
Chi nhánh Bắc Mỹ của Phật Quang Sơn trên sườn đồi Puente Hills, đặt đá năm 1986, khánh thành năm 1988, kiến trúc lối Minh Thanh trên 15 mẫu Anh, thường gọi là chùa Phật Giáo lớn nhất Tây Bán Cầu.
Ảnh: Tktru2, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Các đạo có mặt: Phật Giáo, Công Giáo, Tin Lành, Chính Thống Giáo, Do Thái Giáo, Ấn Độ Giáo, Thờ Cúng Tổ Tiên, Hồi Giáo, Đạo Sikh, Bahá'í, Đạo Cao Đài
Ba mươi lăm nơi đã viết ở Hoa Kỳ. Mỗi nơi ghi lịch sử, kiến trúc, thế đất và hướng, lễ tiết, cùng đường tới nơi.
Mỗi chấm là một nơiRê chuột lên để xem tên, bấm để mở trang nơi ấy
Cả 35 trang đều đã có bản tiếng Anh.

Chi nhánh Bắc Mỹ của Phật Quang Sơn trên sườn đồi Puente Hills, đặt đá năm 1986, khánh thành năm 1988, kiến trúc lối Minh Thanh trên 15 mẫu Anh, thường gọi là chùa Phật Giáo lớn nhất Tây Bán Cầu.
Ảnh: Tktru2, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận New York trên Đại lộ Năm, Gothic Phục Hưng bằng đá cẩm thạch trắng của James Renwick, đặt đá năm 1858, mở cửa năm 1879, hai tháp cao khoảng 100 mét.
Ảnh: Sebring12Hrs, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Trụ sở Tổng hội Phật giáo Pháp Giới ở Talmage gần Ukiah, California, do Hòa thượng Tuyên Hóa lập trên khu đất Bệnh viện Bang Mendocino cũ (mua năm 1974, chính thức thành lập trung tâm và đại học năm 1976, tứ chúng dời về mùa thu 1977). Nổi tiếng với Vạn Phật Bảo Điện, truyền thống trì giới nghiêm cẩn, sáu đại tông chỉ, hệ thống trường học tới đại học và việc dịch kinh Phật ra tiếng Anh cùng tiếng Việt.
Ảnh: Missvain, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Nhà thờ chính tòa Thánh Phêrô và Thánh Phaolô của Giáo hội Episcopal (Anh giáo Hoa Kỳ) trên đồi Mount Saint Alban, xây theo lối Gothic Anh thế kỷ 14 bằng đá vôi Indiana, không dùng khung thép, từ năm 1907 tới năm 1990. Tháp giữa Gloria in Excelsis cao 301 bộ, đỉnh tháp cao 676 bộ trên mực nước biển, là điểm cao nhất thủ đô, nhà thờ được mô tả là lớn thứ hai Hoa Kỳ.
Ảnh: AgnosticPreachersKid, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Nhà thờ Công Giáo lớn nhất Bắc Mỹ, dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, bổn mạng Hoa Kỳ, xây theo lối Byzantine và Roman bằng đá, gạch, ngói và vữa, không có dầm thép, đặt đá móng năm 1920 và cung hiến Nhà thờ Trên năm 1959. Bên trong có hơn 80 nhà nguyện và nguyện đường, trong đó có nguyện đường Đức Mẹ La Vang do giáo dân Việt Nam tại Hoa Kỳ dâng tặng năm 2006.
Ảnh: AgnosticPreachersKid, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Giáo đoàn Baptist lâu đời nhất tại châu Mỹ, do nhà thần học và người khai lập thuộc địa Rhode Island là Roger Williams thành lập năm 1638 trên nền tảng tự do lương tâm và sự tách biệt giữa giáo hội với nhà nước. Ngôi đại hội quán bằng gỗ sơn trắng hiện nay (First Baptist Meetinghouse) được xây dựng từ năm 1774 đến năm 1775 theo thiết kế phong cách Georgian thuộc địa của Joseph Brown dựa trên nguyên mẫu nhà thờ St Martin-in-the-Fields (Luân Đôn) của James Gibbs, nổi bật với tháp chuông cao 56,4 mét, đèn chùm pha lê Waterford năm 1792 và truyền thống tổ chức lễ tốt nghiệp của Đại học Brown suốt hai thế kỷ rưỡi.
Ảnh: Filetime, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Được tôn vinh là Nhà thờ Mẹ của Giáo hội Giám Lý Hoa Kỳ tại thành phố Baltimore (bang Maryland), khởi nguồn từ hội quán Lovely Lane Meetinghouse dựng năm 1774, nơi diễn ra Hội nghị Giáng sinh lịch sử từ ngày 24 tháng 12 năm 1784 đến ngày 2 tháng 1 năm 1785 khi Thomas Coke truyền chức giám mục cho Francis Asbury và chính thức khai sinh Giáo hội Giám Lý Giám mục tại Mỹ. Ngôi thánh đường đá hoa cương xám hiện nay được xây dựng từ năm 1884 đến năm 1887 dưới sự dẫn dắt của Mục sư John F. Goucher và kiến trúc sư Stanford White theo phong cách Romanesque Ý lấy cảm hứng từ tu viện Pomposa và nhà thờ vùng Ravenna, nổi tiếng với tháp chuông cao 56,4 mét và mái vòm vẽ bầu trời sao đêm trên thành phố Baltimore.
Ảnh: Frederic C. Chalfant, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ngôi nhà thờ Lutheran cổ nhất còn giữ nguyên kiến trúc ban đầu và vẫn được sử dụng liên tục tại Hoa Kỳ (thường gọi là Old Trappe Church), tọa lạc tại thị trấn Trappe (quận Montgomery, bang Pennsylvania). Được Mục sư Henry Melchior Muhlenberg, vị Tổ phụ của Giáo hội Lutheran Bắc Mỹ, khởi dựng năm 1743 bằng đá sa thạch địa phương và đặt tên để vinh danh nhà thần học Pietism người Đức August Hermann Francke, công trình bảo tồn nguyên vẹn tòa giảng đường hình ly rượu bằng gỗ óc chó đen năm 1745, các dãy ghế gỗ thế kỷ 18 và khu mộ của Mục sư Henry Melchior Muhlenberg cùng con trai ông là Thiếu tướng Cách mạng Mỹ Peter Muhlenberg.
Ảnh: Wikimedia Commons, Public domain, Wikimedia Commons

Ngôi đền trung tâm và biểu tượng linh thiêng nhất của Giáo hội Các Thánh hữu Ngày sau của Chúa Giêsu Kitô (LDS), tọa lạc tại Quảng trường Đền thờ (Temple Square) rộng 4 hecta ở trung tâm thành phố Salt Lake (bang Utah). Được Chủ tịch Brigham Young định vị ngày 28 tháng 7 năm 1847, khởi công ngày 14 tháng 2 năm 1853 theo bản vẽ của kiến trúc sư Truman O. Angell và hoàn thành sau đúng 40 năm xây dựng để cung hiến vào ngày 6 tháng 4 năm 1893, công trình đá hoa cương xám khai thác từ hẻm núi Little Cottonwood nổi bật với sáu ngọn tháp đại diện cho Chức Tư tế Melchizedek và Chức Tư tế Aaron, đỉnh tháp đông cao 64 mét nâng đỡ pho tượng Thiên thần Moroni mạ vàng cao 3,8 mét của nhà điêu khắc Cyrus Dallin cùng hệ thống phù điêu đá Mặt Trời, Mặt Trăng, Trái Đất và chòm sao Đại Hùng.
Ảnh: Diliff, CC BY 2.5, Wikimedia Commons

Nhà thờ chính tòa trung tâm của Tổng giáo phận Chính Thống giáo Hy Lạp tại châu Mỹ (trực thuộc Tòa Thượng phụ Đại kết Constantinople), tọa lạc tại phố East 74th Street thuộc khu Upper East Side của quận Manhattan, thành phố New York. Khởi nguyên từ giáo xứ Chính Thống giáo Hy Lạp đầu tiên tại New York thành lập năm 1891, ngôi thánh đường hiện nay được khởi công năm 1931 theo thiết kế phong cách Tân Byzantine kết hợp Romanesque của các kiến trúc sư Kerr Rainsford, John A. Thompson cùng Gerald A. Holmes và được Đức Tổng giám mục Athenagoras (sau là Thượng phụ Đại kết Athenagoras I) cung hiến ngày 22 tháng 10 năm 1933, nổi bật với nội thất đá cẩm thạch Botticino, tranh khảm mosaic Byzantine và bức linh ảnh Đức Kitô Toàn Năng trên vòm chính của danh họa Georgios Gliatas.
Ảnh: Jim.henderson, CC0, Wikimedia Commons

Hội đường Do Thái giáo Cải cách đầu tiên tại thành phố New York và là một trong những hội đường Do Thái lớn nhất thế giới, khởi nguồn tháng 4 năm 1845 bởi 33 gia đình Do Thái gốc Đức dưới sự dẫn dắt của giáo sĩ Leo Merzbacher. Tòa đại thánh đường hiện nay tại góc đại lộ Fifth Avenue và phố 65th Street xây dựng từ năm 1928 tới 1929 theo thiết kế Romanesque kết hợp Byzantine và Moorish của Robert D. Kohn, Charles Butler và Clarence Stein, nổi bật với chính điện cao 31 mét chứa 2.500 người cùng vòm tranh khảm kính của nữ danh họa Hildreth Meière.
Ảnh: Steven Bornholtz, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Thánh đường Hồi giáo lớn nhất Bắc Mỹ và là một trong những thiết chế Hồi giáo dòng Shia Mười Hai Imam lâu đời nhất tại Hoa Kỳ, tọa lạc trên đại lộ Ford Road tại thành phố Dearborn (bang Michigan). Do học giả tôn giáo gốc Liban Imam Mohamad Jawad Chirri khởi lập từ năm 1949, xây dựng thánh đường đầu tiên năm 1963 và khánh thành đại thánh đường mới rộng 11.148 mét vuông vào năm 2005 với mái vòm trung tâm mạ vàng cùng hai tháp giáo đường cao 34 mét.
Ảnh: Rmhermen, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Quần thể đền thờ Ấn Độ giáo truyền thống bằng đá lớn nhất Tây bán cầu (và lớn thứ hai thế giới sau Angkor Wat), tọa lạc trên khu đất rộng 74 hecta tại thị trấn Robbinsville (bang New Jersey). Khởi nguồn từ tâm nguyện của đại sư Pramukh Swami Maharaj (1921 tới 2016) và khánh thành dưới sự chủ trì của Mahant Swami Maharaj ngày 8 tháng 10 năm 2023 sau 12 năm xây dựng với hơn 12.500 tình nguyện viên, nổi bật với đại đền Mahamandir cao 58 mét ghép từ gần 2 triệu feet khối đá chạm khắc tay và hồ nước bậc thang Brahma Kund hội tụ nước từ hơn 300 dòng sông.
Ảnh: Work for hire; Copyright held by BAPS Swaminarayan Sanstha (web: www.baps.org, email: info@baps.org); Unknown photogr..., CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ngôi đền thờ đạo Sikh (Gurdwara) đầu tiên tại Hoa Kỳ, tọa lạc tại thành phố Stockton thuộc thung lũng San Joaquin (bang California), do hai nhà tiên phong người vùng Punjab là Baba Jawala Singh và Baba Wasakha Singh dưới sự hướng dẫn của học giả Sant Teja Singh thành lập năm 1912 dưới danh xưng Hiệp hội Khalsa Diwan Thái Bình Dương. Đây là nơi cung rước bộ kinh Guru Granth Sahib đầu tiên trên đất Mỹ, duy trì bếp ăn cộng đồng Langar hơn một thế kỷ và cấp học bổng đại học cho thế hệ sinh viên Ấn Độ đầu tiên tại Bắc Mỹ.
Ảnh: User:Ipsingh, Public domain, Wikimedia Commons

Ngôi Đền thờ Bahá'í (Mashriqu'l-Adhkár) lâu đời nhất còn tồn tại trên thế giới và là Đền thờ Mẹ của Phương Tây, tọa lạc bên bờ hồ Michigan tại làng Wilmette (phía bắc Chicago, bang Illinois). Được Đức 'Abdu'l-Bahá đích thân đặt viên đá góc tường vào ngày 1 tháng 5 năm 1912 và khánh thành ngày 2 tháng 5 năm 1953 theo thiết kế chín cạnh đối xứng của kiến trúc sư Louis Bourgeois kết hợp nghệ thuật đúc bê tông thạch anh trắng xuyên sáng của bậc thầy John Joseph Earley, công trình được ghi vào Sổ bộ Địa danh Lịch sử Quốc gia Hoa Kỳ năm 1978.
Ảnh: Jesper Rautell Balle, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Chuỗi năm tu viện kiêm thành lũy đá vôi thế kỷ 18 trải dọc lưu vực sông San Antonio, nơi lưu giữ sự giao thoa giữa đức tin dòng Phanxicô Tây Ban Nha và văn hóa bản địa miền nam bang Texas.
Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi đền tường đất nung mặt trời nằm nép mình dưới chân dãy núi Sangre de Cristo, nơi quy tụ ba trăm nghìn người hành hương mỗi năm tìm về hố đất thánh chữa lành El Pocito.
Ảnh: Hprather3, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Nhà thờ Mẹ của Tổng giáo phận St. Louis trên đại lộ Lindell, nơi bốn mươi mốt triệu rưỡi mảnh thủy tinh màu và lá vàng kết thành một bầu trời tranh khảm Byzantine rực rỡ giữa miền Trung Tây Hoa Kỳ.
Ảnh: Colin.faulkingham at English Wikipedia, Public domain, Wikimedia Commons

Ngôi làng đất sét đỏ năm tầng vươn mình bên bờ suối thiêng dưới chân dãy núi Sangre de Cristo, nơi tộc người Liễu Đỏ giữ trọn mạch thờ phụng tổ tiên suốt một thiên niên kỷ không dùng điện và nước máy.
Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Đại đô thị nghi lễ lớn nhất Bắc Mỹ thời tiền Columbus bên bờ đông sông Mississippi, nơi cư dân cổ đại gánh hàng chục triệu sọt đất đắp nên kim tự tháp đất bốn tầng cao ba mươi mét để thông giao cùng Thần Mặt Trời và tổ tiên.
Ảnh: Thank You (24 Millions ) views, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Ngôi hội đường Do Thái cổ xưa nhất còn tồn tại ở Hoa Kỳ và Bắc Mỹ, khánh thành vào lễ Hanukkah năm 1763 tại thành phố cảng Newport và trở thành biểu tượng nền tảng của quyền tự do lương tâm trên đất Mỹ.
Ảnh: Swampyank at en.wikipedia, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ngôi thánh đường Tin Lành Báp-tít lịch sử trên đại lộ Auburn của thành phố Atlanta, nơi ba thế hệ gia tộc Mục sư Tiến sĩ Martin Luther King Jr. đã đứng trên bục giảng rao truyền thông điệp về tình yêu thương, phẩm giá con người và bất bạo động.
Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi nhà thờ Anh giáo lịch sử đứng trấn giữ đầu con phố tài chính Wall Street từ năm 1697, kiệt tác khai sinh kiến trúc Tân Gothic tại Bắc Mỹ của Richard Upjohn và là nơi an nghỉ của vị tổ phụ lập quốc Alexander Hamilton.
Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Đền thánh Quốc gia của Chính Thống giáo Hy Lạp tại Hoa Kỳ ngự trên đỉnh công viên Liberty Park ở Hạ Manhattan, tỏa sáng vào ban đêm như một ngọn đèn hiệu tâm linh bằng đá cẩm thạch trắng Pentelic nhìn xuống Đài tưởng niệm 11/9.
Ảnh: Ajay Suresh, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi đền Ấn Độ giáo đầu tiên ở Tây Bán cầu được chạm khắc thủ công hoàn toàn bằng đá hoa cương trắng nguyên khối, ngự giữa rừng nhiệt đới bên dòng sông Wailua trên đảo Kauaʻi để tôn trí khối tinh thể thạch anh tự nhiên lớn bậc nhất thế giới.
Ảnh: Himalayan Academy, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ngôi đại tòng lâm Phật giáo Việt Nam giữa lòng Little Saigon tại thành phố Westminster, bang California, nơi tôn vinh danh hiệu Điều Ngự Giác Hoàng của Phật hoàng Trần Nhân Tông trong dáng vóc kiến trúc cung đình Huế trang nghiêm.
Ảnh: Orange County Archives, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Linh đài hành hương kính Đức Mẹ La Vang quy mô lớn nhất bên ngoài lãnh thổ Việt Nam, tọa lạc ngay giữa khuôn viên Nhà thờ chính tòa Chúa Kitô tại thành phố Garden Grove, bang California.
Ảnh: Giorgio Galeotti, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ngôi nhà chung mục vụ, văn hóa và giáo dục đức tin đầu tiên và lớn nhất của người Công giáo Việt Nam tại hải ngoại, nơi quy tụ 15 cộng đoàn giáo xứ và hơn 100.000 tín hữu tại Quận Cam, bang California.
Ảnh: Farragutful, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Trụ sở Tỉnh Dòng Đồng Công Hoa Kỳ và là thánh địa hành hương Ngày Thánh Mẫu tại vùng cao nguyên Ozarks thuộc thành phố Carthage, bang Missouri, nơi quy tụ hàng chục vạn tín hữu từ khắp năm châu mỗi dịp đầu tháng Tám.
Ảnh: <a href="//commons.wikimedia.org/wiki/User:Nheyob" title="User:Nheyob">Nheyob</a>, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Đại tòng lâm Phật giáo Việt Nam trải rộng trên khuôn viên hơn mười mẫu Anh tại cửa ngõ Tây Nam thành phố Houston, bang Texas, nơi tôn trí pho đại tượng Bồ Tát Quán Thế Âm cao 22 mét giữa hồ sen rồng chầu từng được tôn vinh là một trong Bảy Kỳ quan của Houston.
Ảnh: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20161029205520/http://www.panoramio.com/user/8012856?with_photo_id=99194858">Andy Truong</a>, CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Ngôi đại tự Phật giáo Việt Nam lâu đời trên sườn đồi thung lũng Rainier ở phía nam thành phố Seattle, nơi tiếng chuông chùa và vườn tượng đá trắng hòa vào nhịp sống vùng Tây Bắc Thái Bình Dương.
Ảnh: Joshua T. Garcia, CC0, Wikimedia Commons

Ngôi Thánh thất Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ bề thế nhất tại hải ngoại được kiến tạo theo nguyên mẫu kiến trúc Tòa Thánh Tây Ninh ngay giữa lòng thủ phủ người Việt Little Saigon thuộc Quận Cam, bang California.
Ảnh: Dan Lundberg, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Trung tâm tu học Chánh niệm lớn nhất miền Tây Bắc Mỹ thuộc truyền thống Làng Mai do Thiền sư Thích Nhất Hạnh sáng lập, ẩn mình giữa thung lũng núi đồi sồi đá rộng bốn trăm mẫu Anh tại thành phố Escondido, bang California.
Ảnh: Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Ngôi tự viện Phật giáo Việt Nam và khu vườn sinh thái hoa sen nhiệt đới rộng năm mẫu Anh tại thành phố cảng Port Arthur bên bờ Vịnh Mexico, biểu tượng của sức sống kiên cường trước thiên tai và tinh thần hòa hợp văn hóa tại tiểu bang Texas.
Ảnh: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.flickr.com/people/56619626@N05">InSapphoWeTrust</a> from Los Angeles, California, USA, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Ngôi chùa Phật giáo Việt Nam đầu tiên và lâu đời nhất tại thủ phủ Austin của tiểu bang Texas, thuộc Hội Phật giáo Linh Sơn Thế giới do Trưởng lão Hòa thượng Thích Huyền Vi khai sơn từ đầu thập niên 1980.
Ảnh: Larry D. Moore, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
Chưa có nơi nào khớp với bộ lọc này.
Thư viện này mở và không thu phí, làm tới đâu ghi công khai tới đó. Ba việc quý vị giúp được ngay:
Thư về thayungkhiem@gmail.com
Vì những thứ ấy đổi luôn. Một thư viện sai một lần về chuyện thực tế thì người đọc mất tin cả những phần còn lại. Trước khi đi, xin quý vị hỏi lại chính nơi ấy.
Từ Wikimedia Commons với giấy phép mở, mỗi tấm ghi rõ tên người chụp, hoặc do UK MASTER ACADEMY tự chụp. Không tấm nào được đăng nếu thiếu tên tác giả và tên giấy phép.
Bốn phép thử: đã được xếp hạng di tích, thuộc một đạo mà thư viện có viết, thế đất và hướng đọc được bằng con mắt phong thủy, và có ảnh giấy phép mở để dùng.
Thư viện mở từng nước một, nước nào nhiều người đọc thì đi trước, trong mỗi nước thì nơi nổi bật nhất đi trước. Nước còn mờ chỉ là chưa tới lượt. Quý vị muốn góp một nơi cho nước mình, xin nhắn qua trang Thầy Ưng Khiêm.