Úc

Chi nhánh Phật Quang Sơn ở Wollongong, động thổ năm 1992 và khánh thành năm 1995, được gọi là chùa Phật giáo lớn nhất Nam bán cầu, lưng tựa dãy núi Illawarra, di sản bang New South Wales từ năm 2024.

NSW State Heritage Register (2024)180 Berkeley Road, Berkeley NSW 2506 (Wollongong)

Ảnh: Hshook, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Sydney, Gothic Anh bằng sa thạch vàng, đặt đá móng năm 1868 sau trận cháy 1865, hai tháp nhọn cao gần 75 m chỉ hoàn thành năm 2000, trục Bắc Nam khác lệ phụng vụ.

NSW State Heritage Register (2004, số 1709)St Marys Road (góc College Street), Sydney NSW 2000

Ảnh: Diego Delso, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Công Giáo Melbourne, công trình Gothic Phục Hưng lớn nhất bang Victoria, xây bằng đá bazan xanh (bluestone) theo đồ án William Wardell từ năm 1858, cung hiến năm 1897, ba tháp nhọn xong năm 1939. Được phong vương cung thánh đường năm 1974 và ghi vào Victorian Heritage Register cùng năm.

Victorian Heritage Register (H0008, 1974), Vương cung thánh đường (1974)Cathedral Place (góc Gisborne Street và Albert Street), East Melbourne VIC 3002

Ảnh: Donaldytong, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Bảo tháp Phật Giáo Tây Tạng dòng Gelug của tổ chức FPMT giữa rừng Whipstick gần Bendigo, mô phỏng tháp Kumbum thế kỷ 15 ở Gyantse, đáy vuông 50 mét và cao gần 50 mét, được gọi là bảo tháp lớn nhất thế giới phương Tây. Khởi công năm 2003 và còn xây nhiều thập kỷ, bên trong thờ Tượng Phật Ngọc Vì Hòa Bình Thế Giới tạc từ một khối ngọc bích nguyên.

25 Sandhurst Town Road, Myers Flat VIC 3556 (Bendigo)

Ảnh: EdwardJT, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Nhà thờ chính tòa của Giáo phận Anh giáo Sydney, nhà thờ chính tòa đầu tiên được khởi dựng ở Úc, đặt đá móng năm 1819 và cung hiến ngày 30 tháng 11 năm 1868, đúng lễ Thánh Anrê. Công trình Gothic Phục Hưng lối Perpendicular bằng sa thạch theo đồ án Edmund Blacket, được Heritage NSW xếp trong những nhà thờ Gothic Phục Hưng đẹp nhất bang.

NSW State Heritage Register (2004, số 01708)Sydney Square, góc George Street và Bathurst Street, Sydney NSW 2000 (Heritage NSW ghi 1400 George Street)

Ảnh: No machine-readable author provided. Joanjoc~commonswiki assumed (based on copyright claims)., Phạm vi công cộng, Wikimedia Commons

Nhà thờ chính tòa trung tâm của Tổng giáo phận Chính Thống giáo Hy Lạp tại Úc (thuộc Tòa Thượng phụ Đại kết Constantinople) trên đường Cleveland Street ở khu Redfern, Sydney. Tòa nhà nguyên thủy là Nhà thờ Anh giáo Thánh Phaolô xây bằng đá sa thạch Sydney từ năm 1848 theo thiết kế Tân Gothic của kiến trúc sư Edmund Blacket, được Chính Thống giáo Hy Lạp tiếp nhận năm 1970 dưới thời Tổng giám mục Ezekiel và kết hợp hài hòa kiến trúc đá Gothic thời Victoria với bức bình phong linh ảnh chạm gỗ cùng bích họa Byzantine chính thống.

Danh mục Di sản Bang New South Wales (NSW State Heritage Register, số 01879, 2012)242 Cleveland Street, Redfern, Sydney NSW 2016, Australia

Ảnh: Sardaka, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Hội đường Do Thái giáo Chính thống cổ kính và quan trọng bậc nhất nước Úc nằm đối diện công viên Hyde Park tại trung tâm Sydney, cung hiến ngày 4 tháng 3 năm 1878 dưới sự dẫn dắt của Thượng giáo sĩ Alexander B. Davis nhằm hợp nhất hai giáo đoàn phố York và phố Macquarie. Do kiến trúc sư Thomas Rowe thiết kế bằng đá sa thạch Pyrmont theo phong cách chiết trung kết hợp Byzantine, Gothic, Romanesque và Moorish, tòa nhà nổi bật với hai tháp mặt tiền, cửa sổ hoa hồng chạm đá, hàng cột gang đúc nâng tầng hành lang phụ nữ, vòm trần xanh thẫm điểm sao thếp vàng và Hòm Giao Ước Aron Kodesh uy nghiêm.

Danh mục Di sản Bang New South Wales (NSW State Heritage Register, số 01710, 2004)187A Elizabeth Street (và 166 Castlereagh Street), Sydney NSW 2000, Australia

Ảnh: Sardaka (talk) 10:06, 24 July 2014 (UTC), CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Thánh đường Hồi giáo lớn nhất và nổi tiếng nhất nước Úc (tên chính thức là Thánh đường Imam Ali Bin Abi Taleb) tọa lạc trên đỉnh đồi đường Wangee Road tại khu ngoại ô Lakemba, phía tây nam Sydney. Do Hiệp hội Hồi giáo Liban khởi công xây dựng năm 1972 và khánh thành năm 1977 với sự chung tay của cộng đồng Hồi giáo toàn nước Úc và Trung Đông, công trình nổi bật với mái vòm trung tâm màu bạc cùng ngọn tháp giáo đường vươn cao, nơi quy tụ từ 30.000 đến 50.000 tín đồ hành lễ mỗi dịp đại lễ Eid al-Fitr kết thúc tháng chay Ramadan.

Thánh đường Hồi giáo lớn nhất nước Úc (hoàn thành năm 1977)65-75 Wangee Road, Lakemba, Sydney NSW 2195, Australia

Ảnh: Dnalyensid, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ngôi đền Ấn Độ giáo xây theo kiến trúc truyền thống Vệ Đà đầu tiên tại Nam bán cầu và nước Úc, ẩn mình giữa vùng rừng tự nhiên tại thị trấn Helensburgh ở phía nam Sydney. Khởi dựng năm 1978 dưới sự chỉ dẫn của kiến trúc sư trưởng đền đài Nam Ấn (Sthapathi) K. Janakiram cùng đội ngũ nghệ nhân thạch điêu từ Tamil Nadu và Andhra Pradesh và cử hành lễ đại cung hiến ngày 30 tháng 6 năm 1985, quần thể mang chuẩn mực kiến trúc Dravidian với tháp cổng Raja Gopuram, đồng thời phụng thờ cả hai vị bản tôn chính là thần Venkateswara (Vishnu) và thần Shiva trong một khuôn viên thống nhất.

Ngôi đền Ấn Độ giáo truyền thống đầu tiên tại Nam bán cầu (cung hiến năm 1985)1 Temple Road, Helensburgh NSW 2508, Australia

Ảnh: maxim75, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ngôi Đền thờ Mẹ của Châu Đại Dương (Mother Temple of the Antipodes) trong hệ thống Mashriqu'l-Adhkár toàn cầu của đạo Bahá'í, tọa lạc trên đỉnh đồi cao 210 mét giữa khu bảo tồn rừng cây bản địa rộng 38 hecta tại vùng Ingleside phía bắc Sydney, nhìn ra Thái Bình Dương. Do kiến trúc sư Charles Mason Remey phác thảo và kiến trúc sư Sydney John Brogan triển khai thi công từ tháng 4 năm 1957 tới lễ cung hiến ngày 17 tháng 9 năm 1961 do Bà Rúhíyyih Khánum chủ trì, tòa nhà 9 cạnh nổi bật với mái vòm trắng có gờ cao 38 mét và đường kính 20 mét đúc bằng bê tông thạch anh nghiền mịn, bao quanh bởi chín khu vườn thực vật bản địa nước Úc.

Đền thờ Mẹ của Châu Đại Dương và Thái Bình Dương (cung hiến năm 1961)173 Mona Vale Road, Ingleside, Sydney NSW 2101, Australia

Ảnh: Alex Proimos from Sydney, Australia, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Khối đá sa thạch arkose nguyên khối khổng lồ cao 348 mét so với mặt đất xung quanh (độ cao 863 mét so với mực nước biển, chu vi chân núi dài 9,4 km) và là thánh địa tâm linh tối cao của các tộc người bản địa Anangu (Pitjantjatjara và Yankunytjatjara) giữa vùng sa mạc đỏ miền Trung nước Úc. Trong vũ trụ quan truyền thống Anangu, từng khe đá, hang động và mạch nước quanh chân Uluru là dấu tích sống động của các đấng tổ tiên sáng thế từ thuở Khởi nguyên (Tjukurpa) như người trăn Kuniya, người rắn Liru và người chuột túi Mala. Nơi đây được Chính phủ Úc trao trả quyền sở hữu gốc cho người Anangu ngày 26 tháng 10 năm 1985, được UNESCO ghi danh Di sản Thế giới hỗn hợp năm 1987 và 1994, và chính thức dừng hoạt động leo lên đỉnh núi từ ngày 26 tháng 10 năm 2019 để tôn trọng luật thiêng Tjukurpa.

Di sản Thế giới hỗn hợp UNESCO (1987, 1994), Danh mục Di sản Quốc gia ÚcUluṟu-Kata Tjuṯa National Park, Lasseter Highway, Petermann NT 0872, Australia

Ảnh: Dietmar Rabich, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Thánh địa hành hương Công giáo linh thiêng bậc nhất nước Úc trên đồi North Sydney, nơi tôn trí phần mộ của Thánh Mary của Thánh Giá MacKillop và lưu giữ ngọn lửa giáo dục cho người nghèo vùng hẻo lánh từ năm 1866.

Di sản bang New South Wales, Thánh địa hành hương Quốc gia Công giáo ÚcSố 7 đến 11 phố Mount Street, khu North Sydney

Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Đại thánh đường chính tòa của Giáo phận Anh giáo Melbourne tại cửa ngõ phía nam thành phố, nơi ba ngọn tháp đá vươn cao trên chính mảnh đất diễn ra buổi lễ thờ phượng Kitô giáo đầu tiên của Melbourne năm 1836.

Di sản bang Victoria (Victorian Heritage Register H0018)Tọa lạc ngay góc ngã tư phố Flinders Street và phố Swanston Street ở trung tâm Melbourne (đối diện trực tiếp Nhà ga Flinders Street và Quảng trường Liên bang Federation Square)

Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Đại thánh đường chính tòa của Giáo phận Anh giáo Brisbane trên đồi Ann Street, công trình duy nhất tại Nam Bán cầu sở hữu toàn bộ hệ thống vòm trần xây hoàn toàn bằng đá chịu lực qua hành trình 108 năm thi công.

Di sản bang Queensland (Queensland Heritage Register 600076)Số 373 phố Ann Street ở khu trung tâm thành phố Brisbane (góc giao gần phố Wharf Street)

Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi nhà thờ Công giáo cổ xưa nhất bang Victoria và là tòa nhà lâu đời nhất còn đứng vững giữa trung tâm Melbourne từ năm 1841, nơi Thánh Mary MacKillop lãnh nhận bí tích Rửa tội và là Trung tâm Chầu Thánh Thể liên lỉ suốt gần một thế kỷ.

Di sản bang Victoria (Victorian Heritage Register H0013)Số 326 phố Lonsdale Street (ngay góc ngã tư phố Lonsdale Street và phố Elizabeth Street), trung tâm thành phố Melbourne

Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi thánh đường Hồi giáo xây dựng kiên cố lâu đời nhất còn tồn tại trên lục địa Úc, dựng lên từ năm 1888 đến 1889 bởi những người điều khiển lạc đà tiên phong đã mở đường xuyên qua sa mạc nội địa.

Di sản bang Nam Úc (South Australian Heritage Register ID 10947)Số 20 phố Little Gilbert Street ở khu góc tây nam trung tâm thành phố Adelaide (nằm giữa phố Gilbert Street và phố Sturt Street, gần đường West Terrace)

Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Đại thánh đường Hồi giáo mang phong cách Đế chế Ottoman cổ điển tại vùng ngoại ô Auburn ở Tây Sydney, kết tinh 13 năm đóng góp của cộng đồng và biểu trưng cho tình bằng hữu lịch sử giữa nước Úc và Thổ Nhĩ Kỳ.

Di sản Văn hóa và Kiến trúc tiêu biểu vùng Tây SydneySố 15 đến 19 phố Gelibolu Parade, khu ngoại ô Auburn (Tây Sydney)

Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi đền Gurdwara được xây dựng chuyên biệt đầu tiên trên lục địa Úc, nơi những nông dân tiên phong gốc Punjab biến thị trấn ven biển Woolgoolga thành cái nôi lịch sử của cộng đồng đạo Sikh xứ chuột túi.

Di sản Cấp Tiểu bang New South Wales (NSW State Heritage Register #02044, 2020)Thị trấn Woolgoolga nằm cách thành phố Coffs Harbour khoảng 25 km về phía bắc dọc theo xa lộ Pacific Highway (A1)

Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi miếu cổ Hoa kiều lâu đời nhất còn đỏ lửa hương khói tại Sydney, nơi lưu giữ đức tin trung nghĩa và ký ức của những thế hệ di dân Tứ Ấp Quảng Đông từ cuối thế kỷ 19.

Di sản Cấp Tiểu bang New South Wales (NSW State Heritage Register #00267, 1999)Số 2 phố Edward Street (gần ngã tư giao với đường Victoria Road), khu Glebe, cách trung tâm thương mại Sydney (CBD) khoảng 3 km về phía tây

Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Chứng nhân kiến trúc hiếm hoi còn nguyên vẹn từ thời kỳ Cơn sốt vàng thế kỷ 19 tại Đại Kim Sơn (Bendigo), nơi những thợ đào vàng người Hoa gửi gắm sinh mạng và nghĩa khí trước hương án Quan Thánh Đế Quân.

Di sản Cấp Tiểu bang Victoria (Victorian Heritage Register #H1791), Di sản National Trust of Australia (1972)Phố Finn Street thuộc khu Emu Point, Bắc Bendigo

Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Bộ kinh thư bằng đá sa thạch vĩ đại kéo dài hàng vạn năm của các dân tộc bản địa Bininj và Mungguy, nơi những Đấng Tổ Tiên Sáng Thế tự in bóng mình vào vách núi giữa miền nhiệt đới Bắc Úc.

Di sản Thế giới hỗn hợp UNESCO (1981, mở rộng 1987 và 1992), Danh mục Di sản Quốc gia Úc (2007)Vườn quốc gia Kakadu nằm cách thành phố Darwin (thủ phủ Lãnh thổ Bắc Úc) khoảng 150 km về phía đông theo xa lộ Arnhem Highway

Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Lòng hồ cổ từ Kỷ Băng hà ở miền Viễn Tây bang New South Wales, nơi lưu giữ di cốt hỏa táng và an táng rắc đất thổ hoàng đỏ cổ xưa nhất của nhân loại từ 42.000 năm trước.

Di sản Thế giới hỗn hợp UNESCO (1981), Danh mục Di sản Quốc gia Úc (2007)Vùng Viễn Tây bang New South Wales

Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ba mươi sáu vòm đá cuội kết đỏ rực vươn cao 546 mét giữa sa mạc miền Trung nước Úc, nơi lưu giữ những nghi lễ điểm đạo tối mật và huyền thoại rắn thần Wanambi trong luật thiêng Tjukurpa của người Anangu.

Di sản Thế giới hỗn hợp UNESCO (1987, mở rộng Cảnh quan Văn hóa năm 1994), Danh mục Di sản Quốc gia Úc (2007)Kata Tjuta nằm trong Vườn quốc gia Uluru-Kata Tjuta ở phía nam Lãnh thổ Bắc Úc

Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi chùa Phật giáo Việt Nam đầu tiên trên lục địa Úc và là tổ đình khai sơn của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất Hải ngoại tại Úc Đại Lợi và Tân Tây Lan, nơi gìn giữ bóng dáng mái đao cổ tự giữa lòng Tây Sydney.

Tổ đình khai sơn Phật giáo Việt Nam tại Úc Châu, Di sản Văn hóa Đa sắc tộc Thành phố Fairfield (New South Wales)Số 365 tới 369 đường Victoria Street, Wetherill Park, cách trung tâm Sydney khoảng 35 km về phía tây

Ảnh: <a href="//commons.wikimedia.org/wiki/User:DaHuzyBru" title="User:DaHuzyBru">DaHuzyBru</a>, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi đại tự Phật giáo Việt Nam và trung tâm văn hóa, dịch thuật, giáo dục Phật học tiêu biểu tại vùng Tây Nam Sydney, nơi kết hợp kiến trúc cổ truyền Việt Nam với phong vị Thiền uyển giữa khu phố đa tôn giáo Bonnyrigg.

Danh mục Di sản Văn hóa Đa sắc tộc Thành phố Fairfield và Bang New South Wales (2000)Số 148 tới 154 đường Edensor Road, vùng Bonnyrigg (giáp St Johns Park), cách trung tâm Cabramatta khoảng 4 km về phía tây bắc

Ảnh: <a href="//commons.wikimedia.org/wiki/User:Chris.sherlock2" title="User:Chris.sherlock2">Chris.sherlock2</a>, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi đại tự Phật giáo Việt Nam lớn và có sức lan tỏa xã hội sâu rộng bậc nhất tại tiểu bang Victoria, tọa lạc trên sườn đồi thoáng đãng nhìn xuống dòng sông Maribyrnong ở phía tây thành phố Melbourne.

Trung tâm Phật giáo và Văn hóa Đa sắc tộc tiêu biểu bang Victoria, Trụ sở Hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất tại VictoriaSố 18 đường Burke Street, vùng ngoại ô Braybrook, cách trung tâm Melbourne khoảng 10 km về phía tây và cách khu phố người Việt Footscray khoảng 4 km

Ảnh: DedoraTuolloin, CC0, Wikimedia Commons

Ngôi tự viện Phật giáo Việt Nam tiêu biểu tại khu vực Đông Nam thành phố Melbourne, mang danh hiệu bộ đại kinh Hoa Nghiêm và là điểm tựa tâm linh, giáo dục gắn kết cộng đồng người Việt vùng Springvale và Dandenong.

Trung tâm Văn hóa và Giáo dục Phật giáo Việt Nam tiêu biểu vùng Đông Nam Melbourne (Bang Victoria)Số 442 tới 448 đại lộ Springvale Road, vùng Springvale South (cách ga tàu hỏa và khu chợ người Việt trung tâm Springvale khoảng 3 km về phía nam)

Ảnh: <a href="//commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User:EdwardJT&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="User:EdwardJT (page does not exist)">EdwardJT</a>, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi đại tự Phật giáo Việt Nam đầu tiên và lớn nhất tại tiểu bang Nam Úc, nơi lưu giữ bóng dáng mái đao ngói lưu ly vàng cổ truyền và tiếng chuông kinh Pháp Hoa giữa lòng thủ phủ Adelaide.

Ngôi đại tự Phật giáo Việt Nam đầu tiên và lớn nhất tại bang Nam Úc (South Australia)Số 20 đường Butler Avenue, vùng ngoại ô Pennington, cách trung tâm thành phố Adelaide khoảng 10 km về phía tây bắc

Ảnh: <a href="//commons.wikimedia.org/wiki/User:Pangalau" title="User:Pangalau">Yu Chu Chin</a>, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Thánh địa hành hương ngoài trời trên vùng đồi cỏ xanh mát ở Tây Nam Sydney, nơi Cộng đồng Công giáo Việt Nam Tổng giáo phận Sydney quy tụ kính Đức Mẹ La Vang và 117 Thánh Tử Đạo Việt Nam suốt bốn thập niên.

Trung tâm hành hương Cộng đồng Công giáo Việt Nam Tổng giáo phận SydneyKhu vực đường Carr Road và Tyson Road (nối từ trục đường Greendale Road), vùng ngoại ô Bringelly ở Tây Nam Sydney

Ảnh: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.flickr.com/people/50415738@N04">sv1ambo</a>, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Chiếc nôi mục vụ, giáo dục Việt ngữ và sinh hoạt đức tin lâu đời nhất của Cộng đồng Công giáo Việt Nam tại Tổng giáo phận Melbourne, tọa lạc ngay cửa ngõ tây bắc thành phố.

Trung tâm mục vụ Cộng đồng Công giáo Việt Nam Tổng giáo phận MelbourneSố 85-95 đường Mount Alexander Road, vùng Flemington, cách trung tâm thành phố Melbourne khoảng 4 km về hướng tây bắc

Ảnh: Rohanstorey, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi nhà thờ giáo xứ gắn bó sâu sắc nhất với hành trình định cư và hội nhập của người Việt tại vùng Cabramatta thuộc Tây Nam Sydney, nơi tiếng kinh tiếng Việt vang lên đều đặn mỗi tuần bên Linh đài Đức Mẹ La Vang.

Nhà thờ giáo xứ thuộc Tổng giáo phận SydneySố 13 đường Park Road, vùng Cabramatta, thành phố Fairfield, Tây Nam Sydney

Ảnh: J Bar, CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Ngôi Thánh thất Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ đầu tiên ngoài châu Á được xây dựng mới hoàn chỉnh theo quy thức kiến trúc truyền thống của Tòa Thánh Tây Ninh, tỏa sắc vàng hồng giữa khu phố Wiley Park ở Tây Nam Sydney.

Thánh thất Châu Đạo New South Wales thuộc Tòa Thánh Tây NinhSố 114-118 đường King Georges Road (ngay gần khu phố Shadforth Street), vùng ngoại ô Wiley Park, thành phố Canterbury-Bankstown, Tây Nam Sydney

Ảnh: <a href="//commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Dada1960&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="User:Dada1960 (page does not exist)">Dada1960</a>, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons