vòi nước đá chạm khắc trong nghi lễ tắm gội thanh lọc thân tâm Melukat.

Di sản Thế giới UNESCO (Thung lũng sông Pakerisan, 2012)Làng Manukaya, huyện Tampaksiring, tỉnh Gianyar, đảo Bali

Ảnh: Tigerente, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi đại thánh đường nằm ngay trung tâm thủ phủ Banda Aceh ở cực bắc đảo Sumatra (nơi được mệnh danh là Tiền sảnh của Mecca tại Đông Nam Á), gắn liền với lịch sử vương quốc Hồi giáo Aceh từ thời vua Iskandar Muda đầu thế kỷ 17. Tòa thánh đường hiện hữu mang phong cách Indo-Saracenic với bảy mái vòm đen uy nghi và tháp Azan cao vút, nổi tiếng toàn thế giới khi đứng vững kỳ diệu giữa thảm họa sóng thần Ấn Độ Dương ngày 26 tháng 12 năm 2004 để che chở hàng nghìn sinh mạng.

Biểu tượng lịch sử và tôn giáo tối cao của vùng đất Hồi giáo AcehĐường Moh. Jam số 1, phường Kampung Baru, quận Baiturrahman, thành phố Banda Aceh, tỉnh Aceh

Ảnh: ROFIQOHHASAN, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Một trong những ngôi thánh đường Hồi giáo cổ nhất Indonesia tại kinh đô cũ của vương quốc Hồi giáo đầu tiên trên đảo Java, tương truyền do Raden Patah cùng chín vị hiền nhân truyền giáo Wali Songo dựng vào khoảng năm 1479. Thay vì dùng mái vòm Trung Đông, tòa lễ đường mang bộ mái ngói gỗ tếch ba tầng hình chóp Tajug truyền thống Java chống đỡ bởi bốn cột trụ chính Saka Guru (trong đó có cây cột ghép từ dăm gỗ Saka Tatal của thánh Sunan Kalijaga).

Di tích Quốc gia và Thánh đường cổ tiêu biểu nhất đảo JavaQuảng trường Kauman, phường Bintoro, huyện Demak, tỉnh Trung Java

Ảnh: Hastosuprayogo, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi thánh đường độc nhất vô nhị tại thành phố Kudus được vị thánh truyền giáo Sunan Kudus (Ja'far Shadiq, một trong chín vị Wali Songo) kiến lập năm 1549 theo tinh thần khoan dung tôn giáo. Điểm nhấn nổi tiếng nhất là ngọn tháp gọi lễ (Minaret) cao 18 mét xây bằng gạch đỏ mài không vữa mang nguyên vẹn hình dáng một ngôi đền tháp Ấn Độ giáo Candi thế kỷ 16 gắn các đĩa gốm sứ cổ trên thân tháp.

Di sản văn hóa quốc gia về sự dung hợp Hồi giáo và truyền thống Java - Ấn Độ giáoĐường Menara, làng Kauman, quận Kota Kudus, huyện Kudus, tỉnh Trung Java

Ảnh: PL09Puryono, CC0, Wikimedia Commons

Ngôi chùa Phật giáo Việt Nam mang tên Chùa Kim Sơn (còn gọi là Chùa Quán Âm - Quan Am Tu) nằm trong Khu di tích Trại tị nạn đảo Galang ở phía nam đảo Batam, nơi từng tiếp nhận hơn 250.000 thuyền nhân Việt Nam dưới sự bảo trợ của Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn từ năm 1979 tới năm 1996. Bên cạnh chính điện mái cong rồng phượng do chính bàn tay người Việt dựng lên giữa đảo hoang còn có đài tượng Quán Thế Âm nhìn ra biển, Nhà thờ Công giáo Đức Mẹ Vô Nhiễm và nghĩa trang mộ thuyền nhân.

Khu di tích lịch sử nhân đạo Trại tị nạn Galang (UNHCR, 1979 tới 1996)Khu di tích Eks Kamp Vietnam, làng Sijantung, đảo Galang, thành phố Batam, tỉnh Quần đảo Riau

Ảnh: Masgatotkaca, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ngôi đại tự Phật giáo hiện đại và cởi mở bậc nhất tại Tây Jakarta do Hòa thượng Aryamaitri Mahasthavira sáng lập theo tinh thần Nhất Thừa (Ekayana) dung hợp cả truyền thống Đại thừa Bắc tông lẫn Nam tông Nguyên thủy. Tự viện nổi tiếng với các khóa tu chánh niệm truyền cảm hứng từ Thiền sư Thích Nhất Hạnh và Làng Mai, là mái nhà tâm linh quen thuộc của cộng đồng Phật tử người Hoa, người Indonesia bản địa và kiều bào Việt Nam tại thủ đô Jakarta.

Trung tâm Phật giáo liên tông phái (Nhất Thừa) tiêu biểu tại thủ đô JakartaĐường Mangga II số 8, phường Duri Kepa, quận Kebon Jeruk, Tây Jakarta

Ảnh: Cun Cun, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi tự viện lâu đời nhất tại Jakarta nằm giữa lòng khu phố cổ Glodok, được vị thủ lĩnh người Hoa Quách Huấn Quan (Kwee Hoen) khởi dựng từ năm 1650 với tên ban đầu là Quan Âm Đình rồi mang hiệu Kim Đức Viện (Kim Tek Ie) sau đợt trùng tu năm 1755. Trải qua hơn ba thế kỷ rưỡi thăng trầm của thành cổ Batavia và đợt phục dựng sau vụ hỏa hoạn năm 2015, ngôi chùa vẫn lưu giữ các pho tượng cổ thế kỷ 17 và là nơi phóng sinh chim sẻ truyền thống mỗi dịp Tết Nguyên Đán.

Ngôi chùa cổ nhất thủ đô Jakarta (Di sản lịch sử Batavia)Đường Kemenangan III số 19, khu Petak Sembilan, phường Glodok, quận Taman Sari, Tây Jakarta

Ảnh: Cun Cun, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Thánh địa hành hương Công giáo được mệnh danh là Lộ Đức của Indonesia nằm trên sườn dãy núi Menoreh xanh mát gần Borobudur, nơi linh mục dòng Tên Franciscus Georgius Josephus van Lith đã cử hành lễ rửa tội bằng nước suối tự nhiên dưới gốc cây Sono cho 171 tín hữu người Java đầu tiên vào ngày 14 tháng 12 năm 1904. Quần thể kiến trúc hội nhập văn hóa bản địa do linh mục kiến trúc sư Y.B. Mangunwijaya thiết kế đã được trao Giải thưởng Kiến trúc Aga Khan cao quý năm 1992.

Giải thưởng Kiến trúc Aga Khan (1992) và Trung tâm hành hương Đức Mẹ lớn nhất đảo JavaThôn Semagung, làng Banjaroyo, huyện Kalibawang, tỉnh Kulon Progo, Đặc khu Yogyakarta

Ảnh: Hazelnutlatte66, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Quần thể đền thờ và hang đá cổ tại đồi Simongan, thành phố cảng Semarang, gắn liền với sự kiện nhà hàng hải Hồi giáo Trịnh Hòa (Tam Bảo Thái Giám) dừng chân trú ẩn và chữa bệnh cho phó tướng Vương Cảnh Hoằng vào đầu thế kỷ 15. Ngôi đền sơn đỏ rực rỡ mang mái chồng diêm ba tầng kết hợp kiến trúc cổ truyền Trung Hoa với văn hóa Java và Hồi giáo, trở thành biểu tượng sống động của sự hòa hợp đa sắc tộc và tôn giáo tại Indonesia.

Di tích lịch sử văn hóa hàng hải và tín ngưỡng tiêu biểu tỉnh Trung JavaĐường Simongan số 129, phường Bongsari, quận Semarang Barat, thành phố Semarang, tỉnh Trung Java

Ảnh: Candramawa99, CC BY 4.0, Wikimedia Commons